ساعاتی پس از آنکه گزارشهایی از حملات هوایی متقابل و مرگبار روسیه و اوکراین منتشر شد، یک مقام آمریکایی در گفتوگو با بیبیسی تایید کرد که در ادامه تلاشها برای پایان دادن به این جنگ، نمایندگان آمریکا و روسیه در ابوظبی با یکدیگر دیدار خواهند کرد.
این منبع آمریکایی که نخواسته نامش فاش شود، به بیبیسی گفته است مذاکره هیئتهای روسیه و آمریکا در امارات، امروز برگزار خواهد شد اما تا کنون جزئیات بیشتری از این دیدار منتشر نشده است. این دیدار پس از مذاکرات روزهای گذشته میان نمایندگان آمریکا و اوکراین در ژنو برگزار میشود.
مبنای مذاکرات پیشنویس طرح صلحی است که آمریکا برای پایان دادن به جنگ اوکراین پیشنهاد داده است. مقامها گفتهاند گفتوگوها «پیشرفتهای مهمی» در بررسی بندهای طرح داشته است، اما هنوز مسائل کلیدی باقی مانده است که باید حل شوند.
تغییرات اساسی اوکراین در «طرح صلح» آمریکا
در میانه فشارهای نظامی روسیه و بحران سیاسی داخلی، دولت اوکراین تغییرات گستردهای در «طرح صلح» پیشنهادی ایالات متحده اعمال کرده است؛ طرحی که نخستین نسخه آن ۲۸ بند داشت و از سوی بسیاری از ناظران «بیش از حد نزدیک به خواستههای کرملین» توصیف شده بود. منابع آگاه به مذاکرات میگویند نسخه بازبینیشده اکنون شامل تنها ۱۹ بند است و بسیاری از مطالبات حداکثری روسیه از آن حذف شده است. این تحولات در حالی رخ میدهد که رهبران اروپایی هشدار دادهاند امکان دستیابی سریع به یک توافق وجود ندارد.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، ممکن است تا پایان هفته برای دیدار رسمی با دونالد ترامپ رهسپار کاخ سفید شود. طی روزهای گذشته تماسهای فشردهای میان کییف و واشنگتن برقرار بوده و اوکراین بر ضرورت مشارکت اروپا در مذاکرات تأکید دارد.
طرح اولیه—که ماه گذشته توسط استیو ویتکوف، نماینده ترامپ، و کیریل دمیتریف، فرستاده ویژه ولادیمیر پوتین، تدوین شده بود—اوکراین را ملزم میکرد از برخی شهرهای تحت کنترل خود در دونباس عقبنشینی کند؛ اندازه ارتش خود را کاهش دهد و از پیوستن به ناتو چشمپوشی کند.
اما در نشست یکشنبه در ژنو، به ریاست مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و آندری یرماک، رئیس دفتر زلنسکی، این چارچوب «بهطور قابلتوجهی بازنویسی شد». اوکراین و کشورهای اروپایی تأکید کردند که خط مقدم فعلی باید مبنای مذاکرات ارضی باشد و هیچ خطری برای بهرسمیتشناختن اشغالهای روسیه نباید در متن وجود داشته باشد. همچنین هرگونه تصمیم درباره عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا یا ناتو باید صرفاً به خود کییف مربوط باشد.
سروگی کیسلیتسیا، معاون وزیر خارجه اوکراین، گفته است برخی مسائل «داخل براکت» گذاشته شده تا در دیدار احتمالی زلنسکی و ترامپ درباره آنها تصمیمگیری شود.
مارکو روبیو نشست ژنو را «بسیار بسیار مثبت» توصیف کرده و دونالد ترامپ نیز روز دوشنبه در پیامی نوشت که «ممکن است پیشرفتی بزرگ» در راه باشد.
با این حال، از مسکو نشانههایی از نارضایتی به چشم میخورد. یوری اوشاکوف، مشاور ارشد سیاست خارجی پوتین، اعلام کرد: «پیشنویس ارائه شده نیازمند بازنگریهای بیشتر است.» او گفت برخی بندها قابل قبول است، اما بخشهایی «به بحثهای دقیقتری نیاز دارد».
اوشاکوف همچنین پیشنهاد اصلاحی اروپا را بهطور کامل رد کرد و گفت این نسخه «غیرسازنده» است و «به درد ما نمیخورد».
