دیالکتیک مقاومت و سرکوب در میدان هنر؛ واکاوی پرونده ترانه علیدوستی و وضعیت سینمای متعهد ایران – داوید پارسیان

فصل اول: درآمدی بر اقتصاد سیاسی سرکوب و جایگاهِ بدنِ زن در سینمای ایدئولوژیک

۱.۱. مقدمه: هنر به مثابه میدان نبردِ هژمونیک

در تاریخ معاصر ایران، هیچ عرصه‌ای به اندازه سینما، میدانِ منازعه‌ی آشکار میان «زیست‌جهانِ شهروندان» و «سیستمِ استعماریِ حکومت» نبوده است. جمهوری اسلامی ایران، از بدو تأسیس، سینما را نه به عنوان یک “مدیوم” سرگرمی یا هنری صرف، بلکه به مثابه ابزاری استراتژیک برای صدور انقلاب و مهندسی اجتماعی نگریسته است. با این حال، پارادوکس ذاتی این رویکرد در آنجا نهفته بود که ماهیتِ افشاگر و رئالیستیِ دوربین، همواره از چهارچوب‌های تنگِ ایدئولوژیک می‌گریخت.

در این میان، «زن» و به تعبیر دقیق‌تر «بدنِ زنانه»، به کانون مرکزی این منازعه بدل شد. حجاب اجباری، نه تنها یک کد پوششی، بلکه نمادِ اقتدارِ سیاسی نظام بر نیمی از جامعه و خط مقدمِ خاکریزِ ایدئولوژیک حکومت تعریف گردید. بنابراین، هرگونه تخطی از این هنجار در مقابل دوربین، نه یک خطای صنفی، که یک «اقدام علیه امنیت ملی» تفسیر شده است. گزارش حاضر، با درک این پیش‌زمینه تاریخی، به واکاوی دقیقِ رخدادهای پس از خیزش انقلابی «زن، زندگی، آزادی» (۱۴۰۱) می‌پردازد؛ جایی که سینماگران زن، و در رأس آن‌ها ترانه علیدوستی، با عبور از مرزهای ممنوعه، پارادایمِ جدیدی از «هنرِ مقاومت» را بنیان نهادند.

۱.۲. گذار از اصلاح‌طلبی فرهنگی به رادیکالیسمِ مدنی

تا پیش از وقایع شهریور ۱۴۰۱، بخش عمده‌ای از بدنه سینمای ایران می‌کوشید تا در چهارچوب‌های نظارتی موجود و با استفاده از زبانِ استعاره و ایهام، نقدهای اجتماعی خود را مطرح کند. این دوران که می‌توان آن را دوران «مقاومت در سایه» نامید، با قتل حکومتی مهسا (ژینا) امینی به پایان رسید. انتشار تصاویر بدون حجاب توسط بازیگران زن سرشناس، اعلامِ پایانِ عصرِ مماشات و آغازِ عصرِ «نافرمانیِ مدنیِ آشکار» بود. این تغییر استراتژی، هزینه‌های سنگینی را بر هنرمندان تحمیل کرد؛ از بازداشت و شکنجه تا ممنوع‌الکاری و بیماری. تمرکز این مقاله بر مطالعه موردی خانم ترانه علیدوستی است که سیر تحول او از یک ستاره‌ی سینما، به یک آیکونِ سیاسی و نمادِ مبارزه، تصویری تمام‌نما از وضعیتِ روشنفکرانِ متعهد در ایرانِ امروز ارائه می‌دهد.

