«امسال منظومه ای را که سالها پیش شروع به سرودنش کرده بودم در آستانه ۱۹ بهمن سالگرد حماسه تاریخی سیاهکل به پایان رساندم. این پوئما که در وصف مبارزات رفیق رحیم اسدالهی (علی چریک) است، نشانگر چند مرحله مهم از زندگی مبارزاتی وی می باشد. زمانیکه آغاز به سرودن آن کردم، هنوز رفیق در قید حیات بود. شروع آن سال ۶۶ بود و من با اینکه در پاییز آن سال مجبور به مهاجرت شدم، حدوداً یک چهارم آنرا در تهران سروده بودم. سالها برای ایجاد فضای مناسب شعر در محیطهای جدید طول کشید ولی من آنرا بخشی از وجود خود کرده بودم تا اینکه در ماههای اخیر به آنچه میخواستم رسیدم. بطوریکه دوستان می دانند، رفیق رحیم در آتش سوزانی که رژیم جنایتکار جمهوری اسلامی در پی نوشیدن جام زهر برای مبارزان آزادیخواه و کمونیست کشور تدارک دیده بود، در سال ۱۳۶۷ تیرباران شد! این منظومه تقدیم می شود به یاد و خاطره جانگداز تک تک اعدام شدگان توسط این جنایتکاران وحشی. یادشان همواره موجب ارتعاش دلهای دردمند ما خواهد بود. یادشان گرامی باد!»
گؤیلرین ساللانیب قاشی – قاباغی
گونشین اوزونی بولوتلار آلیب.
چن – دومان بورویوب دره نی ـ داغی،
خان چینار وقارلا خیاله دالیب.
توتولوب احوالی، قارالیب قانی،
قلبینه یول تاپیب بعضاً گوماندا.
طوفانلار اؤنونده برکییب جانی،
اونی سارسیتماییب اؤلومده – قاندا!
او ایللر حاصیلی، ائللر حاصیلی،
اوزون آیلار، ایللر یاشایاجاقدی،
قلبینده وطنه باغلی – آسیلی،
باهار تمناسین داشییاجاقدی.
باهار تمناسی دوزدی – دوغرودی!
هاوا لاکین هله، شاختادی – قاردی!
شیرین اولماسا دا حقیقت بودی:
باهار عوضینه عکس باهاردی!
*****
هاوا توتقونلاشیب، سارالیب گونش،
مغرب ساحه سینه یول آپاریر یول.
دونیا ایشیقسادا، کائنات گئنیش،
قارانلیق اودقونور داریسقال سلول!
سلول دئدیگیمیز بیر قارا محبس،
اوردا ائشیدیلمیر نه سمیر، نه سس.
سلول دئدیگیمیز قارانلیق – نملی،
سلول دئدیگیمیز غصه لی – غملی.
سلول دئدیگیمیز نه بیلیم نه دی؟
آنجاق عادی دگیل گرگین صحنه دی.
دورت آتدیم بویودور اوچ آتدیم ائنی،
بیر اسیر انسانا هر بیرزاد یئنی.
هریانا باخیرسان قارانلیق – ظلمت،
باخدیقجا اوز وئریر انسانا نفرت!
نفرت بو داخمانین تمل داشینا،
نفرت اسارتین عینی یاشینا!
نفرت بو زنداتی یارادانلارا،
انسان طالعینه سویوق قانلارا!
نفرت بو دهشتلی ظلمته نفرت،
یاشاسین آزادلیق، بیرده حقیقت!
*****
دئدیگیم بو سؤزلر ظنیمجه بسدی،
قلبیمی اسدیره ن حزین بیر سس دی.
بو بیر سیزیلتی دیر، دگیل عادی سس!
آغیر درد ایچینده زارییر بیر کَس!
بعضاً اینیلده ییر، بعضاً سیزلاییر،
شاعرین اوره گی اونی ایزله ییر.
من اونا تانیشام، او منه تانیش،
انسان آدی وئریب بیزه یارانیش!
او یارا آلیبدیر هر بیر یئریندن،
بعضی سی سئیره کدی، بعضی دریندن.
