دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد که در گفتوگوهای حساس ایران و ایالات متحده درباره برنامه هستهای تهران که قرار است سهشنبه در ژنو برگزار شود، «بهطور غیرمستقیم» نقش خواهد داشت و در عین حال گفت باور دارد ایران این بار خواهان رسیدن به توافق است.
ترامپ دوشنبه ۱۶ فوریه، در هواپیمای ریاستجمهوری «ایرفورسوان» به خبرنگاران گفت: «من در آن مذاکرات، غیرمستقیم دخیل خواهم بود. و این مذاکرات بسیار مهم خواهند بود.» او افزود تهران در گذشته در مذاکرات «موضع سخت» میگرفت، اما به گفته ترامپ، تابستان گذشته و پس از آنکه آمریکا تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد، با پیامدهای این رویکرد روبهرو شد؛ موضوعی که به باور او انگیزه ایران برای مذاکره را افزایش داده است. ترامپ گفت: «فکر نمیکنم آنها پیامدهای توافق نکردن را بخواهند.»
اظهارات تازه ترامپ در حالی مطرح میشود که فضای پیش از مذاکرات ژنو بهشدت متشنج است. آمریکا همزمان با فشار دیپلماتیک، حضور نظامی خود را در منطقه تقویت کرده و به گفته مقامهای آمریکایی، یک ناو هواپیمابر دوم را به خاورمیانه اعزام میکند. همچنین مقامهای آمریکایی به رویترز گفتهاند اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، پنتاگون خود را برای احتمال یک کارزار نظامی «پایدار» آماده میکند.
در محور اختلافات، موضوع «غنیسازی» همچنان گره اصلی است. واشنگتن پیش از حملات ژوئن، بر این موضع پافشاری داشت که تهران باید از غنیسازی در داخل خاک ایران صرفنظر کند؛ خواستهای که آمریکا آن را مسیر بالقوه به سوی ساخت سلاح هستهای میداند. ترامپ با اشاره به حملات ژوئن گفت: «میتوانستیم به جای فرستادن بی-۲ها برای از بین بردن ظرفیت هستهایشان، به توافق برسیم… اما مجبور شدیم بی-۲ها را بفرستیم.» او ابراز امیدواری کرد ایران «منطقیتر» رفتار کند.
در سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، دوشنبه در ژنو با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی دیدار کرد و در پیامی نوشت که با «ایدههای واقعی» برای رسیدن به «توافقی عادلانه و منصفانه» در ژنو حضور دارد، اما تأکید کرد: «آنچه روی میز نیست: تسلیم شدن در برابر تهدیدها.»
همزمان، آژانس بینالمللی انرژی اتمی طی ماههای گذشته از ایران خواسته درباره سرنوشت ذخیرهای حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده که پس از حملات اسرائیل و آمریکا وضعیت آن محل پرسش است، توضیح دهد و زمینه ازسرگیری کامل بازرسیها را فراهم کند؛ از جمله در سه سایت کلیدی نطنز، فردو و اصفهان که در ژوئن سال گذشته هدف حمله قرار گرفتند.
تنشها فقط به میز مذاکره محدود نمانده است. ایران بارها هشدار داده در صورت حمله، میتواند تنگه هرمز را ببندد؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم جریان نفت جهان از آن عبور میکند و بسته شدن آن میتواند شوک قیمتی بزرگی در بازار انرژی ایجاد کند. بر اساس این گزارش، ایران دوشنبه یک رزمایش نظامی در تنگه هرمز برگزار کرده است؛ در حالی که کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس خواستار راهحل دیپلماتیک برای پایان دادن به بحران هستند.
با این همه، حتی با وجود سخنان ترامپ درباره تمایل ایران به توافق، موانع بزرگ همچنان پابرجاست. واشنگتن میخواهد دامنه مذاکرات را فراتر از موضوع هستهای ببرد و مسائلی مانند توان موشکی ایران را نیز وارد گفتوگوها کند؛ اما تهران میگوید تنها حاضر است در برابر کاهش تحریمها درباره محدودیتهایی در برنامه هستهای صحبت کند، «غنیسازی صفر» را نمیپذیرد و توان موشکی را خارج از دستور کار میداند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز دوشنبه در جریان سفر به مجارستان گفت رسیدن به توافق با تهران دشوار خواهد بود. او با اشاره به امکان دستیابی به راهحل دیپلماتیک افزود: «فرصتی وجود دارد… اما نمیخواهم آن را بیش از حد بزرگ جلوه بدهم. سخت خواهد بود.» روبیو همچنین گفت از نظر او معامله با ایران برای همه دولتها دشوار بوده است.
گفتوگوهای ژنو در چنین شرایطی برگزار میشود: از یک سو فشار نظامی و تهدیدهای متقابل، و از سوی دیگر تلاش برای یافتن فرمولی که هم خواستههای سختگیرانه واشنگتن درباره غنیسازی و موضوعات منطقهای را پوشش دهد و هم مطالبه تهران برای رفع تحریمها و حفظ خطوط قرمز اعلامشدهاش را.
