اهمیت باز نشر جزوه ی مارکسیست اسلامی یا اسلام مارکسیستی – سرور علی محمدی

در پنجاهمین سال کشتار تپه های اوین، در پنجاهمین سال جنایت دهشتبار حکومت پهلوی، در روزی که ساواک به فرمان محمدرضا شاه، قلب های تپنده ی ۹ تن از مبارزان راه آزادی و استقلال ایران را به اتهام واهی فرار، وحشیانه به دست کارورزان سلطنت برای همیشه از طپش باز ایستاند، در واپسین روز اولین ماه بهار، فصلی که زندگی و شادی را به ارمغان می آورد، سایه ی شوم مرگ بر آسمان ایران چمپاتمه زد. نسل ما نمی تواند و نباید این جنایت را فراموش کند. اینک نوشته ای از بزرگترین اندیشه پرداز چپگرای ایران، مبارز کمونیست بیژن جزنی، به نام مارکسیست اسلامی یا اسلام مارکسیستی باز نشر یافته (۱). نوشته‌ای که در بهار سال ۱۳۵۲، دو سال قبل از تیرباران جزنی، از حصار میله های آهنین زندان بیرون رفت و همانند دیگر دست نوشته های او، توسط میهن جزنی از یورش و نابودی در امان ماند. میهن اما می بایست تاکید بیژن را در مخفی نگاه داشتن این نوشته، حتی از منوچهر کلانتری دایی و یاور بیژن هم بکار ببندد.(۲) هیچ کس خارج از زندان نمی بایست از این اثر بغایت ارزشمند آگاه می شد. این نوشته را اما همبندان و معتمدان جزنی در زندان خوانده و با او بحث کرده بودند. (۳) در خارج از زندان حمید اشرف این نوشته را خوانده و بی تردید با اعضای سازمان بحث کرده بود. با تیرباران جزنی و هشت مبارز راه آزادی و استقلال ایران، این نوشته در دسترس رهبران وقت سازمان بود. اما حتی پس از انقلاب هم چاپ و نشر این جزوه به دلایلی از طرف سازمان عملی نشد. دلایلی که تا به امروز رهبران سازمان نه تنها در باره ی آن ها به جنبش بلکه حتی به اعضای سازمان هم توضیحی نداده اند. این نوشته امروز به همت ناصر مهاجر با همکاری میهن جزنی همسر و یاور بیژن جزنی باز نشر شده است. بی تردید اگر این جزوه در سال های اول انقلاب چاپ می شد، یا حداقل در اختیار اعضا و هواداران سازمان قرار می گرفت، بهتر بگویم اگر رهبران سازمان که به این جزوه دسترسی داشتند، آن را سرسری نخوانده بودند، سرنوشت بزرگترین سازمان چپ ایران و به تبع آن سرانجام انقلاب، این چنین شوم نمی بود. چرا که بیژن جزنی به صراحت هشدار می دهد که همگامی با مترقی ترین جریان مذهبی هم به دلیل باورهای خرافی شان به سود جنبش نیست.       

   جزنی به صراحت مارکسیست های اسلامی را در صورتی که نحوه ی تلقی خود را به طور اصولی و اساسی تصحیح نکنند، مانع پیروزی انقلاب می داند. با چنین استدلالی به باور من، ما بی چون و چرا به روزنه های واهی امیدی که به همت حزب توده از عملکرد غاصبان انقلاب در برابر دیدگان ما قرار گرفته بود، دل نمی بستیم و این چنین سرنوشت شومی برای جنبش رقم نمی خورد. بازهم تکرار می کنم: اگر این جزوه را می خواندیم و درک می کردیم.

در بخش کتاب شناسی بیژن جزنی، سیاوش رنجبر دائمی با دقت و وسواس همیشگی اش، آثار جزنی را فهرست وار مکتوب کرده تا برای نسل آینده سندی باشد برای تحقیق در باره ی جنبش چپ ایران.

آخرین بخش کتاب گزارش این جنایت خونبار است. ناصر مهاجر کشته شدن ۹ مبارز را که در پرده ای از ابهام و پرسش های بی پاسخ بوده است، بررسی می کند و نه تنها جانیان و بانیان این جنایت را پاسخگو می داند، بلکه رژیم جمهوری اسلامی را که فرزند خلف حاکمان شاهنشاهی ست، او این جنایت و جنایت خونبار ۸ تیر ۱۳۵۵ را بدرستی آغاز پایان جنبش چریکی و آغاز پایان حکومت شاه می داند. در پایان نوشته ی او آخرین اظهارنظر بیژن جزنی را در باره ی تشکیل حزب رستاخیز مکتوب می کند: فواره چو بلند شود، سرنگون شود.