اونون بدنینده صاف یئری یوخدی،
هر یئری قاباردی، یاراسی چوخدی.
او کیمدیر؟: قارا گؤز، بیغلی بیر جوان،
عشقین آتشینده بالمره یانان!
اونون سینه سینده پولاد بیر اوره گ،
اونون اوره گینده آلوولی دیلک!
او، دردین اولادی، عشقین بالاسی،
اونون سینه سیدی ارکین قالاسی!
او روحدان دوشمه ییب روحلی دیر مدام
روحونی اوخشاییر گؤزه ل بیر اینام.
او کیمدیر؟ کیمدیر او سوروشسانیز سیز؟
بئله جواب وئرره م: «بیر قلبی تمیز،
اوزی آغ قهرمان، وطن ائولادی!
او وطن اوغلونون «رحیم» دیر آدی!
ایندی ائشیتسکده دار سلولوندا،
اونون اینیلتی سین بیر سیزی کیمی،
او ایللر دؤیوشموش خلقین یولوندا،
سیلاحلی دؤیوشون اولدوزی کیمی!
دؤیوشموش او اؤزی – آرخاداشلاری،
عدالت نامینه دوزه لسین ایشلر!
او قانلی ایللرده سیلاحداشلاری،
اونا «علی چریک» آدی وئرمیشلر!
بئش ایلدن آرتیقدی حبس اولونوبدور
یئنه سیماسیندا سولماییب غرور!
او هئچه ساتماییب ناموسی – عاری،
اونی قورخوتماییب دار آغاجلاری.
هر جوره اشکنجه اولونوب ولی،
هئچ سیرّا چاتماییب دوشمانین الی.
قیرخ گونده آسیلیب ایکی قولوندان،
بودا سارسیتماییب اونی یولوندان،
آغیر سیناغیندان گئچیب زامانین،
بو آجی روزگار برکیدیب جانین!
*****
هریانی آغرییر هاچاندان بری،
یامان زوققولداییر شاللاق یئرلری!
شاللاغین یئرلری زولاق ـ زولاقدی
صاف قالان تَک یئری بلکه قولاق دی!
او یارا آلیبدیر هر بیر یئریندن،
بعضی سی سئیره کدی بعضی دریندن!
«اوف» دا دئمه ییبدی مردانه لیکدن،
دوشمان غضبله نیب دیوانه لیکدن،
شاللاغی اندیریب وار قوّه سیله،
یامان دا سؤیله ییب اوجا سسیله:
«فلان ـ فلان شده! یولداشلارینی،
دئمه سن سیندیرام او قیشلارینی!
کیمی تانییرسان دئه آدلارینی،
دئمه سن یولارام قانادلارینی!
جانین الیمیزده بیر هیمه بند دی،
دئمه سن، قازانجین دهشتلی درددی!
چوخ دا عناد ائتمه سؤیله هر نه وار!
دانیش شوشله نیبدی سنه قولاقلار!»
گؤیدن آشاغیا ائندیکجه شاللاق،
لالسان لال! کارسان کار! دینمه دی آنجاق!
هر ضربه دیدیکجه آیاقلارینا،
آرتیق قفیل ووردی دوداقلارینا!
آرزوسی گؤزونده قالدی دوشمانین،
جانینا ولوله سالدی دوشمانین!
*****
آغیر گئچمیش گئجه، آچیلمیش سحر،
نه لر اوز وئره جک؟ گؤره سن نه لر؟
آرتیق فیکیر وئرمیر آغریا ـ درده،
اونا الهام وئریر دوشونجه لرده!
دوشونور: ایندی کی یاخالانیبدی،
گره ک اینانماسین هله یانیبدی!
او تکخال کیمی دی، اویون اوندادی،
نتیجه بلکه ده هله سوندادی.
نه لر، اوز وئره جک او بیلمیر یقین،
بعضاُ لازم اولور انسانا تلقین!
ایناما دایانیب، اوزی آغ چیخماق،
ظولمون – فلاکتین کؤکونی ییخماق!
اونون سینه سینده پولاد بیر اوره گ،
اونون اوره گینده یانار بیر دیلک!
