برخی از هواداران بانفوذ رضا پهلوی در رسانهها، حتی شنیدهشدن یک شعار پراکنده را به حمایت همهٔ معترضان از وی تعمیم میدهند. این روایت نادرست، بهویژه در تجمعات خارج از کشور، به انحصارطلبی سیاسی دامن زده و باعث کنارهگیری بخشی از معترضان از حضور در اعتراضات شده است. همزمان، چنین بزرگنماییای این تصور غلط را در میان طرفداران سلطنت تقویت میکند که بدون همراهی دیگر نیروهای مخالف نیز میتوان جمهوری اسلامی را سرنگون کرد…
یک
مردم ایران شجاعانه در گوشهوکنار کشور، علیرغم سرکوب خشونتآمیز نیروهای نظامی جمهوری اسلامی هر روز به خیابان میروند، تا از حکومت اسلامی گذر کنند. آنها جان خود را به خطر میاندازند تا بتوانند آینده بهتری را برای خود رقم زنند، آگاه از این که ممکن است هرگز به خانه برنگردند. در میان تظاهرکنندگان گرایشات متفاوت سیاسی وجود دارد و قطعاً بخشی از این افراد طرفدار رضا پهلوی هستند. در این مورد نیازی به بحث و جدل نیست و همه در این مورد توافق دارند. مسلماً گرایشات مختلف، نظرات متفاوتی در مورد رقبای سیاسی خود دارند و لازمهی ایجاد یک ایران بهتر، قبل از هر چیز به رسمیت شناختن حضور نیروهای گوناگون، و امکان دادن فضای آزاد نقد و بررسی به همه آنها میباشد. در شرایط سخت امروز، ایجاد همبستگی بین نیروهای مختلف تنها راز پیروزی است. این نکتهای است که بارها توسط دیگران به شکل بهتری به آن اشاره شده است. از این رو، نیازی به نوشتن این مقاله وجود نداشت اگر برخی از طرفداران سلطنت، به ویژه روزنامهنگاران که بایستی قبل از هر چیز وظیفهی خود را گزارش و انتشار شفاف وقایع بدانند، جانبدارانه – گاه زیرکانه و گاه ناشیانه – به تبلیغ برای گرایش سیاسی معینی نمیپرداختند. مسلماً انتظار بسیار کمتری از نشریات و کانالهای حزبی و گروهی در این مورد میرود، اما اگر رسانهای خود را مستقل خطاب میکند باید بتواند این استقلال را در عمل نشان دهد.
اخیراً برخی از روزنامهنگاران با تکیه بر آماری که در پلتفرمهای اجتماعی چون ایکس و اینستاگرام در مورد فراخوان اخیر رضا پهلوی برای تظاهرات ثبت شده است، او را رهبر بلامنازع ایران ( و نه فقط اپوزیسیون) اعلام کردهاند. در برخورد با این ادعاها، برخی از مخالفین جمهوریخواه در اپوزیسیون یا ادعای طرفداران او را رد کردهاند و یا آن را دستساخته رباتها و حسابهای فیک قلمداد کردهاند. از این جهت، از ابتدا باید بر دو نکته تاکید کرد. اول، اگر وارد اینستاگرام شوید، رقم بالای ۸۰ میلیون بازدید دیده میشود و این واقعیت دارد. دوم، در شرایط کنونی امکان تفکیک آمار تعامل انسانی و رباتی در این مورد وجود ندارد و بهتر است نیرویی برای آن صرف نکرد.
دو
باید توجه داشت که برای تظاهرکنندگان در شرایط عادی رجوع به تلگرام برای ایجاد هماهنگی میدانی موثرترین رسانه است، زیرا با وجود محدودیتهای آن در ایران، امکان اطلاعرسانی لحظهای در باره مسیرهای تجمع، محل استقرار نیروها و آموزشهای کاربردی برای مقابله با گاز اشکآور همچنان وجود دارد. از این رو، مراجعه به پستهای مختلف مرتبط با اعتراضات در تلگرام از صدها میلیون گذشته است. در حالی که اینستاگرام نقش یک «ویترین» جهانی برای اعتراضات و نیز دادن انرژی به تظاهرکنندگان – با دیدن ویدئوهای مختلف – را بازی میکند. پلتفرم ایکس نیز تریبون رسمی سیاستمداران جهان است که از طریق آن با داغ کردن هشتگهای اعتراضات در ایران، میتوان موضوع اعتراضات را در سطح جهانی زنده نگه داشت.
