آمریکا پیشنهاد تضمین‌های امنیتی «در سطح ناتو» به اوکراین را مطرح کرد؛ اختلاف‌ها بر سر واگذاری سرزمین همچنان پابرجاست

گفت‌وگوهای تازه میان ایالات متحده، اوکراین و شماری از رهبران اروپایی برای پایان دادن به جنگ روسیه علیه اوکراین، با طرح پیشنهادی کم‌سابقه از سوی واشنگتن همراه شده است. مقام‌های آمریکایی اعلام کرده‌اند که ایالات متحده آمادگی دارد در چارچوب یک توافق صلح، تضمین‌های امنیتی مشابه ماده ۵ پیمان ناتو به کی‌یف ارائه دهد، اما هم‌زمان تأکید کرده‌اند که اختلاف‌های عمیق بر سر مسائل سرزمینی همچنان مانع اصلی دستیابی به توافق نهایی است.

این پیشنهاد در جریان مذاکراتی که روز دوشنبه در برلین میان فرستادگان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، برگزار شد، مطرح شده است. به گفته مقام‌های آمریکایی، این تضمین‌ها می‌تواند شامل تعهد به واکنش نظامی در صورت حمله دوباره روسیه به اوکراین باشد؛ تعهدی که از نظر ماهوی به ماده ۵ ناتو شباهت دارد، هرچند اوکراین عضو این ائتلاف نیست. واشنگتن در عین حال هشدار داده است که چنین پیشنهادی همیشگی نخواهد بود و در صورت شکست مذاکرات، ممکن است از روی میز برداشته شود.

این گفت‌وگوها در پایتخت آلمان امید محتاطانه‌ای را در میان برخی رهبران اروپایی برای یافتن راهی به‌سوی پایان مرگبارترین درگیری قاره اروپا از زمان جنگ جهانی دوم ایجاد کرده است. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان که میزبان این نشست‌ها بود، اعلام کرد برای نخستین بار از آغاز جنگ، امکان دستیابی به آتش‌بس «قابل تصور» شده است. دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، نیز گفت که برای نخستین بار از زبان مذاکره‌کنندگان آمریکایی شنیده است که ایالات متحده آماده است تضمین‌های امنیتی‌ای ارائه دهد که برای روسیه تردیدی باقی نگذارد که در صورت حمله دوباره، پاسخ آمریکا نظامی خواهد بود. نخست‌وزیر سوئد نیز این تضمین‌ها را «شفاف‌تر و معتبرتر» توصیف کرد، هرچند هشدار داد که پرسش‌های دشوار، به‌ویژه درباره سرزمین‌ها و اراده واقعی روسیه برای صلح، همچنان باقی است.

با این حال، موضوع واگذاری سرزمین همچنان حساس‌ترین و «دردناک‌ترین» محور اختلاف است. یک مقام آگاه از مذاکرات گفته است که آمریکا در حال فشار آوردن به اوکراین برای عقب‌نشینی نیروهایش از منطقه دونتسک در شرق کشور است؛ امری که می‌تواند با واکنش شدید افکار عمومی و سیاسی در داخل اوکراین روبه‌رو شود. زلنسکی با اشاره به این موضوع گفت که مواضع طرفین در مورد مسائل سرزمینی همچنان متفاوت است، اما ابراز امیدواری کرد که میانجی‌گری آمریکا به یافتن نوعی سازش کمک کند. او تأکید کرد که کی‌یف پیش از هر تصمیمی درباره خطوط جبهه، به درک روشنی از تضمین‌های امنیتی، از جمله نحوه نظارت بر آتش‌بس، نیاز دارد و افزود که ایالات متحده مستقیماً خواسته مشخصی را به او تحمیل نکرده است.

مقام‌های آمریکایی اعلام کرده‌اند که در مجموع بر سر حدود ۹۰ درصد مسائل مورد بحث توافق حاصل شده، اما موضوع سرزمین‌ها همچنان حل‌نشده باقی مانده است. منابع اروپایی نیز گفته‌اند که روسیه تاکنون هیچ‌گونه عقب‌نشینی‌ای از مطالبات سرزمینی خود نشان نداده و اگرچه فضای گفت‌وگو مثبت توصیف می‌شود، فاصله میان اهداف طرفین در مسائل بنیادین همچنان زیاد است. اوکراین پیش‌تر بارها تأکید کرده که حاضر به واگذاری سرزمین به روسیه نیست؛ کشوری که از زمان تهاجم تمام‌عیار فوریه ۲۰۲۲ نزدیک به ۲۰ درصد از خاک اوکراین در شرق و جنوب را در کنترل خود دارد.

در بخش دیگری از مذاکرات، موضوع آینده جایگاه اوکراین در ساختارهای غربی مطرح شده است. مقام‌های آمریکایی گفته‌اند که روسیه با پیوستن اوکراین به اتحادیه اروپا مخالفتی ندارد و ترامپ به‌دنبال جلوگیری از پیشروی بیشتر روسیه به‌سوی غرب اروپا است. همچنین تأکید شده که تضمین‌های امنیتی، نظارت بر اجرای توافق و جلوگیری از درگیری مجدد، محور اصلی گفت‌وگوها بوده و ترامپ معتقد است می‌تواند مسکو را به پذیرش تضمین‌هایی در سطح ماده ۵ ناتو ترغیب کند. قرار است گروه‌های کاری در روزهای آینده، احتمالاً در آمریکا، به رایزنی‌های خود ادامه دهند.

در مقابل، کرملین موضع محتاطانه‌تری اتخاذ کرده است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی ریاست‌جمهوری روسیه، اعلام کرد که مخالفت با عضویت اوکراین در ناتو یک مسئله بنیادین در هرگونه توافق صلح است و مسکو منتظر دریافت گزارش واشنگتن از نتایج مذاکرات برلین است. در مجموع، هرچند پیشنهاد تضمین‌های امنیتی آمریکا گامی مهم در مسیر گفت‌وگوها به شمار می‌رود، اما سرنوشت مذاکرات همچنان به حل اختلاف‌های عمیق بر سر سرزمین و میزان آمادگی روسیه برای پذیرش مصالحه وابسته است.