آغیر امتحاندا، آغیر آیاق دا،
اوره ک اولمامالی سسیز بیر تاختا.
او گره ک گؤسترسین قانلی دوشمانا،
بوتون ظن ائتدیگی: ناغیل، افسانا!
نه «اوین پیچ» ینه کیمسه اینانار!
نه بیر تکخال اولان ساده جه یانار!
او بیلیر نتیجه هله سوندادی،
او تکخال کیمی دی، اویون اوندادی!
نه هده، نه قورخی، نه قامچی – شاللاق،
نه آغیر اشکنجه، نه آغری – نه داغ،
هئچ بیری کار کسمز دایانسا اؤزی،
دوشمنین اؤنونده اونون سون سؤزی:
«اؤلدی وار، دؤندی یوخ!» اولاجاق البت!
«یاشاسین آزادلیق، بیرده حقیقت!»
*****
بوگون گلمیش اونون ملاقاتینا،
آناسی تبریزدن اهوازا قدر.
رحیم سانکی مینیب مراد آتینا،
هئچ بئله یوخویموش غصه، غم، کدر.
آنا بیر گون تامام یوللاردا ایکن،
چوخ یورقون، یوخوسوز اورا یئتیشدی،
رحیم، آناسینی گؤرجه گین سانکی،
دردی – یارالاری بوتون بیتیشدی!
قول – بویون اولدولار آنا – بالایلا،
ایللرین حسرتی توکه ندی بیر آن.
آنانین قوینوندا سانکی بیر لایلا،
چیخاردی دردلری اونون جانیندان.
سسله ندی آناسی: «اوغلوم نئجه سن؟
چوخ دوشگون گؤرونور وجودون سنین!»
رحیم ایسته ییردی سؤیله سین کی: «من،
یاخشی یام، فیکر ائتمه!..» پاسدار گده نین،
قالخدی باغیرتیسی: «ترکی حرف نزن!
ترکی قدغن است، به فارسی بگو!»
رحیم تمکین ایله دئدی: «مادرم
فارسی نمی داند، کم بهانه جو!»
پاسدار برک حرصله نیب اونون سؤزونه!
دئدی: «گئری دؤنسون بو هفته اولماز!»
سونرا ترس باخاراق اونون اوزونه،
دئدی: «پاسدار ترک نیامده باز!
او پاسدار اولماسا هاردان بللی دیر،
سیز نه دانیشیرسیز، من کی آنلامام!
گئتسین صاباح گلسین!» رحیم باغیردی:
«مین بئش یوز کیلومتر یول گلیب آنام
گرکدی بوگون ده گئری قاییتسین!»
سونرا باخدی اونا، گؤزلرینده کین،
دئدی: «ملاقاتیز آی یئره باتسین!
بوندان آرتیق سیزدن گؤزله مک چتین!»
قلبینده مین نفرت قالخدی آیاغا
قاپینی چیرپاراق، دؤندی دوستاغا!
آنا حسرت قالدی اوغلون گؤرمگه،
چیخدی مین حسرتله گؤروش یئریندن،
گؤیلره گؤز تیکیب، نفسین دریب،
کؤکسونی اؤتوردی بیرآن دریندن!
*****
بیرگون آپاردیلار تهرانا اونی
بو آغیر گونلرین سانکی یوخ سونی!
یئنی اعترافلار چیخمیش آشکارا،
بعضی آغ نوقطه لر، اولموش قاپ ـ قارا!
اونون رابطه سی «افسرلر» ایله
اورتایا چیخمیشدی چوخ خطریله.
اعتراف ائتمیشدی بونا بیر نفر
اونون دوسیه سی بؤیوموش بتر.
ایشلر یاواش ـ یاواش چتینه دؤنموش
آزادلیق امیدی ائله بیل سؤنموش!
آغیر اشکنجه لر باشلاندی یئنه:
«بوتون بیلدیگینی تک به تک دئنه!»
اشکنجه اولوندی او قیرخ گون تامام
ائله «او اسگی تاس، او اسگی حامام!»