فصل دوم: تبارشناسی حرفه‌ای و سیاسی ترانه علیدوستی؛ ظهور یک نماد

۲.۱. تکوین شخصیت هنری: از «من ترانه ۱۵ سال دارم» تا فتح کن

ترانه علیدوستی (زاده ۲۲ دی ۱۳۶۲) فعالیت هنری خود را در سنین نوجوانی آغاز کرد و با استعدادی شگرف، به سرعت به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های سینمای ایران بدل شد. مسیر حرفه‌ای او را می‌توان به چند دوره متمایز تقسیم کرد که هر یک لایه‌ای جدید بر شخصیت اجتماعی او افزود:

جدول ۱: سیر تحول حرفه‌ای و دستاوردهای کلیدی ترانه علیدوستی ^۱

دوره زمانی	فیلم شاخص	کارگردان	دستاوردها و جوایز	اهمیت در کارنامه هنری
۱۳۸۰	من ترانه ۱۵ سال دارم	رسول صدرعاملی	سیمرغ بلورین فجر، پلنگ برنز لوکارنو	ظهور به عنوان پدیده نوجوان سینما
۱۳۸۲	شهر زیبا	اصغر فرهادی	نامزدی سیمرغ فجر	آغاز همکاری استراتژیک با فرهادی
۱۳۸۴	چهارشنبه‌سوری	اصغر فرهادی	تقدیر ویژه هیئت داوران فجر	تثبیت جایگاه در درام‌های اجتماعی
۱۳۸۷	درباره الی	اصغر فرهادی	خرس نقره‌ای برلین (کارگردانی)	شهرت بین‌المللی گسترده
۱۳۹۴	فروشنده	اصغر فرهادی	اسکار بهترین فیلم خارجی	اوج شهرت جهانی و آغاز کنشگری صریح
۱۳۹۵-۱۳۹۷	سریال شهرزاد	حسن فتحی	محبوبیت گسترده مردمی	نفوذ در لایه‌های مختلف جامعه ایران
۱۴۰۱	برادران لیلا	سعید روستایی	حضور در جشنواره کن	آخرین حضور سینمایی پیش از ممنوعیت

همکاری‌های مکرر او با اصغر فرهادی، او را در معرض توجه جهانی قرار داد. فیلم «فروشنده» نقطه عطفی بود که در آن، هنر و سیاست در زندگی او گره خورد. زمانی که دونالد ترامپ قانون منع ورود شهروندان ایرانی به آمریکا را امضا کرد، علیدوستی در اقدامی اعتراضی اعلام کرد که در مراسم اسکار شرکت نخواهد کرد.^۴ این کنش، نخستین نشانه‌های جدی از تبدیل شدن او به یک «سلبریتی-اکتیویست» بود که حاضر است موقعیت حرفه‌ای خود را فدای اصول اخلاقی کند.

۲.۲. کنشگری فمینیستی و جنبش «می‌تو» در ایران

پیش از وقایع ۱۴۰۱، علیدوستی نقش محوری در جنبش مقابله با خشونت جنسی در سینمای ایران داشت. او یکی از امضاکنندگان اصلی بیانیه ۸۰۰ زن سینماگر بود که خواستار رسیدگی به آزارهای سیستماتیک در پشت صحنه سینما بودند. این پیش‌زمینه نشان می‌دهد که طغیان او در سال ۱۴۰۱، یک واکنش هیجانی و لحظه‌ای نبود، بلکه برآمده از یک آگاهیِ انباشته‌ی جنسیتی و طبقاتی در طول دو دهه فعالیت در ساختاری مردسالار بود.

فصل سوم: آناتومیِ سرکوب؛ خیزش ۱۴۰۱ و هزینه‌های مقاومت

۳.۱. لحظه‌ی گسست: برداشتن حجاب

در بحبوحه اعتراضات سراسری پاییز ۱۴۰۱، ترانه علیدوستی با انتشار تصویری بدون حجاب در اینستاگرام خود، در حالی که پلاکاردی با شعار «ژن، ژیان، ئازادی» (زن، زندگی، آزادی) در دست داشت، زلزله‌ای در فضای رسانه‌ای ایجاد کرد. او با این کار، نه تنها قانون حجاب اجباری را به چالش کشید، بلکه با نوشتن جملاتی از قبیل «سکوت شما یعنی حمایت از ظلم و ظالم»، مستقیماً مشروعیتِ سیاسیِ حکومت را هدف گرفت.^۵