در بازی اعداد امروز، برخی تلاش دارند دو موضوع مختلف را قاطی کنند. بازدید (view) به معنای این است که یک مطلب، چند بار بر روی صفحه گوشی ظاهر شده است. اگر فردی به هر دلیلی ده بار به یک پست نگاه کند، ده بازدید به رقم کل بازدیدها اضافه میشود. در مقابل، تکرار هشتگ(توئیت) به معنی آن است که فرد به طور فعال مطلبی را نوشته است. بنابراین تعداد بازدیدها از یک پست به شکل منفعلانه آن، میتواند هزاران بار بیش از تکرار یک هشتگ باشد.
اینستاگرام به عنوان یک رسانه اجتماعی پرطرفدار در میان همه گروههای سنی میتواند معیار خوبی برای سنجش محبوبیت فرد محسوب شود. رضا پهلوی با داشتن در حدود ۱۱ میلیون فالوور( دنبالکننده در این لحظه) محبوبیت زیادی در این پلتفرم دارد. با این حال محبوبیت وی قابل مقایسه با فرادی چون (به ترتیب) حسن ریوندی، مهناز افشار، گلشیفته فراهانی و یا یکی از طرفداران خود – علی کریمی با ۱۵ میلیون دنبالکننده- نیست. بنابراین در اینستاگرام همچنان سلبریتیهای هنرمند و ورزشی موقعیت بهتری نسبت به سلبریتی سیاسی چون رضا پهلوی دارند. با این حال باید تاکید کرد که او در مقایسه با دیگر چهرههای سیاسی ایران از موقعیت بسیار خوبی برخوردار است.
برای درک بهتر الگوریتم اینستاگرام و یا ایکس میتوان به پست جنجالی و تند علی کریمی اشاره کرد. پست او به خاطر محتوی رکیک آن پس از چند ساعت از اینستاگرام حذف شد اما در همان مدت کوتاه توانست بیش از یک میلیون لایک دریافت کند و استوری او بیش از پنج میلیون بازدیدکننده داشت. با وجود استفاده کریمی از کلمات تند و رکیک در مقابله با رقبای خود، با ریزش فالوور مواجه نشد و حتی گفته میشود که کمی بر طرفداران او افزوده شده است (ممکن است افرادی او را ترک کرده باشند، اما افراد جدیدی جای آنها را پر کرده اند). باید توجه داشت بسیاری از پلتفرمها به محتویهای جنجالی و پربحث ضریب میدهند. از این رو به دلایل حجم بالای کامنتها و درگیریهای لفظی زیر پست، الگوریتمها پست مورد نظر را به میلیونها کاربر غیرایرانی نیز خواهند فرستاد. در تیکتاک که معمولا ویدئوهای کوتاه گذاشته میشوند، اگر یک ویدئوی ایرانی با هشتگ #IranProtests شروع به وایرال شدن کند، الگوریتمهای تیکتاک آن را برای میلیونها کاربر غیرایرانی نیز میفرستند، بنابراین از روی میزان بازدیدکنندگان نمیتوان تعداد بازدیدکنندگان ایرانی را بر اساس آمار معمولی تشخیص داد. از این رو باید بین بیننده و هوادار تفاوت جدی قائل شد.
در رابطه با پیام فراخوان رضا پهلوی و میزان آمار بازدید آن باید به این نکته توجه کرد که چند موضوع به حجم بالای بازدیدکنندگان دامن زد.
اول، رضا پهلوی هم در خارج و هم ایران طرفداران زیادی دارد. مسلما تعداد دقیق هواداران او روزی مشخص میشود که او امکان شرکت در یک انتخابات آزاد را داشته باشد. با این حال میتوان با آسودگی خاطر اعلام کرد که او در میان ایرانیان چه داخل و خارج طرفداران قابل توجهی دارد.
دوم، رسانههای خبری بزرگ موثرترین عامل پخش پیام رضا پهلوی از طریق دادن لینک مستقیم یا بازنشر ویدئو بودند. ایران اینترنشنال در ایکس ۲.۵ میلیون و در اینستاگرام ۱۰ میلیون فالوور دارد. برخی از رسانههای بزرگ فارسی زبان، لینک فراخوان را در صفحه خود قرار دادند.