افشای نسخه اولیه طرح صلح—که به نوشته رسانهها «ظاهراً در اصل به زبان روسی نوشته شده بود»—هفته گذشته اروپا را غافلگیر کرد. دان دِریسکول، وزیر ارتش آمریکا و از نزدیکان جِیدی ونس، معاون رئیسجمهور، برای ارائه توضیحات فوری به کییف سفر کرد.
رهبران اروپایی در اجلاس اتحادیه اروپا–آفریقا در آنگولا اعلام کردند که «پیشرفتهایی حاصل شده» اما طرح هنوز فاصله زیادی تا یک چارچوب قابلقبول دارد.
آنتونیو کوشتا، رئیس شورای اروپا، هشدار داد مسیر «طولانی و دشوار» خواهد بود.
اورسولا فوندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، گفت چارچوب جدید «پایهای برای حرکت رو به جلو» است، اما تأکید کرد اصول کلیدی—از جمله «تمامیت ارضی و حق انتخاب نظامی اوکراین»—غیرقابل مذاکره است.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، گفت: «گام بعدی باید حضور روسیه پشت میز مذاکرات باشد.» او تصریح کرد اروپا نیز باید درباره بندهایی که بر امنیت و منافع قاره اثر میگذارند حق تصمیمگیری داشته باشد.
رهبران لهستان، سوئد و بریتانیا نیز هشدار دادند روند صلح نباید «متجاوز را پاداش دهد» و باید «امنیت اروپا را تقویت کند». کیِر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، اعلام کرد ائتلاف کشورهای حامی اوکراین روز سهشنبه این موضوع را در یک نشست آنلاین بررسی خواهند کرد.
روسای کمیسیونهای روابط خارجی ۲۰ پارلمان اروپایی نیز در بیانیهای مشترک اعلام کردند که صلح پایدار تنها زمانی قابل دستیابی است که «کاملاً با حقوق بینالملل سازگار باشد» و «بهطور کامل به تمامیت ارضی اوکراین احترام بگذارد». آنها تأکید کردند: «صلح با تندادن به خواستههای متجاوز حاصل نمیشود.»
در آمریکا، برخی چهرههای جمهوریخواه دولت را به «مماشات با کرملین» متهم کردند. کاخ سفید این ادعاها را رد کرد. کارولاین لوویت، سخنگوی دولت، گفت: «این تصور که آمریکا با طرفین بهطور برابر تعامل ندارد، کاملاً بیاساس است.»
تشدید حملات و ادامه جنگ در سایه مذاکرات
در حالی که مذاکرهکنندگان درگیر بازنویسی طرح هستند، جنگ در میدان همچنان ادامه دارد. سه شهروند در استان روستوف در اثر حمله پهپادی اوکراین کشته شدند. در کییف، حملات موشکی و پهپادی روسیه دستکم یک کشته و هفت زخمی برجای گذاشت. ارتش روسیه همزمان حملاتی سنگین علیه زیرساختهای انرژی اوکراین انجام داد.
در همین حال گزارشهایی از حملات هوایی روسیه و اوکراین منتشر شده است که در آن غیرنظامیان در هر دو طرف کشته شدهاند.
مقامهای اوکراینی میگویند که در حمله بزرگ موشکی و پهپادی به کییف، پایتخت، شش نفر کشته شدند. مقامهای پایتخت اوکراین میگویند دستکم دو برج مسکونی در این شهر هدف قرار گرفته است.
این حمله سیستم برق و آب کییف را مختل کرده است.
این شرایط برای دولت اوکراین دشوارتر شده است، بهویژه پس از رسوایی فساد که منجر به برکناری دو وزیر شد و مخالفان داخلی موقعیت زلنسکی را تضعیف کردهاند.
مذاکرات جاری در حالی پیش میرود که اوکراین در میدان جنگ زیر فشار است و در عرصه سیاست داخلی نیز با ضربههایی جدی روبهرو شده است. با وجود بازنویسی گسترده طرح اولیه، هنوز روشن نیست آیا مسکو، کییف، واشنگتن و اروپا به چارچوبی مشترک خواهند رسید یا نه.
آنچه تقریبا قطعی به نظر میرسد، این است که: فرایند صلح وارد مرحلهای حساس و طولانی شده و هیچ توافق فوری در افق دیده نمیشود.