۳.۲. بازداشت و حبس در اوین

در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۲۲ (۲۶ آذر ۱۴۰۱)، نیروهای امنیتی با یورش به منزل شخصی او، وی را بازداشت کردند. این بازداشت که تا ۴ ژانویه ۲۰۲۳ (۱۴ دی ۱۴۰۱) به طول انجامید، شامل نگهداری در بند ۲۰۹ زندان اوین (متعلق به وزارت اطلاعات) و سلول انفرادی بود. وثیقه تعیین شده برای آزادی او مبلغی هنگفت (حدود یک میلیارد تومان) گزارش شد.^۶

بازداشت او موجی از همبستگی بین‌المللی را برانگیخت. جشنواره‌های کن، برلین، و تریبکا، و هنرمندان بزرگی چون ماریون کوتیار و ژولیت بینوش خواستار آزادی فوری او شدند.^۸ اما در داخل زندان، داستان متفاوتی در جریان بود؛ فشارهای روانی و محیطی که آثار آن ماه‌ها بعد آشکار شد.

۳.۳. سندرم درس (DRESS): بدن به مثابه بایگانیِ تروما

یکی از تکان‌دهنده‌ترین ابعاد پرونده ترانه علیدوستی که تا دسامبر ۲۰۲۵ پنهان مانده بود، ابتلای او به بیماری نادر و خطرناک «سندرم درس» (Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic 

Symptoms) پس از آزادی از زندان است.

بر اساس روایت خود او در مستند اخیر ^۶:

• منشأ بیماری: این سندرم نوعی واکنش شدید سیستم ایمنی است که غالباً در اثر مصرف داروهای خاص یا استرس‌های شدید فیزیولوژیک و روانی فعال می‌شود.
• علائم بالینی: علیدوستی توصیف می‌کند که «ناگهان تمام پوست بدنم از سر تا پا شروع به ریختن کرد». او می‌گوید: «خودم را در آینه نمی‌شناختم و نمی‌دانستم آیا هرگز دوباره خودم خواهم شد یا خیر».
• انزوی اجباری: این وضعیت جسمانی او را مجبور کرد تا برای حدود یک سال در خانه محبوس شود و از انظار عمومی پنهان بماند.

تحلیل بیوپلیتیک: ابتلای علیدوستی به این بیماری را نباید صرفاً یک حادثه پزشکی تلقی کرد. در تحلیل‌های حقوق بشری، فشارهای روانی شدید، تغذیه نامناسب در زندان، و شوک‌های عصبی ناشی از بازجویی، کاتالیزورهای اصلی برای شعله‌ور شدن بیماری‌های خودایمنی هستند. بدنِ هنرمند که ابزارِ بیانِ اوست، توسط سیستم هدف قرار می‌گیرد تا از کار بیفتد. پوست‌اندازیِ دردناکِ ترانه، استعاره‌ای عینی از رنجی است که جامعه ایران برای پوست‌اندازیِ فرهنگی و گذار از استبداد متحمل می‌شود.

فصل چهارم: پدیدارشناسی مستند «ترانه» (۲۰۲۵)؛ شکستن سکوت

۴.۱. مشخصات و ساختار اثر

در تاریخ ۲۴ دسامبر ۲۰۲۵، شبکه بی‌بی‌سی فارسی مستندی ۵۰ دقیقه‌ای تحت عنوان ساده و بی‌پیرایه «ترانه» پخش کرد. کارگردانی این اثر را پگاه آهنگرانی بر عهده داشت؛ بازیگر و مستندسازی که خود نیز سابقه‌ی بازداشت (پس از وقایع ۸۸) و ممنوع‌الکاری را در کارنامه دارد و اکنون در تبعید به سر می‌برد.^۶

این مستند نه یک پرتره‌ی کلاسیک، بلکه یک «مانیفست سیاسی-شخصی» بود. انتخاب پگاه آهنگرانی به عنوان کارگردان، هوشمندانه بود؛ زیرا رابطه نزدیک و اعتماد متقابل میان سوژه و فیلمساز، فضایی صمیمی و بی‌پرده را ایجاد کرده بود که در آن ترانه علیدوستی توانست بدون محافظ‌کاری‌های مرسوم صحبت کند.

