پیروزی راست افراطی در انتخابات ریاست‌جمهوری شیلی

انتخابات ریاست‌جمهوری شیلی با پیروزی خوزه آنتونیو کاست، رهبر حزب جمهوری‌خواه و چهره شاخص راست افراطی، به پایان رسید؛ نتیجه‌ای که بازگشت جریان‌های اولترا‌محافظه‌کار به قدرت را در این کشور آمریکای جنوبی رقم می‌زند. کاست در دور نهایی رأی‌گیری که یکشنبه ۱۴ دسامبر برگزار شد، نزدیک به ۵۸ درصد آرا را به دست آورد و رقیب خود، ژانت خارّا، وزیر پیشین کار و نامزد حزب کمونیست و ائتلاف گسترده چپ، را که ۴۲ درصد رأی کسب کرد، شکست داد.

بر اساس نتایج رسمی، خوزه آنتونیو کاست در هر شانزده منطقه شیلی، از جمله مناطقی که به‌طور سنتی پایگاه‌های چپ به‌شمار می‌رفتند، مانند والپارایسو و منطقه کلان‌شهری سانتیاگو، در صدر قرار گرفت. او پس از اعلام نتایج، در جمع هوادارانش در برابر مقر حزب جمهوری‌خواه در محله مرفه لاس کندس سانتیاگو، وعده داد «احترام به قانون» را در سراسر کشور برقرار کند. انتخابات در شرایطی برگزار شد که موضوع‌های امنیت، افزایش جرم و جنایت و مهاجرت در کانون کارزار انتخاباتی قرار داشت.

حدود ۱۶ میلیون رأی‌دهنده برای انتخاب میان دو نامزد پای صندوق‌ها رفتند. نظرسنجی‌ها از پیش از پیروزی قاطع کاست حکایت داشتند. در دور نخست انتخابات در اواسط نوامبر، هر دو نامزد حدود یک‌چهارم آرا را به دست آورده بودند، اما در مجموع، جریان‌های راست نزدیک به ۷۰ درصد آرا را در اختیار داشتند؛ عاملی که مسیر پیروزی راست افراطی را هموار کرد. کاست قرار است از ماه مارس آینده رسماً زمام امور را در دست بگیرد.

پیروزی رئیس‌جمهور منتخب با واکنش‌های بین‌المللی همراه شد. مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، با ارسال پیام تبریک از «اولویت‌های مشترک» دو کشور، از جمله تقویت امنیت عمومی، مقابله با مهاجرت غیرقانونی و احیای روابط تجاری سخن گفت. خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، نیز این پیروزی را «قاطع» توصیف کرد و از امکان شکل‌گیری ائتلافی میان دو کشور برای رهایی از «یوغ سوسیالیسم» سخن به میان آورد. در مقابل، لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، به یک پیام کوتاه تبریک و آرزوی موفقیت بسنده کرد.

پیروزی کاست در شیلی، کشوری که خاطره دیکتاتوری نظامی آگوستو پینوشه هنوز زنده است، بحث‌های گسترده‌ای را برانگیخته است. کاست در سال ۱۹۸۸ از تداوم حاکمیت پینوشه حمایت کرده بود؛ دیکتاتوری که در فاصله سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۹۰، دست‌کم ۳۲۰۰ کشته و شمار زیادی ناپدیدشده بر جای گذاشت. خوزه آنتونیو کاست که ریشه در خانواده‌ای مهاجر از آلمان دارد، فرزند یکی از اعضای حزب نازی و برادر میگل کاست، رئیس پیشین بانک مرکزی در دوران پینوشه، است. بنا بر گزارش‌ها، پس از اعلام نتایج انتخابات، گروه‌هایی از هواداران او با در دست داشتن تصاویر پینوشه به جشن و پایکوبی پرداختند.

در سوی دیگر، ژانت خارّا، ۵۱ ساله، که در دولت گابریل بوریچ مسئولیت وزارت کار را بر عهده داشت، کارنامه خود را بر اصلاحات اجتماعی بنا کرده بود؛ از جمله کاهش ساعت کار هفتگی از ۴۵ به ۴۰ ساعت، افزایش بیش از ۵۰ درصدی حداقل دستمزد و بهبود نظام بازنشستگی. او پس از اعلام نتایج، شکست را پذیرفت و وعده داد که اپوزیسیونی «فعال و مطالبه‌گر» خواهد بود.

کارزار انتخاباتی کاست بر گفتمانی سخت‌گیرانه استوار بود: تمرکز بر مقابله با جرم و جنایت، موضع‌گیری تند علیه مهاجرت با وعده اخراج صدها هزار مهاجر فاقد مدارک اقامتی، مخالفت با سقط جنین حتی در موارد تجاوز و رد ازدواج همجنس‌گرایان. این رویکرد، به گفته ناظران، در فضایی شکل گرفت که نگرانی‌های اقتصادی و اجتماعی، بخشی از جامعه را مستعد پذیرش «کارزار ترس» کرده بود؛ آن‌هم در کشوری که با وجود این تبلیغات، همچنان یکی از امن‌ترین کشورهای منطقه به شمار می‌رود.

اندکی پس از اعلام نتایج، نخستین اعتراض‌ها در میدان ایتالیا در سانتیاگو، که نماد خیزش اجتماعی سال ۲۰۱۹ است، شکل گرفت. رسانه‌های محلی از برخورد پلیس با معترضان و استفاده از ماشین‌های آب‌پاش خبر دادند. ژانت خارّا در واکنش به این تحولات تأکید کرد که «جایی برای دلسردی وجود ندارد» و از هوادارانش خواست به سازمان‌دهی و پیگیری مطالبات اجتماعی ادامه دهند. نتیجه این انتخابات، چشم‌انداز سیاسی شیلی را وارد مرحله‌ای تازه و پرتنش کرده است.