سوم ، سلبریتیهای ایرانی. علی کریمی، ابی…با بازنشر مستقیم پیام تعداد بازدید را بالا بردند.
چهارم، سیاستمداران خارجی مانند کارلوس گیمنز، نماینده کنگره آمریکا ، چارلی ویمرز در پارلمان اروپا و گیلا گاملیئل، وزیر اسبق اطلاعات اسرائیل… با دادن لینک، لایک یا نقلقول تاثیر زیادی بر افزایش بازدیدکنندگان داشتند. مسلماً موضعگیریهای دونالد ترامپ، لورا لومر… در مورد اعتراضات ایران، باعث شد که تعداد بازدیدکنندگان از فراخوان به سرعت افزایش پیدا کند. ایلان ماسک پیام رضا پهلوی را بازنشر نکرد اما به دلیل پاسخ دادن به یک توییت مرتبط با استارلینک که در عمل در زیر پیام رضا پهلوی دیده میشد، موجباتی را فراهم کرد که الگوریتمهای ایکس پست رضا پهلوی را به عنوان «مهمترین ترند روز» به همه کاربران جهان پیشنهاد دهند.
در مقابل طرفداران جمهوری اسلامی نیز سعی کردند در مقابل پست رضا پهلوی را با عناوینی چون «ترویج خشونت»، «نفرتپراکنی»…گزارش کنند تا به این وسیله الگوریتمهای هوش مصنوعی پلتفرمهای ایکس و اینستاگرام را به واکنش منفی واداشته و نمایش آن را محدود سازند. آنها همچنین با فرستادن کامنتهای تکراری تلاش کردند این توهم را ایجاد کنند که پست رضا پهلوی چیزی جز اسپام نیست تا به این وسیله مانع گسترش بیشتر آن شوند. راه دیگر مقابله ایجاد هشتگهای موازی و داغ کردن آنها بود تا از این طریق برای پیام رضا پهلوی رقیب ایجاد شود. اما باید توجه داشت که اکانتهای افرادی مانند علی کریمی تائید شده هستند و از این جهت رباتها کار زیادی نمیتوانند انجام دهند.
سه
آن چه مسلم است، روزهای پنجشنبه و جمعه افراد بیشتری در تظاهرات شرکت کردند و بخشی از مردم مستقیماً به پیام رضا پهلوی پاسخ مثبت دادند. از این جهت شکی نیست که او نسبت به گذشته طرفداران بیشتری پیدا کرده است. قصد این نوشته همچنان که گفته شد نه این موضوع بلکه راستیآزمایی برخی از گفتههای طرفداران قدرتمند او در رسانههای خبری است. پس از قطع شدن اینترنت در ایران، رضا پهلوی در طی پیامی در شامگاه جمعه از دونالد ترامپ برای جلوگیری از کشتار مردم در ایران تقاضای کمک نمود. این پیام نیز در طی مدت کوتاهی ترافیک زیادی را ایجاد کرد. بازنشر پیام رضا پهلوی از سوی طرفداران ترامپ و نیز خبرگزاریهای مختلف باعث این موج ترافیک شد. مسلماً اکنون برخی از سیاستمداران اروپایی توجه بیشتری به پیامهای رضا پهلوی میکنند. با این حال این پرسش مطرح است که چند درصد از مردم ایران در رسانههای اجتماعی او را دنبال میکنند؟ اگر در ایران بنا به گزارش نتبلاکس و کلودفر دسترسی مردم به اینترنت به یک درصد رسیده است، چگونه میتوان حجم وسیع بازدید از آخرین پیام رضا پهلوی در جمعه شب گذشته را ، جز آن که اکثر این افراد در خارج از ایران هستند، توضیح داد؟ ممکن است گفته شود که در ایران استارلینک وجود دارد. اگرچه تعداد دقیق کاربران فعال استارلینک در ایران دقیقا مشخص نیست، اما تعداد کاربران آن در ایران زیر صدهزار تخمین زده میشود. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که احتمالاً بسیاری از مردم ایران از پیام رضا پهلوی از طریق تلویزیونهای ماهوارهای چون ایران اینترنشنال، منو تو …مطلع شدهاند تا این که پلتفرمهایی چون اینستاگرام و ایکس.
