دونالد ترامپ روز جمعه ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ گفت تصور میکند ایران میخواهد برای جلوگیری از تشدید بحران و جنگ منطقهای «به توافق برسد»، و همزمان از استقرار یک ناوگان بزرگ دریایی آمریکا در نزدیکی ایران تمجید کرد؛ بهگفته او این نیرو «حتی بزرگتر از» کارگروهی است که در عملیات ونزوئلا به کار گرفته شد. ترامپ افزود اگر توافقی حاصل شود «خوب است» و اگر توافقی صورت نگیرد «خواهیم دید چه میشود».
در همین چارچوب، ترامپ از پاسخ روشن درباره اینکه آیا قصد تکرار عملیات ونزوئلا—که در آن رئیسجمهور ونزوئلا نیکولاس مادورو بازداشت و به آمریکا منتقل شد—را دارد یا نه، خودداری کرد و گفت نمیخواهد درباره برنامههای نظامیاش صحبت کند. گاردین این اظهارات را در ادامه موج تهدیدهای نظامی و فشارهای سیاسی واشینگتن بر تهران ارزیابی کرده است.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی، پس از دیدار با دیپلماتهای ترکیه اعلام کرد تهران «آماده مذاکره» است، اما فقط در صورتی که گفتوگوها «تحت فشار و تهدید» نباشد و موضوع گفتوگو به توان دفاعی و برنامه موشکی ایران کشیده نشود. او تأکید کرد که ایران آماده است مذاکره را «بر پایه احترام متقابل و منافع متقابل» آغاز کند، اما در عین حال هشدار داد جمهوری اسلامی «همانقدر که آماده مذاکره است، آماده جنگ هم هست».
گاردین مینویسد همزمان با این رفتوآمدهای دیپلماتیک، ترکیه در تلاش است نقش میانجی را پررنگتر کند. رجب طیب اردوغان نیز به گفته این گزارش، به رئیسجمهور ایران پیشنهاد داده برای میانجیگری میان تهران و واشینگتن وارد عمل شود. وزیر خارجه ترکیه، هاکان فیدان، از سرگیری مذاکرات هستهای را «حیاتی» برای کاهش تنشهای منطقهای دانست و ادعا کرد اسرائیل در پی آن است که آمریکا به ایران حمله کند و از واشینگتن خواست «عاقلانه» رفتار کند.
با وجود اشاره ترامپ به «امید برای پرهیز از اقدام نظامی»، گاردین تأکید میکند هدف دقیق واشینگتن هنوز روشن نیست. ترامپ در حاشیه نمایش مستند ملانیا گفته بود ایران برای جلوگیری از اقدام نظامی باید «دو کار» انجام دهد: «اول، هستهای نباشد» و «دوم، کشتن معترضان را متوقف کند»—ادعایی که او آن را با عبارت «هزاران نفر را میکشند» توصیف کرده است. او همچنین دوباره بر حضور «کشتیهای بزرگ و قدرتمند» آمریکا در مسیر ایران تأکید کرد و گفت بهتر است کار به استفاده از آنها نکشد.
در سوی دیگر، تهران—به روایت گاردین—آمریکا و اسرائیل را عامل تشدید و هدایت اعتراضهایی میداند که از اواخر دسامبر و با محوریت مشکلات اقتصادی آغاز شد و سپس با سرکوب شدید فروکش کرد. در این گزارش آمده است گروههای فعال حقوق بشری شمار کشتهشدگان سرکوب را تا حدود ۳۰ هزار نفر نیز برآورد کردهاند؛ رقمی که به دلیل محدودیتهای اطلاعاتی و فضای امنیتی، محل مناقشه و اختلاف در برآوردهاست. همچنین مسعود پزشکیان در موضعگیری جداگانهای گفته است ترامپ، بنیامین نتانیاهو و اروپا در «برانگیختن» تنشها نقش داشتهاند.
گاردین در ادامه، از فهرست مطالبات واشینگتن برای هرگونه توافق احتمالی سخن میگوید: فرستاده ویژه ترامپ، استیو ویتکاف، خواستار توقف غنیسازی در داخل ایران، انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور، اعمال محدودیت بر برنامه موشکی، و قطع حمایت از نیروهای نیابتی در کشورهایی مانند لبنان، عراق و یمن شده است؛ مجموعهای از شروط که از نگاه تهران میتواند به معنای محدود شدن جدی «حاکمیت» کشور باشد.
به نوشته گاردین، عراقچی همزمان رایزنیهای تلفنی جداگانهای با همتایان خود در قطر، مصر، امارات متحده عربی، عمان و ترکیه انجام داده و در عین حال، کشورهای عربی بهطور کلی اعلام کردهاند خاک و آسمان و تأسیساتشان نباید برای حمله احتمالی آمریکا به ایران مورد استفاده قرار گیرد.
در بخش دیگری از گزارش آمده است عراقچی در ترکیه تصمیم اخیر اتحادیه اروپا—که احتمالاً بریتانیا هم آن را دنبال میکند—برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را «اشتباه راهبردی بزرگ» خوانده است. گاردین اضافه میکند او درباره نوع اقدام تلافیجویانه توضیح روشنی نداده، اما علی لاریجانی گفته است در آینده تهران ارتشهای اروپا را «تروریست» تلقی خواهد کرد و نماینده رهبر ایران در سپاه نیز از «پیامدهای جدی» برای اتحادیه اروپا سخن گفته است.
همزمان، گاردین گزارش میدهد آمریکا پس از تصمیم اروپا، وزیر کشور ایران اسکندر مؤمنی را به دلیل نقش ادعایی در سرکوب اعتراضها تحریم کرده است. در داخل ایران نیز—به نوشته گاردین—انتقادها از دولتِ معرفیشده بهعنوان «اصلاحطلب» بالا گرفته و جبهه اصلاحات خواستار تشکیل «کمیته حقیقتیاب مستقل» برای بررسی «این فاجعه بیسابقه» شده و از دستگاه قضایی خواسته از صدور احکام شتابزده علیه بازداشتشدگان پرهیز کند و به خانوادههای داغدار اجازه دهد آزادانه سوگواری کنند.
