گزارش رویترز از هاوانا حاکی است که زندگی روزمره در کوبا با موجی از کمبودها و گرانیهای تازه به «حالت بقا» نزدیک شده؛ وضعیتی که با طولانیتر شدن خاموشیها و جهش هزینه خوراک، سوخت و حملونقل، بهویژه در پایتخت، تشدید شده است.
رویترز با گروهی از ساکنان محلهها و شهرکهای اطراف هاوانا ـ از دستفروشها و کارکنان بخش خصوصی تا رانندگان تاکسی و کارمندان دولتی ـ گفتوگو کرده است. تصویر کلیِ این گفتوگوها، جامعهای را نشان میدهد که زیر فشار کمبود کالا و خدمات، بهخصوص آنچه به سوخت وابسته است، هر روز بیشتر در تنگنا قرار میگیرد.
به نوشته رویترز، بحران برای مناطق روستایی جزیره پدیدهای تازه نیست: شبکه تولید برقِ فرسوده و قدیمیِ کشور سالهاست رو به زوال است و مردم در بسیاری نقاط به قطعهای طولانی برق، اختلال اینترنت و از کار افتادن پمپهای آب عادت کردهاند. اما هاوانا ـ شهری ساحلی با خیابانهایی پر از خودروهای دهه ۱۹۵۰ و معماری استعماریِ رنگارنگ اما فرسوده ـ تا همین اواخر وضعیت بهتری داشت؛ حالا نشانهها میگوید کمبود سوخت دارد پایتخت را هم در خود میکشد.
رویترز گزارش میدهد کمبود سوخت در هفتههای اخیر شدت گرفته و ارسال نفت، ابتدا از سوی ونزوئلا و سپس از سوی مکزیک متوقف شده است. در همین حال، دونالد ترامپ گفته است بر واردات از کشورهایی که به کوبا نفت میرسانند «تعرفه» وضع خواهد شد؛ اقدامی که فشار بر کوبا را افزایش میدهد.
در بعد اقتصادی، ارزش پزوی کوبا در برابر دلار ظرف سه هفته بیش از ۱۰ درصد کاهش یافته و همین افت، قیمت مواد غذایی را بالا برده است. یکی از ساکنان هاوانا در گفتوگو با رویترز میگوید «هیچ حقوقی از پس این وضعیت برنمیآید».
این فشارها در کشوری دیگر میتوانست جرقه اعتراض خیابانی باشد؛ اما رویترز مینویسد در کوبا ـ جایی که مخالفت سیاسی مدتهاست مهار میشود ـ فعلاً نشانه پررنگی از اعتراض دیده نشده، هرچند معلوم نیست مردم تا کجا حاضرند شرایط را تحمل کنند. در همین گزارش آمده است که پس از تهدید تعرفهای واشنگتن، برونو رودریگز وضعیت «اضطراری بینالمللی» اعلام کرده، اما دولت درباره چگونگی مدیریت خطر فزاینده یک بحران انسانی توضیح روشنی نداده است.
بحران سوخت، مستقیماً به حملونقل عمومی و خصوصی ضربه زده است. صفهای بنزین در معدود جایگاههایی که هنوز سوخت دارند، طولانیتر شده و بنا به گزارش رویترز، از زمانی که ارسال نفت ونزوئلا در میانه دسامبر مسدود شد، تقریباً همه بنزین با نرخ بالاتر و به دلار فروخته میشود؛ ارزی که بسیاری از شهروندان به آن دسترسی ندارند. نتیجه آن شده که برخی اتوبوسها و تاکسیها از کار افتادهاند و بخشی از ناوگان باقیمانده هم کرایهها را بالا برده است.
خاموشیها حتی راهحلهای جایگزین را هم از نفس انداخته است. در حالی که خودروهای برقی قرار بود در شهرِ کمسوخت کمکحال باشند، قطعی برقهای ۸ تا ۱۲ ساعته باعث شده شارژ این خودروها دشوار شود و برخی رانندگان میگویند فقط چند ساعت امکان شارژ دارند.
