عراقچی: مذاکره منصفانه با آمریکا ممکن است، توان دفاعی و برنامه موشکی قابل مذاکره نیست

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ در استانبول اعلام کرد تهران برای ازسرگیری گفت‌وگو با ایالات متحده آمادگی دارد، اما این گفت‌وگوها باید «منصفانه و عادلانه» باشد و موضوعات مربوط به توان دفاعی و موشکی ایران را در بر نگیرد. این موضع‌گیری در حالی مطرح شد که در هفته‌های اخیر، با بالا گرفتن تنش‌ها میان تهران و واشنگتن و افزایش تحرکات نظامی آمریکا در منطقه، تلاش‌های دیپلماتیک قدرت‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از درگیری مستقیم میان دو طرف شدت گرفته است.

عراقچی پس از دیدار با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در یک نشست خبری گفت ایران «مشکلی با مذاکره ندارد»، اما تأکید کرد مذاکره «زیر سایه تهدید» امکان‌پذیر نیست. او افزود طرف آمریکایی باید تهدیدهای خود را کنار بگذارد و رویکردش را به سمت گفت‌وگویی «منصفانه و برابر» تغییر دهد. وزیر خارجه ایران در عین حال تصریح کرد که در حال حاضر هیچ دیدار یا جلسه‌ای با مقام‌های آمریکایی تنظیم نشده است.

نکته محوری سخنان عراقچی، خط قرمز تهران درباره برنامه موشکی بود. او «به‌صراحت» اعلام کرد توان دفاعی و موشک‌های ایران «هرگز موضوع هیچ مذاکره‌ای» نخواهد بود و ایران برای دفاع از کشور، توان دفاعی خود را «به هر اندازه که لازم باشد» حفظ و تقویت خواهد کرد. این اظهارات پاسخی مستقیم به یکی از خواسته‌های اصلی واشنگتن برای بازگشت به گفت‌وگوها تلقی می‌شود؛ خواسته‌ای که بنا بر گزارش‌ها، شامل محدود کردن برنامه موشکی ایران به‌عنوان شرط ازسرگیری مذاکرات است و تهران آن را رد می‌کند.

رویترز می‌نویسد: این موضع‌گیری هم‌زمان با پیام‌های متناقضی است که از واشنگتن مخابره می‌شود: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفته است قصد دارد با تهران صحبت کند، اما در همان حال آمریکا یک ناو جنگی دیگر به خاورمیانه اعزام کرده و وزیر دفاع این کشور نیز اعلام کرده ارتش آماده اجرای هر تصمیمی است که رئیس‌جمهور اتخاذ کند. در چنین فضایی، از نگاه تهران، «مذاکره» تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که از منطق فشار و تهدید فاصله گرفته شود.

عراقچی در پاسخ به پرسش‌ها درباره پیامد تهدیدهای نظامی آمریکا گفت ایران هم برای مذاکره آماده است و هم برای جنگ؛ عبارتی که نشان می‌دهد تهران در کنار مسیر دیپلماتیک، خود را برای بدترین سناریو نیز آماده نگه می‌دارد. او همچنین تأکید کرد ایران آماده است با کشورهای منطقه برای پیشبرد ثبات و صلح گفت‌وگو کند. بر اساس همین رویکرد، در روزها و هفته‌های گذشته، ترکیه، امارات متحده عربی و عربستان سعودی در مسیر میانجی‌گری و مهار بحران فعال‌تر شده‌اند.

در استانبول، عراقچی و فیدان تصریح کردند تماس‌های دو طرف درباره تنش‌های تهران و واشنگتن بسیار نزدیک و تقریباً روزانه بوده است. ترکیه که هم‌مرز ایران است و از مداخله خارجی در این کشور حمایت نمی‌کند، می‌کوشد کانال‌های ارتباطی را باز نگه دارد و از تبدیل شدن بحران به جنگ جلوگیری کند. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، نیز در تماس تلفنی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، اعلام کرده آنکارا آماده است نقش «تسهیل‌گر» میان ایران و آمریکا را ایفا کند.

فیدان در کنار عراقچی گفت با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، گفت‌وگوهای طولانی داشته و تأکید کرد ترکیه برای جلوگیری از درگیری و نیز جلوگیری از «انزوای بیشتر ایران» خطوط تماس خود با واشنگتن را باز نگه می‌دارد. او از ضرورت ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای سخن گفت و اظهار داشت آغاز دوباره این مذاکرات می‌تواند مسیر رفع تحریم‌ها را هموار کند؛ رویکردی که در آن، مسائل مورد اختلاف «گام‌به‌گام» روی میز قرار گیرد.

این تحرکات دیپلماتیک و نظامی در حالی جریان دارد که تنش‌های ایران و آمریکا پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران در هفته‌های اخیر جهش کرده است. ترامپ بارها تهدید کرده بود در صورت ادامه کشتار معترضان ممکن است دست به اقدام بزند، هرچند گزارش‌ها حاکی است موج اصلی اعتراضات در حال حاضر فروکش کرده است. با این همه، اعزام شناورهای جنگی و ادامه تهدیدها باعث شده است بحران همچنان در وضعیت آماده‌باش باقی بماند و در کنار آن، تلاش‌های میانجی‌گرانه کشورهای منطقه برای مهار خطر جنگ سرعت بگیرد.