در حالیکه جنگ اوکراین وارد سومین سال خود شده، در اروپا نهتنها ارادهای برای صلح دیده نمیشود، بلکه با تشدید روسهراسی و بازتولید فضای تهدید، بیش از پیش بر تداوم جنگ پافشاری میشود. سخنان مارک روته، دبیرکل ناتو، مبنی بر اینکه «این درگیری پشتِ درِ خانهٔ ماست»، نمونهای از گفتمانی است که بهجای گشودن مسیر مذاکره، آتش بحران را شعلهور نگه میدارد و اقتصاد، تولید و نیروی انسانی را در خدمت جنگ قرار میدهد. همزمان، طرحهای پراکندهٔ اروپایی عملاً از مواجهه با ضرورت گفتوگو با مسکو میگریزند، در حالیکه کرملین تنها مذاکرات مستقیم و جامع با واشنگتن را معتبر میداند. این شکافِ عمیق در رویکردها، نهتنها روند حلوفصل سیاسی را فلج کرده، بلکه نشانهای از بنبست راهبردی غرب است. دو گزارش پیش رو ابعاد این وضعیت متناقض را از دو منظر متفاوت برجسته میکنند.
چه کسی با چه کسی مذاکره میکند؟
طرحهایی برای پایان جنگ اوکراین
نوشته: راینهارت لاوترباخ
در میان انبوه طرحها، ضدّطرحها، پیشنهادها و «خطوط قرمز» مربوط به احتمال پایان جنگ اوکراین، بهراحتی میتوان سردرگم شد. با این حال، یک نکته در تصویر عمومی این آشفتگی جلب توجه میکند: در واقع چه کسانی با هم مذاکره میکنند؟ آمریکا با اتحادیه اروپا، اتحادیه اروپا با اوکراین، کییف با برلین، لندن و پاریس، و گاهی هم همهٔ اینها با واشنگتن. مگر اینها با یکدیگر در جنگاند؟ گاهی آدم فکر میکند تقریباً همینطور است.
زیرا طرف اصلیای که باید با او مذاکره شود تا اصلاً نتیجهای حاصل شود، در کل این بحثها حضور ندارد: روسیه. و رهبری مسکو نیز در برابر این کاکوفونیِ [ همهمه و صدای ناموزون] شکلگرفته در «غرب جمعی» بسیار کوتاه و در مواقع معدود هم بیمحتوا واکنش نشان میدهد. ولادیمیر پوتین همین چند روز پیش به نیروهایش دستور داد که «عملیات ویژه» را تا زمانی ادامه دهند که همهٔ اهداف سیاسی تعیینشده تحقق یافته باشد. در همین نشست، ژنرال مسئول بخش شمالی جبهه گزارش داد که تشدید حملات در مناطق سومی و خارکیف در حال آمادهسازی است. اینها مناطقیاند که طبق همهٔ نسخههای شناختهشدهٔ طرح ترامپ، قرار است به اوکراین بازگردانده شوند. اگر قرار بود توافقات اولیهای درباره آنها وجود داشته باشد، آغاز یک حملهٔ تازه در آنجا منطقی نبود. بهبیان دیگر، پیام روسیه به طرف مقابل این است: تا وقتی همه چیز توافق نشده، هیچ چیز توافق نشده است. ما علاقهای به «راهحلهای جزئی» نداریم.
این امر بهویژه دربارهٔ شرایط سیاسی روسیه برای صلح صدق میکند: جلوگیری از عضویت اوکراین در ناتو و استقرار نیروهای ناتو در آنجا. روسیه یک توافق کاملاً محکم و الزامآور حقوق بینالمللی میخواهد، نه صرفاً یک بیانیهٔ نیتدارِ موقت، آنگونه که در آخرین نسخهٔ طرح ترامپ آمده است. چون اگر در انتخابات بعدی آمریکا دوباره رئیسجمهوری از حزب دموکرات وارد کاخ سفید شود و همه چیز را برگرداند چه؟ یا حتی اگر پیش از آن ترکیب قدرت در کنگره تغییر کند؟ پوتین میخواهد از این بابت مطمئن باشد.
و آن هم در بالاترین سطح ممکن. روسیه آشکارا میخواهد «بین رهبران» مذاکره شود: میان مسکو و واشنگتن. اوکراین و اتحادیه اروپا بهعنوان طرف مذاکره به رسمیت شناخته نمیشوند و قرار است این را بهروشنی احساس کنند: ایالات متحده باید متحدانش را سر جای خود بنشاند. اگر در بستهٔ پیشنهادی ترامپ ظاهراً حتی کمک آمریکا برای ازسرگیری صادرات مواد خام روسیه به اروپای غربی گنجانده شده باشد، میتوان فهمید چرا سیاستمداران اروپای غربی—که از ۲۰۲۲ بهاختیار خود پایگاه انرژی روسیه را قطع کردند—حالا «مثل جنزدهها بالا و پایین میپرند» و از یک «یالتای جدید» سخن میگویند. این چیزی نبود که انتظارش را داشتند: مثل ببر نعره بزنند، اما آخر سر تبدیل به پادری شوند.
