امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، روز سهشنبه ۲۰ ژانویه در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، با لحنی تند و کمسابقه به تهدیدهای دونالد ترامپ واکنش نشان داد و تأکید کرد اروپا «تسلیم زورگویی نمیشود» و زیر بار «قانون جنگل» نخواهد رفت. این موضعگیری پس از آن بیان شد که رئیسجمهور ایالات متحده برای فشار آوردن به اروپا جهت پذیرش خواستهاش دربارهٔ گرینلند، از اعمال تعرفههای سنگین تجاری سخن گفته و حتی تهدید کرده است بر شراب و شامپاین فرانسه تعرفهٔ ۲۰۰ درصدی وضع میکند.
مکرون در سخنرانی خود، با انتقاد از موج تازهٔ تهدیدهای تعرفهای واشنگتن گفت فرانسه و اروپا «نمیتوانند منفعلانه قانونِ قویترها را بپذیرند»، زیرا در نهایت چنین رویکردی به «وابستگی و رعیتگونه شدن» اروپا میانجامد. او افزود اروپا همچنان بر اصل «حاکمیت سرزمینی» و «حاکمیت قانون» خواهد ایستاد؛ حتی اگر جهان به سمت وضعیتی حرکت کند که در آن «قاعده و قانون» رنگ ببازد. رئیسجمهور فرانسه تلویحاً هشدار داد که اتحادیه اروپا میتواند در پاسخ، از ابزارهای تلافیجویانهٔ تجاری استفاده کند.
این مواضع تند در حالی مطرح شد که دیگر رهبران اروپایی در روزهای گذشته تلاش کردهاند با حفظ لحنی محتاطانه، از تشدید بحران میان دو سوی اقیانوس اطلس جلوگیری کنند. اما مکرون در داووس مسیر دیگری را برگزید و گفت اروپا «احترام را به زورگویی» ترجیح میدهد و «حاکمیت قانون را بر خشونت» مقدم میداند. کاخ الیزه اعلام کرد مکرون هنگام سخنرانی عینک تیره به چشم داشت، چون به دلیل ترکیدن یک رگ خونی در چشم، نیاز به محافظت داشته است.
تنشها پس از آن بالا گرفت که ترامپ در ادامهٔ فشارها بر اروپا دربارهٔ گرینلند، تهدید کرد از اول فوریه موجی از تعرفههای افزایشی علیه چند کشور اروپایی از جمله فرانسه اعمال خواهد کرد؛ اقدامی که دولتهای بزرگ اروپایی آن را «باجخواهی» توصیف کردهاند. مکرون در داووس گفت انباشت «بیپایان» تعرفههای تازه از سوی واشنگتن «اساساً غیرقابل قبول» است، بهویژه وقتی به عنوان اهرم فشار علیه «حاکمیت سرزمینی» به کار گرفته میشود.
همزمان، اتحادیه اروپا برای مهار بحران، تصمیم گرفته است پنجشنبه شب نشست اضطراری ویژهای در بروکسل برگزار کند تا دربارهٔ گزینههای مقابله بحث کند. یکی از گزینههای روی میز، فعال شدن بستهای از تعرفههای اتحادیه اروپا بر کالاهای آمریکایی به ارزش ۹۳ میلیارد یورو است؛ بستهای که پس از توافق تجاری تابستان گذشته میان بروکسل و واشنگتن کنار گذاشته شده بود و اکنون ممکن است از ۶ فوریه به اجرا درآید. گزینهٔ دیگر، استفاده از «ابزار ضد اجبار» اتحادیه اروپاست؛ سازوکاری که تا کنون هرگز به کار گرفته نشده و میتواند دسترسی آمریکا به برخی مناقصههای عمومی را محدود کند یا محدودیتهایی بر تجارت خدمات ــ از جمله خدمات دیجیتال ــ اعمال کند. مکرون خواستار بررسی جدی این گزینه شده و گفته است «عجیب است» کار به اینجا رسیده باشد.
بحران اخیر تنها به مسئلهٔ گرینلند محدود نمانده و به اختلافات سیاسی جدیدی هم گره خورده است. ترامپ از موضع فرانسه در قبال یک طرح پیشنهادی موسوم به «هیئت صلح» نیز ناخشنود است؛ تشکلی بینالمللی که ترامپ میخواهد آن را با محوریت خود راهاندازی کند و پاریس نسبت به اثرات آن بر نقش سازمان ملل ابراز نگرانی کرده است. ترامپ دوشنبه شب در واکنش به این اختلاف گفت اگر لازم باشد با تعرفهٔ ۲۰۰ درصدی بر شراب و شامپاین فرانسه، مکرون را وادار میکند به این طرح بپیوندد؛ و در همان حال افزود که «لازم نیست حتماً» عضو شود.
چند ساعت پس از این تهدید، ترامپ در اقدامی کمسابقه اسکرینشاتی از پیامهای خصوصی رد و بدل شده با مکرون را در شبکه اجتماعی خود منتشر کرد؛ اقدامی که به عنوان شکستن عرف رایج محرمانگی در روابط دیپلماتیک تعبیر شد. در این پیامها، مکرون به ترامپ نوشته بود «نمیفهمم دربارهٔ گرینلند چه میکنی» و همچنین پیشنهاد کرده بود نشست گروه هفت با حضور روسیه و دیگر کشورها برگزار شود. منابع نزدیک به مکرون اصالت این پیامها را تأیید کردهاند، هرچند تاریخ دقیق تبادل پیامها اعلام نشده است.
در همین چارچوب، مکرون همچنین اعلام کرد هیچ برنامهای برای دیدار با ترامپ در داووس ندارد و قصد ندارد برنامه سفرش را تغییر دهد. او گفت طبق برنامه از پیش تعیینشده، سهشنبه شب داووس را ترک میکند؛ در حالی که ترامپ قرار است چهارشنبه وارد این شهر سوئیسی شود.
به گزارش رویترز، روابط ترامپ با اروپا در مجموع به شدت تیره شده و کشمکش بر سر حاکمیت گرینلند ــ که به عنوان قلمرو دانمارک در چارچوب ناتو شناخته میشود ــ به نگرانیهای جدی در صنایع اروپایی و تکانههایی در بازارهای مالی دامن زده است. نزدیکان مکرون میگویند او به این دلیل هدف حملات و فشارهای ترامپ قرار گرفته که بر «اصول دموکراتیک» و دفاع از قواعد بینالمللی پافشاری میکند؛ و به تعبیر یکی از نمایندگان نزدیک به دولت فرانسه، «وقتی فرانسه در خط مقدم مقاومت قرار میگیرد، طبیعی است که به هدف تبدیل شود.»