رویترز یادآوری میکند که دولت کوبا ـ میراثدار انقلاب ۱۹۵۹ و دوران فیدل کاسترو ـ دههها با وجود بحرانهای اقتصادی دوام آورده و همواره از «فشار و تلاش بیرونی برای برهمزدن ثبات» سخن گفته است. با این حال، آخرین موج گسترده اعتراضها در سال ۲۰۲۱ و در اوج فشارهای همهگیری رخ داد؛ زمانی که بحران اقتصادی و کمبودها مردم را ساعتها در صف کالاهای ضروری نگه میداشت.
جمعبندی گزارش رویترز این است: جامعهای که در سکوت، بیش از سیاست، درگیر تامین بدیهیترین نیازهاست ـ غذا، آب و سوخت برای پختوپز و رفتوآمد ـ و در عین حال، بسیاری از شهروندانی که با خبرنگاران صحبت کردهاند، با وجود کمرنگ بودن اعتراض علنی، «ضرورت تغییر» را انکار نمیکنند؛ تغییری که فعلاً مسیر و چشمانداز آن روشن نیست.
ترامپ از «توافق» احتمالی با کوبا گفت؛ فشار نفتی و تهدید تعرفهها ادامه دارد
با تحمیل چنین وضعیتی است که دونالد ترامپ روز شنبه اعلام کرد بهگمان او کوبا ممکن است برای رسیدن به یک توافق با ایالات متحده وارد گفتوگو شود؛ اظهاراتی که چند روز پس از تهدید واشنگتن به اعمال تعرفه علیه کشورهایی بیان شد که به کوبا نفت میرسانند. ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیما، با اشاره به وضعیت دشوار اقتصادی و انرژی در کوبا گفت این بحران «لزومی ندارد به یک بحران انسانی تبدیل شود» و افزود فکر میکند هاوانا «احتمالاً» برای معامله و توافق به سمت آمریکا خواهد آمد.
او همچنین تأکید کرد کوبا در سالهای گذشته به پول و نفت ونزوئلا متکی بوده و اکنون با قطع یا کاهش این مسیر، با کمبود شدید منابع روبهرو است. در همین چارچوب، در گزارشهای مرتبط اشاره شده که در سال ۲۰۲۵ ونزوئلا بزرگترین تأمینکننده نفت کوبا بوده و حدود یکسوم نیاز روزانه این کشور را پوشش میداده، اما عرضه از سوی کاراکاس پس از اقدامات تجاوزکارانه آمریکا کاهش یافته است.
همزمان با این فشارها، مکزیک که پس از افت ارسال نفت از ونزوئلا به یکی از مسیرهای اصلی تأمین سوخت کوبا تبدیل شده، بنا بر گزارش رویترز در حال بررسی ادامه یا توقف ارسال نفت به کوباست؛ زیرا در دولت کلائودیا شِینباوم نگرانیهایی درباره پیامدهای احتمالی و واکنش واشنگتن به این سیاست شکل گرفته است.
در گزارش رویترز آمده است مقامهای مکزیکی در عین حال بهطور رسمی بر ادامه ارسال نفت بهعنوان «کمک» یا قراردادهای بلندمدت تأکید کردهاند، اما منابع آگاه از بحثهای داخلی میگویند گزینههای «توقف کامل»، «کاهش» یا «ادامه بدون تغییر» همچنان روی میز است.
رویترز همچنین با استناد به دادههای پِمِکس گزارش داده که مکزیک در فاصله ژانویه تا سپتامبر سال گذشته روزانه حدود ۱۷٬۲۰۰ بشکه نفت خام و ۲٬۰۰۰ بشکه فرآوردههای پالایشی به کوبا ارسال کرده که ارزش تقریبی آن حدود ۴۰۰ میلیون دلار برآورد شده است؛ رقمی که نشان میدهد هر تصمیم مکزیک درباره این «شریان سوختی» میتواند مستقیماً بر شدت بحران انرژی و خاموشیها در کوبا اثر بگذارد.