هراس از صلح در برلین
نوشته: آرنولد شوُلچِل
دولت فدرال آلمان و دبیرکل ناتو ترس از روسها را دامن میزنند. سفیر روسیه به وزارت خارجه احضار شد. اتحادیه اروپا سرقت داراییهای روسیه را تصویب کرد.
پنجشنبه در برلین «ساعت تبلیغات جنگی» بود: دبیرکل ناتو، مارک روته، در یک سخنرانی بهاصطلاح بنیادی، دولتهای عضو بخشِ باقیماندهٔ پیمان (بدون آمریکا) را به افزایش کوششهای نظامی فراخواند تا از حملهای به رهبری روسیه جلوگیری کنند. روته، که اهل هلند است، در نشست «کنفرانس امنیتی مونیخ» اعلام کرد که جنگ با روسیه میتواند «به گسترهای برسد که پدربزرگها و پدربزرگِپدربزرگهای ما تجربه کردهاند». او گفت بسیاری از کشورهای ناتو فوریتِ تهدید موجود در اروپا را احساس نمیکنند. آنان باید برای جلوگیری از جنگی با این ابعاد، هزینههای دفاعی و تولیدات نظامی را بهسرعت افزایش دهند. روته بهصراحت گفت: «ما هدف بعدی روسیه هستیم.» روسیه میتواند ظرف پنج سال آمادهٔ بهکارگیری خشونت نظامی علیه ناتو باشد. «این درگیری پشتِ درِ خانهٔ ماست. روسیه جنگ را به اروپا بازگردانده. و ما باید آماده باشیم.»
در همین برنامه، وزیر خارجهٔ آلمان، یوهان وادهفول (حزب دموکراتمسیحی)، از شرکای اروپایی خواست که کمک بیشتری به کییف ارائه دهند. او گفت آلمان در سال جاری به بزرگترین حامی اوکراین تبدیل شده و متحدان بیشتری در اروپا باید فوراً سهم خود را افزایش دهند.
روز جمعه، او خود نمونهای از «افزایش فشار» ارائه کرد و سفیر روسیه، سرگئی نچایف، را به وزارت خارجه احضار کرد، به این دلیل که روسیه به آلمان با خرابکاری و حملات سایبری حمله کرده است. با استناد به دستگاههای اطلاعاتی، دو مورد ذکر شد: نخست، حملهٔ سایبری به سازمان کنترل ترافیک هوایی آلمان (DFS) در اوت ۲۰۲۴ که گفته شده به گروه هکری روسی «Fancy Bear» نسبت داده میشود. یک سخنگو گفت: «یافتههای اطلاعاتی ما نشان میدهند که سازمان اطلاعات نظامی روسیه، GRU، مسئول این حمله است.» خدمات ناوبری هوایی آلمان DFS پس از حمله اعلام کرده بود که «سامانهٔ ارتباطات اداری» این نهاد هک شده، اما پروازها تحتتأثیر قرار نگرفتهاند.
وزارت خارجه همچنین گفت اکنون میتوان با قطعیت اعلام کرد که روسیه تلاش کرده است با کارزار «طوفان ۱۵۱۶» هم بر انتخابات اخیر پارلمان آلمان و هم بهطور مستمر بر امور داخلی جمهوری فدرال آلمان تأثیر بگذارد و آن را بیثبات کند.
از همهٔ اینها ملموستر، اقدامهای اتحادیهٔ اروپا در روز جمعه برای سرقت داراییهای دولتی روسیه بود. اما این اقدامها با موانعی مواجه شدند. بانک مرکزی روسیه از ارائهدهندهٔ خدمات مالی بلژیکی «یوروکلیر»Euroclears، که بخش زیادی از اوراق بهادار توقیفشده در اتحادیهٔ اروپا در آن نگهداری میشود، در دادگاهی در مسکو شکایت کرد. این نهاد گفت اقدام «یوروکلیر» موجب خسارت شده، زیرا بانک مرکزی نتوانسته است دربارهٔ پولها و اوراق بهاداری که متعلق به آن است، تصمیمگیری کند. انتقادهایی نیز از درون اتحادیهٔ اروپا مطرح شد. نخستوزیر مجارستان، ویکتور اوربان، این تصمیم اتحادیه را—که روز جمعه نه در یک نشست سران بلکه در یک روند کتبی اتخاذ شد و داراییها را برای مدت نامعلوم مسدود میکند—«غیرقانونی» خواند. او گفت با این اقدام «حاکمیت قانون در اتحادیه اروپا پایان یافته است».
در همین حال، کشورهای اروپای غربی و ایالات متحده خود را برای گفتوگو با کییف در آخر هفته آماده میکنند. با این حال، رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، روز پنجشنبه به خبرنگاران در واشنگتن گفت: «اگر فکر کنیم شانس خوبی وجود دارد، روز شنبه در نشست اروپا شرکت خواهیم کرد. ما نمیخواهیم وقت تلف کنیم اگر فکر کنیم نتیجهٔ منفی خواهد بود.» به گزارش یکی از رسانهها، رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، روز دوشنبه برای دیدار با صدراعظم آلمان، فریدریش مرتس، راهی برلین میشود. همچنین قرار است گفتوگوهایی در قالب موسوم به «E3»—با حضور آلمان، بریتانیا و فرانسه—انجام شود.
*ترجمه و تنظیم گزارش برای اخبارروز توسط گُلشن افتخاری
