در نخستین انتخابات سراسری بنگلادش پس از سرنگونی دولت شیخ حسینه در پی خیزش دانشجویی سال ۲۰۲۴، «حزب ملیگرای بنگلادش» (BNP) و متحدانش به رهبری طارق رحمان با کسب اکثریت قاطع کرسیها به قدرت بازگشتند؛ انتخاباتی که از آن بهعنوان آزمونی برای بازسازی اعتماد عمومی به روند دموکراتیک در کشوری یاد میشود که سالها تنش و بحران سیاسی را از سر گذرانده است.
بر اساس نتایج اعلامشده از سوی کمیسیون انتخابات، ائتلاف BNP موفق شد ۲۱۲ کرسی را به دست آورد و پس از حدود دو دهه دوباره دولت را در اختیار بگیرد. در مقابل، ائتلاف رقیب به رهبری حزب اسلامگرای «جماعت اسلامی» ۷۷ کرسی کسب کرد؛ رقمی که در قیاس با جایگاه تاریخی این جریان، حضوری کمسابقه و پررنگ در پارلمان تلقی میشود و میتواند از آن یک اپوزیسیون جدی بسازد.
طارق رحمان که پس از ۱۷ سال تبعید در لندن، در ماه دسامبر به کشور بازگشته بود، اکنون در موقعیتی قرار دارد که بهعنوان نخستوزیر آینده معرفی شود. او از خانوادهای شناختهشده در سیاست بنگلادش است: فرزند خالدہ ضیاء، نخستوزیر پیشین، و ضیاءالرحمان، رئیسجمهور سابق که در سال ۱۹۸۱ ترور شد.
این رأیگیری در فضایی برگزار شد که بسیاری آن را نخستین انتخابات «واقعاً رقابتی» در سالهای اخیر توصیف کردهاند؛ پس از آنکه در دوران حکومت حسینه، انتخاباتهای پیشین با اتهامهای گسترده درباره مهندسی و تقلب همراه بود و نهادهای حقوق بشری و سازمان ملل از سرکوب مخالفان، بازداشتها و ناپدیدسازیها گزارش داده بودند. در این انتخابات، حزب عوامیلیگِ حسینه از حضور در رقابتها محروم بود و بخشی از هوادارانش نیز از تحریم انتخابات سخن گفته بودند.
روز رأیگیری عمدتاً آرام توصیف شد؛ موضوعی که بهویژه در کشوری با سابقه خشونت سیاسی و فشار بر رأیدهندگان، بهعنوان نشانهای مهم برای عبور از دوره بیثباتی مطرح شده است. کمیسیون انتخابات مشارکت را حدود ۵۹ درصد اعلام کرده؛ رقمی بالاتر از انتخابات قبلی. همچنین برای نخستین بار امکان رأیدهی برای بخشی از شهروندان خارج از کشور فراهم شد و میزان مشارکت در رأیهای پستی نیز بالا گزارش شده است.
در سطح منطقهای و بینالمللی، واکنشها سریع بود. هند از نخستین کشورهایی بود که پیروزی BNP را تبریک گفت و نخستوزیر هند از حمایت از «بنگلادش دموکراتیک، پیشرو و فراگیر» سخن گفت؛ پیامی که در شرایط تیرگی روابط دهلینو و داکا پس از سقوط حسینه، بهمنزله تلاش برای ترمیم مناسبات ارزیابی شده است. آمریکا و پاکستان نیز پیامهای تبریک فرستادهاند.
با این حال، حزب جماعت اسلامی ضمن پذیرش شکست، همزمان از «ابهامها» و احتمال بینظمی در شمارش آرا در برخی حوزهها، بهویژه جاهایی که اختلاف اندک بوده، سخن گفته و این مسئله را پرسشی درباره سلامت روند اعلام نتایج دانسته است.
انتخابات در پایان دورهای برگزار شد که کشور را دولت موقت به ریاست محمد یونس، برنده جایزه نوبل، اداره میکرد؛ دولتی که مأموریت اصلیاش زمینهسازی برای برگزاری رأیگیری آزاد و برگرداندن ثبات سیاسی عنوان میشد. یونس پس از رأی دادن گفته بود کشور «کابوس را پشت سر گذاشته و رؤیایی تازه را آغاز کرده است».
در کنار انتخابات، همهپرسی اصلاحات قانون اساسی نیز برگزار شد؛ بستهای از اصلاحات که با هدف جلوگیری از بازتولید اقتدارگرایی طراحی شده و از جمله به تقویت استقلال قضایی و محدودیت دورههای نخستوزیری اشاره دارد. گزارشها از عبور این اصلاحات از آستانه لازم در نتایج اولیه حکایت دارد، هرچند جزئیات نهایی و رسمی آن به اعلام نهادهای مسئول وابسته است.
پیروزی BNP در حالی بهعنوان «بازگشت به دموکراسی» و پایان یک دوره پرآشوب معرفی میشود که چالشهای جدی پیش روی دولت آینده قرار دارد: بازسازی اعتماد عمومی، مهار فساد، برقراری امنیت و نظم، و نیز احیای اقتصاد. در عین حال، منتقدان یادآوری میکنند که BNP نیز در دورههای پیشین با اتهامهای فساد و سیاستورزی مبتنی بر خاندانهای سیاسی روبهرو بوده و اکنون باید نشان دهد مطالبات نسل جوان و خواست تغییرات واقعی که در خیزش ۲۰۲۴ مطرح شد، به سیاستگذاری ملموس تبدیل میشود.