هر ضربه دیدیکجه آیاقلارینا
آرتیق قیفیل ووردی دوداقلارینا!
سورغی ساعاتلاری قورخونج یوروجی
هرنه سوروشدویسا جلاد سوروجی،
الینه چاتمادی «بیلمم» دن غئیری،
بو ایشین اولمادی اونا هئچ خئیری!
*****
تهراندان اهوازا گئری گَتدیلر،
بیر مدت تَکینه زندان ائتدیلر.
هرگون اعصاب پوزوب، همی دؤیدولر،
یامان تحقیر ائدیب، یامان سؤیدولر!
جواب آلماینجا، سوال ائدینجه،
اشکنجه اولوندی هوشدان گئدینجه.
هر ضربه دیدیکجه آیاقلارینا
آرتیق قیفیل ووردی دوداقلارینا.
رژیم چوخ چالیشدی سیندیرا اونی،
اولمادی! چالیشدی قاندیرا اونی!
اوزوندن چیخاریب مستنطیق ماسکی،
او بؤیوک انسانا گتیردی باسقی
توتوب جدیتله اونا اوزونی،
دئدی: «سؤیله ییره م سؤزون دوزونی:
«سنین قاباغیندا ایکی یولون وار:
بیری «مصاحبه»، او بیریسی «دار!»
یا بیز، نه دئییریک، دئیه رسن اونی،
یا سنین ایشینین بللی دیر سونی!»
نه حیله کار کسدی، نه هده – قورخی،
“نصیحت» کیمیدی صحبتین چوخی!
قبول ائیله مه ییب ایسته دیکلرین،
موضوع نی اطرافلی دوشونوب درین!
آرتیق اراده سی دؤندی پولادا،
قلبینده بسله دی نفرت جلادا!
نفرت بو سیستمه، بو نظمه نفرت
یاشاسین آزادلیق بیرده عدالت!
*****
ایکی هفته سونرا گؤردی آناسین.
هئچ نه سؤیله مدی، توتدی چنه سین!
بیر ـ بیریله ایستی قوجاقلاشدیلار،
او یاندان، بو یاندان صحبت آچدیلار.
سونوندا آنایا آچدی دورومی،
گؤرسون نه اولاجاق اونون یورومی؟:
«آی آنا، اؤنومده ایکی یولوم وار،
بیری مصاحبه، او بیریسی دار!
سنده ایکی یولون آیریجینداسان!
بیریسی چوخ چتین، بیریسی آسان!
یا من لال اولمالی یا دانیشمالی!
بو ایکی وضع ایله سن تانیشمالی.
لال اولسام کیمسه یه ضرریم اولماز،
کیمسه نین عؤمرونون باهاری سولماز!
اما اؤزوم گره ک چیکیلم دارا!
سن ده منیم اوچون گئیه سن قارا!
قلبیمده واریکن بو قدر رؤیام،
آرتیق حیاتما سون نوقطه قویام!
دانیشسام! چوخ آنا آغلایاجاقلار.
اونلار ائولاد یاسی ساخلایاجاقلار!
اما منه هئچ نه اولمایاجاقدی،
منیم آل یاناغیم سولمایاجاقدی!
بیلمیره م بو ایشین هاراسیندایام؟
من بو ایکی یولون اراسیندایام!
ایسته مم کیمسه نی گودازا وئریم،
«خائن لر» ایچینده یوخ منیم یئریم!
منیم بو سوالدا، ترجیحیم «اؤلوم»
بئله لیکله سونا چاتاجاق یولوم!»
آنا دئدی: «اوغلوم جوانسان هله،
ایسته مم عؤمرونه هئچ زاوال گله!
اما منه قبول هرنه سئچیرسن!
هانسی یولی سئچیب، نئجه گئچیرسن!
بو سنین حیاتین، «قرار»دا سنین،
«اؤلومه»، «قالیما» عیاردا سنین!
ایسته مم اما من هئچ جوان اؤله!
هئچ آنا گؤز یاشی تؤکمه سین هله!
هرنه ائدیرسن ائت، شرفله یاشا!
ایسته دیگین کیمی عؤمری وئر باشا!..»