امروزپس از گذشت ۵۰ سال از آن حادثه ی شوم، جامعه ی روشنفکری ایران و وجدان های آگاه از خود می پرسند: جنبش انقلابی ایران تا چه حد حضور بیژن جزنی را در اندیشه ی جوانان انقلابی آن دوران باز شناسانده است، تا نسل جوان دریابد که فقدان او چه ضربه ی مهلکی بود بر پیکر جنبش آزادی خواه ایران؟ طبق شواهد مکتوب، صراحتا می توان گفت جزنی بزرگترین و پرکارترین اندیشه ورز سیاسی صد سال اخیر جنبش چپ ایران بوده است. در شرایط اختناق رژیم پهلوی و با وجود شکنجه و تهدید و ارعاب توسط مزدوران ساواک، علاوه بر نوشته های تئوریک در نشریه ی “۱۹  بهمن تئوریک” که توسط منوچهر کلانتری در خارج از کشور چاپ و پخش می شد – جزوات ارزشمندی را در زندان نوشته که توسط همسرش میهن و دیگر رفقا، جهت آگاهی و بحث، در اختیار اعضای سازمان قرار می گرفتند. 

تامل بر جزوه ی مارکسیم اسلامی یا اسلام مارکسیستی، بدان جهت حائز اهمیت است که این اثر پربار را نه تنها در زمان حیات جزنی، بلکه به جرات می توان گفت که تا به امروز بیش از پنجاه درصد اعضای سازمان فدائی نخوانده اند. اثری که حتی در شرایط امروزی جنبش می تواند اما و اگرهای بسیاری را از سر راه  چپ گرایان بردارد و اندیشه ی نسل جوان را به شایستگی بپروراند.

بیژن جزنی چگونگی پیدایش آئین ها تا ظهور اسلام توسط محمد و رواج آن در شبه جزیره ی عرب را نتیجه ی نیازهای آن دوران دانسته و آسمانی بودن قران را با ذکر مستندات  و دلایل محکم رد می کند. او تلاش سازمان مجاهدین را در دادن رنگ و لعاب مترقی به اسلام و تلفیق اسلام به اصطلاح متجدد و تصفیه شده با مارکسیسم -لنینیسم بی اعتبار و غیرممکن دانسته و بر این باور است که: مذهب نمی تواند در لباسی که اصلاح طلبان روشنفکر به آن می پوشانند از ضربات مهلکی که علوم جدید و ایدئولوژی مترقی به آن وارد می سازد بر حذر بماند (۴) به همین دلیل از سازمان مجاهدین خلق می خواهد تا موضع خود را در قبال مارکسیسم- لنینیسم با شفافیت بیان کنند. جزنی اما در عین تاکید بر تناقضات اسلام به مثابه ایدئولوژی با مارکسیسم – لنینیسم به نیروهای معتقد به مارکسیسم لنینیسم هشدار می دهد که با مذهب باید از راه اصولی مبارزه کنند. جزنی به مسائل استراتژی و تاکتیکی ناشی از ایدئولوژی مارکسیسم اسلامی توجه خاصی دارد در مسائل استراتژیک تاکید می کند که نظریه پردازان سازمان مجاهدین باید با صداقت بگویند که: آیا خود را بخشی از جنبش کارگری می شناسند یا از جنبش ملی؟ (۵) 

در مسائل تاکتیکی، جزنی بر این باور بود که: برجسته ترین خصوصیت تاکتیک این است که تمام خصوصیات استراتژی باید در آن شکل گرفته و به مورد اجرا گذاشته شود. (۶) جزنی در مسائل تاکتیکی مخالف سرسخت سیاست های حزب توده در سال های ۱۳۲۰- ۱۳۳۲ بود . جزنی سرسختانه معتقد بود که در برابر تاکتیک های مذهبی ضدانقلاب برای مبارزه با مذهب نباید دچار چپ روی شد. اما در عین حال تاکید می کند که نباید دچار ساده لوحی و خوش باوری شد و نیروهای چپ باید با همه ی توان مراجع مرتجع مذهبی را در انظار توده ها بی اعتبار کنند. 

مطالعه ی این اثر اعتبار سخن محمدرضا شالگونی را صدچندان می کند، او در باره ی جزنی می گوید:  

 چند سرو گردن از همه ی ما بالاتر بود، واقعا یک رهبر بود.

۱. جزوه ی بیژن جزنی با عنوان “مارکسیست اسلامی یا اسلام مارکسیستی”، در سال ۱۳۶۳ به همت دانشجویان پیرو راه فدایی در خارج از کشور در نشریه ی راه فدایی منتشر شد و باز نشر توسط نشر نقطه، ویراستار ناصر مهاجر ۱۴۰۴

۲. یادمانده های میهن جزنی ص ۲۶

۳. محمدرضا شالگونی ص ۱۰

 ۴. مارکسیسم اسلامی ص ۳۶                                                                                       

۵. منبع بالا ص۴۴                                                                                                  

۶. همان منبع ص ۴۸