۴.۲. گزاره‌های کلیدی و چرخش گفتمانی

ترانه علیدوستی در این مستند، با صراحتی کم‌نظیر، خط بطلانی بر تمام امیدهای حکومت برای بازگشت او به شرایط پیشین کشید. جمله کلیدی او در این فیلم چنین بود:

«من دیگر تحت هیچ شرایطی با حجاب در هیچ فیلمی بازی نخواهم کرد.» ^۱۲

این جمله دارای چندین لایه معنایی است:

1. پایان دوران دوگانگی: او دیگر حاضر نیست برای حفظ موقعیت شغلی، تن به ریاکاری سیستماتیک (زندگی دوگانه با و بدون حجاب) بدهد.
2. مشروعیت‌زدایی از سینمای رسمی: وقتی پرافتخارترین بازیگر زن دو دهه اخیر سینمای ایران اعلام می‌کند که سینمای با حجاب را به رسمیت نمی‌شناسد، اعتبار کل ساختار سینمایی وزارت ارشاد زیر سوال می‌رود.
3. الگوسازی: این موضع‌گیری، راه را برای نسل جدید بازیگران می‌بندد تا به سادگی به شرایط تحمیلی تن دهند.

۴.۳. بازتاب اجتماعی و رسانه‌ای

پخش این مستند، فضای مجازی و سیاسی ایران را منفجر کرد. ویدئوهای آن میلیون‌ها بار دیده شد و هشتگ نام او بار دیگر ترند شد.^۶

• واکنش مردم: همدلی گسترده با بیماری او و ستایش شجاعت او در پذیرش هزینه سنگین (از دست دادن درآمد و جایگاه رسمی).
• واکنش رسانه‌های حکومتی: ماشین تبلیغاتی رژیم واکنشی عصبی و تهاجمی نشان داد. تحلیل محتوای روزنامه‌های اصولگرا نشان‌دهنده هراس آن‌ها از «عادی‌سازی» این گفتمان است.

جدول ۲: تحلیل واکنش رسانه‌های وابسته به حاکمیت به مستند «ترانه» ^۱۴

رسانه	محور حمله و اتهامات	تحلیل گفتمان
خبرگزاری فارس	درخواست برخورد قضایی به دلیل «کشف حجاب» و «ترویج بی‌قانون»	تلاش برای امنیتی‌سازیِ پرونده و فشار بر قوه قضاییه
روزنامه وطن امروز	نامیدن مستند به عنوان «قانون‌گریزی» و «تقابل نمادین با هویت تاریخی»	استفاده از کلیدواژه‌های ناسیونالیستی-مذهبی برای طرد هنرمند
مشرق نیوز	توصیف مستند به عنوان «پروژه تطهیر سیاسی» و «فمینیسم سانتی‌مانتال»	تلاش برای بی‌اعتبار کردن انگیزه‌های اخلاقی و سیاسی ترانه
روزنامه جوان	حمله به پگاه آهنگرانی و ادعای «سفارشی بودن» مستند برای بی‌بی‌سی	تئوری توطئه و ارتباط دادن هنرمندان مستقل به سرویس‌های خارجی
روزنامه همشهری	ادعای «قبح‌زدایی» و «عادی‌سازی ولنگاری» با استفاده از تکنیک‌های هنری	نگرانی از تأثیرگذاری عاطفی مستند بر قشر خاکستری جامعه

تحلیل‌گران امنیتی در این رسانه‌ها معتقدند که این مستند تلاشی برای احیای جنبش ۱۴۰۱ در سال ۱۴۰۴ است و می‌تواند جرقه‌ای برای اعتراضات فرهنگی جدید باشد.