اوغول آناسینین سؤزونی کسدی
سونرا یاخین گلیب باغرینا باسدی.
دئدی: «سن باش تاجیم، افتخاریمسان.
سن منیم شرفیم هم ووقاریمسان!
سنین هئچ بورجونی اؤده یه نمه دیم،
اما شرفینه «آفرین» دئدیم!»
*****
بیر زامان وئردیلر عمومی بنده،
دوستلار تانیمادی اونی گؤره نده!
دیشلری تؤکولموش، ساچی آغارمیش،
عؤمرونون باهاری سانکی قارلی قیش!
گلیب قیرخا هله چاتمامیش یاشی،
آغارمیش قار کیمی ساققالی ـ باشی.
گؤرکمی مردانا، روحی چوخ جوان،
اوزونده بیر گولوش، اوره گینده قان.
آیلار اوزاق دوشموش دوستلاری گؤردی
غایب یولداشلاری آرادی، سوردی.
دئدیلر چوخ دالغین، بوینی قینیندا:
«چوخی اؤلدورولموش یای قیرغینیندا!»
بیر به بیر دئدیلر کیملر وورولموش
اعدام آغاجلاری هاردا قورولموش؟
ایچینه آغلادی، گؤزلرینده کین،
دئدی: «اونلار یازیر بیزیم تاریخین،
هر بیر سطیرینی اؤلومله – قانلا،
هر بیر جومله سینی وئردیگی جانلا!
دووارلار دیل آچیب دانیشسا اگر،
سؤیله یه ر بو دوستلار چکیبدی نه لر؟»
*****
گونلر گئچدی باغلی دوگونلر کیمی،
گونلر گؤرمه میشدی بوگونلر کیمی!
دواملی انتظار، اؤلومدن یامان،
گئچدی اضطرابلار، گئچدیگجه زامان!
هامی یولداشلارلا علاقه قوردی،
عهدینه – سؤزونه او، ییه دوردی.
بوتون زندانی لر تانیشدی اونا،
دوستلوق بیر دونیا کی یئتمه میش سونا!
دوستلاری گؤرونجه باغ – باغ آچیلدی،
هر کسین دؤشونه گول تک ساچیلدی.
زندانین چکه رک چوخ اراده لی
دوزدی چوخ تمکینله اولمادی دلَی!
او بیلیردی، رژیم آچمازدا قالیب،
اونون سینماسینا نه قدر طالیب!
اونون سینماسیلا، بیر اوردو سینار،
اونون یانماسیلا چوخلاری یانار!
دوشوندی: نتیجه هله سوندادی!
او تکخال کیمی دی اویون اوندادی.
نئچه آی فاصله دیریلتدی اونی،
جانیندان گئچمکسه بو ایشین سونی؟
جانیندان گئچمیشدی ائله او آخشام
بازجو ائده نده حجتین تمام!
قالان گونلرینی او وئردی باشا،
بوتون تانیشلاری دئدیلر: «یاشا!»
هئچ توزدا قونمادی او مرد اوزونه،
هئچ نه گؤرونمه دی ترسه گؤزونه!
بوتون دوستاقلارا روحیه وئردی،
بوتون مشکلاته سینه سین گَردی!
هامیلا آغلادی، هامیلا گولدی،
هامینین دردینی – غمینی بیلدی.
هر کیمی بیر دیلله دیندیریردی او،
بندین فضاسینی سیندیریردی او!
گؤردی! بو زندانین تملی یالان،
دوشمن هر زادی دا ائله سه تالان،
اونون اراده سی اؤنونده عاجز!
دوشمنه سؤیلوردی: «هَل مِن مبارز!»
اوره گ بیر وولقان تک جوشوب – داشیردی،
عشقین مسلخینه یاخینلاشیردی!
*****
حیرت، کیچیک سؤزدی بو «سرگذشته»
هامیا بللی ایدی ناغیلین سونی.
«ییغ شئی ـ شویونی گل زیر هشته!»
دوستاقبان بیر آخشام چاغیردی اونی.