چهار
گوگل ترندز یکی از ابزارهای تحلیلی رفتار جمعی جستجوگر گوگل در جهان یا کشور خاص است. این وسیله میتواند نشان دهد که مثلا مردم ایران در دورههای مورد درخواست کاربر،(البته پس از سال ۲۰۰۴ تاکنون)، در اینترنت در جستجوی چه چیزی بودهاند. گوگل این کار را از طریق تحلیل کلمات و موضوعاتی که مردم در موتور جستجوی گوگل تایپ میکنند، انجام میدهد. باید توجه داشت که گوگل ترندز تعداد دفعات جستجو را نشان نمیدهد بلکه میزان محبوبیت نسبی در مکان و بازه زمانی موردنظر را بین عدد صفر تا صد نشان میدهد. مسلماً گوگل ترندز فقط آماری را نشان میدهد که در جستجوگر گوگل وجود دارند و از این جهت، محدودیتهای خاص خود را دارد با این حال ابزار دقیقتری برای تعیین میزان محبوبیت و یا دقیقتر کنجکاوی نسبت به رضا پهلوی است.
اخیرا انتشار مستند ترانه علیدوستی با استقبال زیادی از سوی مردم روبرو شد. این موضوع باعث واکنشهای منفی بسیاری از طرفداران سلطنت گشت که جای تاسف دارد. باری، میتوان میزان «محبوبیت» او و رضا پهلوی در یک ماه گذشته در ایران را با کمک گوگل ترندز مقایسه کرد. این مقایسه از آن جهت که علیدوستی نیز در طی جنبش زن-زندگی-آزادی به یک منتقد سیاسی جمهوری اسلامی بدل شد، قابل اهمیت است.
همانطور که از نمودار زیر دیده میشود در زمان پخش مستند ترانه، میزان متوسط کنجکاوى در مورد رضا پهلوی و ترانه علیدوستی در ایران برابر است اما اوج «محبوبیت» علیدوستی در زمان انتشار مستند ترانه ۲۸ درصد بیشتر از اوج «محبوبیت» رضا پهلوی در دوران فراخوان اخیر وی است. مسلما باید این موضوع را در نظر گرفت که ترانه علیدوستی به عنوان یک سلبریتی در مواقع معینی مورد توجه مردم قرار میگیرد. اما این موضوع در مورد رضا پهلوی نیز صادق است. مجدداً باید تاکید کرد که این آمار مربوط به امروز است. شاید یک ماه دیگر آمار محبوبیت رضا پهلوی در ایران بالاتر از هر فرد دیگری باشد و یا بالعکس. این قلم قصد پیشگویی ندارد.
مقایسه میزان محبوبیت نسبی رضا پهلوی و ترانه علیدوستی بین ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵ تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۶
بنا بر آمار گوگل که البته در نمودار دیده نمیشوند، بالاترین کلمه جستجو شده در ارتباط با رضا پهلوی فراخوان وی، و در مورد علیدوستی مستند ترانه است. در مورد فراخوان رضا پهلوی بیشترین جستجو در استان چهارمحال و بختیاری صورت گرفته است که با ویدئوهای منتشرشده از اعتراضات نیز تطابق دارد. بیشترین جستجو در مورد واژه «اعتراضات» در سه استان چهارمحال و بختیاری، ایلام و لرستان است که این نیز با ویدئوهای اعتراضات و حمایت از پهلوی تا حدی مطابقت دارد.
نکته دیگر بنا بر نقشه ایران در نمودار بالا، این که میزان محبوبیت علیدوستی در تمام نقاط ایران بیشتر از رضا پهلوی است، زیرا سراسر نقشه ایران قرمز است. بالعکس، اگر جغرافیای مقایسه از ایران به کل دنیا تغییر داده شود، میزان کنجکاوی در مورد رضا پهلوی در سراسر کشورهای دنیا به جز ایران و صربستان در طی یک ماه گذشته بسیار بیشتر از توجه به علیدوستی بوده است. میزان «محبوبیت» علیدوستی در ایران ۵۶ درصد در مقابل ۴۴ درصد برای رضا پهلوی.
میزان «محبوبیت » کلمه ترانه علیدوستی و رضا پهلوی در جستجوگر گوگل در یک ماه گذشته در دنیا
اگر به آمار یکسال گذشته در ایران توجه شود، در میانه جنگ ۱۲ روزه کنجکاوی در مورد رضا پهلوی ۱۳ بار بیشتر از علیدوستی بود اما این قلم شک دارد که بتوان این کنجکاوى را برای رضا پهلوی در دفاع از حملهی اسرائیل به ایران مثبت تلقی کرد. اگر دوره مقایسه به ده سال گذشته محدود شود، باز میانگین «محبوبیت» بیشتر از رضا پهلوی بوده است. (این موضوع حتی با توجه به سکوت علیدوستی در سال اخیر) قابل توجه است.