فصل پنجم: آپارتاید فرهنگی؛ مکانیزمِ حذف و لیست سیاه بازیگران زن

۵.۱. اعلام رسمی ممنوع‌الکاری: از شایعه تا واقعیت

در پاییز ۱۴۰۲، حبیب ایل‌بیگی، معاون نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی، آب پاکی را روی دست سینماگران ریخت. او صراحتاً اعلام کرد که بازیگرانی که کشف حجاب کرده‌اند، دیگر اجازه فعالیت در پروژه‌های جدید را ندارند.^۱۹ این دستورالعمل، بدون هیچ حکم قضایی و صرفاً بر اساس تصمیمات محفلیِ نهادهای امنیتی و وزارت ارشاد صادر شد.

۵.۲. فهرست ستارگان ممنوعه (The Blacklist)

بررسی گزارش‌های متعدد ^۸ نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی عملاً با حذف این نام‌ها، سینمای ایران را از سرمایه‌های اصلی‌اش تهی کرده است. این لیست شامل چهره‌هایی است که هر یک وزنه‌ای در سینمای ملی محسوب می‌شوند:

• ترانه علیدوستی: (به جرم رهبریِ نمادینِ اعتراضات و انتشار تصاویر بدون حجاب)
• کتایون ریاحی: بازیگری که در همان روزهای نخست اعتراضات حجاب از سر برداشت و اعلام کرد «شرافتم اجازه نمی‌دهد در سینمای امروز کار کنم».
• پانت‌آ بهرام: که در اکران عمومی سریال «پوست شیر» بدون حجاب ظاهر شد و گفت «ممنوع‌الکاری کمترین نگرانی من در برابر چشمان از دست رفته جوانان است».
• هنگامه قاضیانی: که با ویدئوی بستن موهایش در خیابان، تصویری حماسی خلق کرد و پس از بازداشت، از دنیای بازیگری خداحافظی کرد.
• باران کوثری: که در مراسم تشییع جنازه حسام محمودی بدون حجاب حاضر شد.
• ویشکا آسایش، پگاه آهنگرانی، گلاب آدینه، فاطمه معتمدآریا، شقایق دهقان و افسانه بایگان.

۵.۳. ابعاد حقوقی و اقتصادی سرکوب

این ممنوعیت‌ها دارای پیامدهای ویرانگری است:

1. نقض حق کار: طبق اصل ۲۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی و کنوانسیون‌های بین‌المللی کار (ILO)، هیچ‌کس را نمی‌توان به دلیل عقیده از حق اشتغال محروم کرد. اقدام وزارت ارشاد مصداق بارز تبعیض سیستماتیک است.
2. گروگان‌گیری اقتصادی: وزارت ارشاد اعلام کرده فیلم‌های قبلی این بازیگران اکران می‌شود تا تهیه‌کنندگان ضرر نکنند، اما پروژه‌های جدید ممنوع است. این سیاست تفرقه بینانداز و حکومت کن (Divide and Rule)، تهیه‌کنندگان را به پلیسِ خصوصیِ بازیگران تبدیل می‌کند تا برای حفظ سرمایه خود، مانع از اعتراض بازیگران شوند.
3. حذف بیمه و مزایا: خانه سینما تحت فشار نهادهای امنیتی، عملاً توان حمایت صنفی از این اعضا را از دست داده است.

فصل ششم: چشم‌انداز آینده و نتیجه‌گیری راهبردی

۶.۱. ظهور سینمای آلترناتیو و زیرزمینی

مقاومت ترانه علیدوستی و هم‌نسلانش، پارادایم تولید فیلم در ایران را تغییر داده است. اگر تا دیروز فیلمسازانی چون جعفر پناهی و محمد رسول‌اف استثنا بودند، امروز بدنه‌ای از بازیگران حرفه‌ای وجود دارد که آماده‌اند در فیلم‌های بدون مجوز (زیرزمینی) ایفای نقش کنند. این فیلم‌ها که واقعیت جامعه ایران (زنان بدون حجاب در خیابان‌ها) را بازنمایی می‌کنند، در جشنواره‌های جهانی مانند کن، برلین و ونیز با استقبال روبرو خواهند شد و انحصار روایتِ حکومتی را بیش از پیش خواهند شکست.