دولاشدی تام بندی اوتاق به اوتاق،
بوتون دوستاقلارلا قول – بویون اولدی.
غصه لی – پریشان اولدی هر دوستاق،
بوتون یولداشلارین گؤزلری دولدی!
گلدی زیر هشته دایاندی بیر آن،
دئدی: «من گئدیره م، الوداع سیزه!
مندن نه گؤردوزسه بو اوزون زامان،
بیر خاطیره کیمی یازین قلبیزه!
دوستلار «شرف» منیم تکجه واریمدی!
من اونی بئش گونلوک عؤمره ساتمادیم.
«مراملا یاشاماق!» اعتباریمدی!
اولسون کی مراده هله چاتمادیم!
هرکسی دیندیردیم بیر شیرین دیلله،
هر کیمی من سئودیم اورگله ـ جانلا!»
سونرا اؤپوشِلرین داغیتدی یئلله!
هامی چَپیک چالدی چوخ هیجانلا!
اونی زیرهشتدن یولا سالدیلار
زندان شولوقلاشدی اولدی قال ما قال،
او گئتدی وقارلا، اونلار قالدیلار
اوخودی هامیسی: «اینترناسیونال!»
*****
آچیلدی گولله لر شاراقاشاراق،
یاریلدی سینه سی او قهرمانین.
آغزیندا یاریمچیق شعاری آنجاق
تیتره تدی تملین قارا زندانین!
عؤمرونون کتابی تماملانمادی،
قووشدی بوگوندن ابدیته.
حقی، عدالتی، عشقی دانمادی؛
چالیشدی سون وئرسین قارا ظلمته!
اؤنونده دایاندی فیرتینالارین،
وقاری یئنیلمز اوجا داغ کیمین.
پارلادی قلبینده قارانلیقلارین
ابدی ایشیقلا بیر چراغ کیمی!
او قَنیم بیچیلدی قودورقانلارا،
اشکنجه آلتیندا نه سینماز اولدی!
بدنی آلدیسا هر جوره یارا،
دردی چوخ اولدیسا، روحی ساز اولدی!
گولله لر دئشنده اونون سینه سین،
گوزلری قاپالی شفقی دویدی.
دان یئری سوکولدی ائشیتدی سسین
مین ناخیش یاغدیران اوفوقی دویدی!
دشمن طعنه ووردی دورمادان اونا،
سیندیلار دوستلارین، دایانما سنده.
دئدی: «یوخ! بو دؤیوش یئتمه میش سونا،
اونون شعله سیله یانارام منده!
اگیلمزدی باشیم دوشمنه – یادا،
تؤکولسه آل قانیم، بیتمز عنادیم!
منیم بو وارلیغیم خلقیمه فدا،
خلقین فدایی سی آدلانیر آدیم!»
(سون)
۱۳۶۶ – ۱۴۰۳
* بو پوئمانی ایراندا اولدوغوم زامان باشلادیم و حدوداً دورت دن بیرین اوردا یازدیم و اونی یول یولداشی و وارلیغیمدان بیر پارچا کیمی بوگونه قدر اؤزومله داشیدیم، بعضاً بیر بند آرتیردیم، بعضاً بیر سؤز اسگیتدیم بو یاخینلارا کیمی. شعر باشلاناندا هله عزیز یولداشیمیزا رحیم ساغیدی و اهوازدا زنداندایدی. شرایط ائله گتیردی کی ۱۳۶۶ نجی ایلین پاییزیندا وطنی ترک ائدیب و غربتچی اولدوم، شعرده هابئله! شعرین وارلیغیندان خبری اولان بعضی یولداشلار اونون سرنوشتیندن سوروشاندا، دییردیم هله قورتارمامیشام. تا اینکی شعری گئچن آیلاردا قورتاردیم. بوگون اونون اعدامیندان ۳۷ ایل گئچیر، ۳۷ بهار و هله ده رژیمین ووردوغی یارا اوره گیمیزده تازادی! بو شعری یولداش «رحیم اسدالهی» نین اونودولماز یادینا، دیری خاطیره سینه و حقلی مبارزه سینه اتحاف ائدیره م.