میزان توجه به رضا پهلوی و ترانه علیدوستی ۲۰۲۶-۲۰۱۶ بر اساس کلمات جستجوشده در ایران
با توجه به مطالب گفته شده، میزان جستجو در گوگل با همه محدودیتهای خود، ابزار مناسبتری برای بررسی پراکندگی کنجکاوی و توجه نسبت به آمارهای معمولی و قابل دسترس در ایکس و اینستاگرام است. ممکن است گفته شود که طرفداران رضا پهلوی در ایران نیازی به جستجوی نام او در گوگل ندارند زیرا فالوور او هستند. این استدلال از نظر امنیتی برای طرفداران ترانه علیدوستی در ایران بیشتر قابل قبول است تا رضا پهلوی. ممکن است ادعا شود از نظر امنیتی، جستجوی فراخوان رضا پهلوی «خطرناک» است. در پاسخ باید گفت، کسی که برای شرکت در تظاهرات جان خود را به خطر میاندازد، از طرفی هم کنجکاوی زیادی دارد تا نظر دیگران را بداند (به عبارت دیگر جستجو کند) و هم از طرف دیگر، به مسئله «خطر احتمالی» چنین موضوعی (تاریخ جستجو) کمتر اهمیت میدهد. در نهایت، پراکندگی جستجوی نام رضا پهلوی و شعارهایی که در حمایت از او در اعتراضات اخیر در استانهای غرب کشور داده شده است، همخوانی دارند و از این جهت نمیتوان آمار تحلیلی گوگل ترندز را بیاهمیت خواند.
پنج
همانطور که گفته شد، رضا پهلوی در ایران طرفداران قابل توجهی دارد. قصد این نوشته هیچگاه کتمان این موضوع نبوده، بلکه دادن پاسخی است به بعضی از طرفداران با نفوذ او به ویژه در رسانههای خبری، که حتی شنیده شدن یک شعار به طرفداری از او (که گاه فقط توسط یک نفر داده میشود) را به معنی طرفداری تمام تظاهرکنندگان از او میگذارند. این موضوع متاسفانه تاثیرات منفی معینی بر روند اعتراضات دارد.
اول، چنانچه در تظاهرات خارج از کشور نیز نشان داده شد، بسیاری از تظاهرکنندگان به دلیل انحصارطلبی طرفداران رضا پهلوی از شرکت در تظاهرات خودداری میکنند.
دوم، این اطلاعات غلط موجب میشود که طرفداران سلطنت به این نتیجه نادرست برسند که به تنهایی قادر به برچیدن جمهوری اسلامی هستند و نیازی به حضور دیگر نیروهای مخالف نیست.
عوامل بالا منجر به ضعف نیروهای گذار از جمهوری اسلامی میگردند. برخلاف گفته برخی، انقلاب قبل از هر چیز برای ساختن است و نه خراب کردن. هر کدام از نیروها برای بهبود اوضاع کشور برنامههای خود را داشته و از این رو همه آنها باید بتوانند در کمال آرامش با یکدیگر رقابت نمایند. اکثریت مردم با هر گرایشی، فقط برای خراب کردن ساختار موجود، جان خود را به خطر نمیاندازند، بلکه با امید برای یک زندگی بهتر پا به عرصه مبارزه میگذارند. در نتیجه، این گفته که هر چیز دیگری بهتر از شرایط حاضر است، چندان با عقل جور در نمیآید.
خبرنگاران و روشنفکران طرفدار سلطنت که به «نیروی عظیم» طرفداران خود باور دارند، نیازی به زور برای متقاعد کردن دیگران ندارند. اگر واقعاَ به دموکراسی و شفافیت اعتقاد دارند، فقط از همراهی نیروهای دیگر سود میبرند، زیرا در روز موعود میتوانند در پای صندوقهای رای، این اکثریت را در یک انتخابات سالم، ثابت کنند. در این صورت چه لزومی دارد که دیگران را با تبلیغات نادرست و انحصارطلبی از مشارکت در مبارزه دلسرد کرد؟