۲.۶. بی‌اثر شدن ابزار “ممنوع‌الکاری”

وقتی بازیگری در سطح علیدوستی با آگاهی کامل ممنوع‌الکاری را می‌پذیرد و آن را به فرصتی برای کنشگری تبدیل می‌کند، ابزار تنبیهی حکومت کارایی خود را از دست می‌دهد. ممنوع‌الکاری دیگر نه یک مجازات، بلکه یک «مدال افتخار» و نشانه‌ای از سلامت اخلاقی هنرمند تلقی می‌شود.

۶.۳. مسئولیت جامعه جهانی و دیاسپورا

علاقمندان و فعالان سیاسی خارج از کشور باید در گام‌های بعدی:

1. حمایت مالی (Crowdfunding): ایجاد صندوق‌های حمایت از هنرمندان ممنوع‌الکار برای جبران خسارت‌های مالی و تأمین هزینه‌های درمانی (به ویژه برای موارد خاص مانند بیماری خانم علیدوستی).
2. دیپلماسی فرهنگی: فشار بر دولت‌های اروپایی (به ویژه اتحادیه اروپا) برای مشروط کردن روابط فرهنگی با ایران به رعایت حقوق هنرمندان.
3. پلتفرم‌ها و امکانات انتشار: ایجاد بسترهای امن و گسترده برای پخش آثار سینمای زیرزمینی ایران تا صدای این هنرمندان بدون واسطه‌ی سانسور شنیده شود.

پایان سخن:

پرونده ترانه علیدوستی، نقطه‌ی تلاقی هنر، سیاست و حقوق بشر در ایرانِ پس از ۱۴۰۱ است. او با بدنِ رنجور اما روحِ تسخیرناپذیرش، نشان داد که دورانِ تک‌گوییِ حکومت به پایان رسیده است. 

خانم علیدوستی عدم حضور در سینما را به معنای پایان فعالیت خود نمی‌داند. 

نکته‌ای که او به آن اشاره دارد این است که به خطر انداختن زندگی شخصی و حرفه‌ای در پیوند مستقیم با جامعه و به‌ ویژه زندگی روزمره زنان ایرانی، «رسمیتی» به هنر او میدهد که نیاز بر «مشروعیت» آن از سوی دستگاه‌های امنیتی نیست.

---

منابع و استنادات:

Referenzen

1. I’m Taraneh, 15 – Wikipedia, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/I%27m_Taraneh,_15
2. Forushande / The Salesman – Antti Alanen: Film Diary, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://anttialanenfilmdiary.blogspot.com/2017/04/forushandi-salesman.html
3. The Role of Iranian Women Celebrities in Political Participation on social media (Case Study: Actresses supporting Hassan Rouhan, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://www.tesisenred.net/bitstream/handle/10803/691730/nsn1de1.pdf?sequence=1&isAllowed=y
4. The Salesman: A Timely Film – Ripple Effects, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://rippleeffects.reviews/2017/02/04/the-salesman-a-timely-film/
5. Cartoons: Taraneh Alidoosti – iroon.com, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://ftp.iroon.com/irtn/cartoon/10584/taraneh-alidoosti/
6. مستند ترانه علیدوستی ساخته پگاه آهنگرانی – پایگاه خبری پنجره, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://panjereh.news/بخش-فرهنگ-هنر-۶/۳۱۶۸۸-بازخوانی-سرگذشت-یک-ستاره-روایت-تازه-از-بازداشت-بیماری-سکوت-ترانه-علیدوستی
7. Taraneh Alidoosti – Wikipedia, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Taraneh_Alidoosti
8. Iran bans 12 actresses from working in film over Hijab violations – Medium, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://medium.com/@rightsworkers55/iran-bans-12-actresses-from-working-in-film-over-hijab-violations-cd57c35f3eff
9. Arrest of the great Iranian actress Taraneh Alidoosti – Asian Movie Pulse, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://asianmoviepulse.com/2022/12/arrest-of-the-great-iranian-actress-taraneh-alidoosti/
10. Iran Human Rights – RFE/RL – Radio Free Europe, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://www.rferl.org/z/22639
11. پژواک صدای جسارت | چرا مستند ترانه علیدوستی با این سرعت وایرال شد؟, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/c6yupa4c

