آرزو داشتیم بگوییم که این اثر قرن نوزدهمی برای ما تنها یک رمان تاریخی است؛ اما حقیقت این است که «بینوایان» هنوز بیش از ۱۵۰ سال بعد، با همان شدت و تازگی باقی است. «بینوایان» نوشته ویکتور هوگو است، نویسندهای که زندگیش شبیه قهرمان داستانش؛ ژان والژان، پر از دگرگونی و انسانیت بود.
این رمان عظیم ۲۰۰۰ صفحهای در ۳ آوریل ۱۸۶۲ همزمان در ۱۲ کشور منتشر شد و در عرض چند روز با تیراژ ۱۰۰ هزار نسخه بهکلی فروش رفت. شخصیتی چون ژان والژان، زندانی که فقط به خاطر دزدی نان برای گرسنگی خانوادهاش به چند ده سال زندان محکوم میشود، و مأموری مانند ژاور که تا پایان زندگی به دنبال مجرمان است، هنوز نمایانگر دنیاهاییاند که عدالت و بخشندگی را بیرحمانه از هم جدا کردهاند.
داستان علاوه بر روایت زندگی ژان والژان، قصههای دردناک فانتین بدبخت، مادر دختر کوچک و بیپناهش، کوزت، و شرارت آشکار خانواده تیناردیه و وسواس محض ژاور را در خود دارد. این رمان بزرگنماییهای تاریخی ندارد بلکه رفتارهایی حقیقی را نمایش میدهد که انسانها را گرفتار ظلم و جهالت میکنند.
امروز، در عصری که تبعیض نژادی و مهاجرت به معضلات جهانی بدل شدهاند، صدای بلند «بینوایان» دوباره به گوش میرسد. وقتی بیخانمانی یا مهاجرت از فقر تبدیل به روزمره میشود و آدمها مثل والژان مجبورند برای فرصتی بهتر بجنگند، هوگو پیامش را دوباره تکرار میکند: عدالت به معنای برخورد برابر با انسانها و بخشش نماد بروز بزرگی است.
به مناسبت دویستمین سال تولد هوگو در سال ۲۰۰۲، رافائل کونته در روزنامه الپایس نوشت که هوگو همچنان زنده است؛ بهواسطه خوانندهها، صنعت فرهنگ، و اقتباسها در سینما، تاتر و تلویزیون در سراسر جهان. و این حتی تا ایالات متحده هم کشیده شده است.
آهنگی که سال ۲۰۱۲ در فیلم «Les Misérables» توسط آن هاتاوی اجرا شد—«I Dreamed a Dream»—حدود ۶۰ میلیون بار در اسپاتیفای پخش شده و مخاطبان جدیدی را با این صدای تأثیرگذار به داستان بازگردانده است. خودِ آن هاتاوی در سخنرانیاش پس از دریافت اسکار گفت: «ایکاش روزی برسد که بدبختی فانتین فقط یک رمان باشد، نه واقعیت زندگی.»
در دنیایی که تندروی و نژادپرستی در آن گسترش مییابد، جایی که مهاجران همچنان از سوی گروههای برتر نادیده گرفته میشوند، پیام هوگو قدرت خود را از دست نداده است. خانوادههایی که بهدلیل فقر و بیعدالتی از هم پاشیدهاند، و مأموران قانون که با وسواس تعقیب میکنند، همه نمایانگر جهانیاند که بیرحمانه نابرابری را ترویج میکند.
مسیر زندگی والژان تا فداکاری، داستانِ فانتین در مرز ویرانی، و کوزتی بیپناه، همه پیام مشترکی دارند: بیعدالتی تغییری نمیکند مگر از طریق همدلی و انسانیت. شاید این پیام اصلی است که هنوز بهطور کامل به گوش ما نرسیده باشد—پس شاید وقت آن رسیده است که دوباره «بینوایان» را بخوانیم و گوش کنیم.
منبع: ال پایس – برگردان برای اخبار روز: لیلا افتخاری