12. Protest Against Headscarf Coercion: Iran’s Film Star Ends Career – Ground News, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://ground.news/article/protest-against-headscarf-coercion-irans-film-star-ends-career
13. Iran – Schauspielerin Alidoosti beendet aus Protest Karriere: “Mit Kopftuch werde ich in keinem Film mehr spielen” – Deutschlandfunk, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://www.deutschlandfunk.de/schauspielerin-alidoosti-beendet-aus-protest-karriere-mit-kopftuch-werde-ich-in-keinem-film-mehr-spi-104.html
14. مستند یا بیانیه؟ پروژه تطهیر سیاسی ترانه علیدوستی به روایت پگاه آهنگرانی/ترانه علیدوستی؛ فمینیسم انتخابی برای رسانه‌های امن, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/ytrxy2cj

15. واکنش متنوع رسانه‌های داخلی به مستند «ترانه»: از حمله اصولگرایانه تا روایت اصلاح‌طلبان, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/3cfakcak

16. پشت‌پرده پخش یک مستند سفارشی از شبکه‌ بی‌بی‌سی فارسی/ تطهیر آشوب‌های تجزیه‌طلبان در رسانه ملکه, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/3tyr8cjf

17. ۵ روزنامه اصولگرا علیه مستند ترانه علیدوستی چه نوشتند؟, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/4hj4k9vw

18. مستند ترانه علیدوستی در بی بی سی ؛ قرابت‌سازی با گوگوش و عادی‌سازی بی‌حجابی – همشهری, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/29hu7y58

19. این بازیگران زن ممنوع‌التصویر شدند + لیست دقیق و عکس ها – رکنا, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/jymf585r

20. Iranian Government Unveils Acting Ban on Unveiled Actresses, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://iranwire.com/en/women/121841-iranian-government-unveils-acting-ban-on-unveiled-actresses/
21. لیست اسامی بازیگران خانم که ممنوع‌الکار شدند | شهرآرانیوز, Zugriff am Dezember 28, 2025, 

https://tinyurl.com/2th65ysp

22. اینفوگرافیک: کدام بازیگران زن ممنوع‌ التصویر شدند؟ – تابناک | TABNAK, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/ya52cknt

23. اسامی بازیگران زن ممنوع‌الکار اعلام شد – اقتصاد آنلاین, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://tinyurl.com/5bhunnet

24. Celebrity Actresses Banned From Acting In Iran Remain Defiant, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://www.iranintl.com/en/202310286926
25. Iranian Artists Slam Government For Banning Actresses Who Protested Hijab Law, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://www.rferl.org/a/iran-artists-government-ban-actresses-hijab-law/32656975.html
26. اعتراض جمهوری خواهان ایران به سفر محمد خاتمی در نامه به رئیس جمهوری اتریش – رادیو فردا, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://www.radiofarda.com/a/298040.html
27. RadioFarda – Telegram, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://telegram.me/s/radiofarda?after=102174
28. مشاهدۀ فیلم مصاحبه ها, Zugriff am Dezember 28, 2025, https://www.iranianoralhistory.de/farsi/bedoune_login/Film_Mosahebeha.html
29. Zugriff am Januar 1, 1970, https://www.derstandard.at/story/3000000302097/protest-gegen-kopftuchzwang-iranischer-filmstar-beendet-karriere