در دو روز گذشته، نشست آلاسکا میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و پیامدهای پس از آن، تحولات تازهای در جنگ اوکراین رقم زده است. گزارشهای منتشرشده از سوی رویترز و گاردین نشان میدهد پوتین در این نشست خواستار واگذاری کامل منطقه دونباس ــ شامل دونتسک و لوهانسک ــ به روسیه شده و ترامپ نیز از این خواسته بهعنوان پایهای برای توافق صلح حمایت کرده است؛ اقدامی که میتواند شکافی جدی میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش ایجاد کند.
به گزارش رویترز، پوتین در دیدار سهساعته با ترامپ در آلاسکا، پیشنهاد داد در صورت واگذاری کامل دونتسک، جبهههای نبرد در سایر مناطق منجمد شود. منابعی به گاردین گفتهاند این پیشنهاد شامل لوهانسک نیز بوده است؛ منطقهای که تقریباً بهطور کامل در کنترل روسیه است، اما اوکراین همچنان بخشهایی از دونتسک از جمله شهرهای استراتژیک کراماتورسک و اسلاویانسک را در اختیار دارد. این مناطق بهعنوان «قلعههای مستحکم» اوکراین شناخته میشوند و دفاع از آنها تاکنون به بهای جان دهها هزار نفر تمام شده است.
پوتین وعده داده در ازای واگذاری این مناطق، از پیشروی بیشتر در جنوب اوکراین، بهویژه خرسون و زاپوریژیا، دست بکشد و خطوط نبرد را در آنجا تثبیت کند.
ترامپ که پیش از نشست آلاسکا بر دستیابی به یک آتشبس فوری تأکید داشت، پس از گفتگو با پوتین موضع خود را تغییر داد و اعلام کرد «بهترین راه پایان جنگ، توافق صلح مستقیم است، نه یک آتشبس موقت که غالباً پایدار نمیماند.» او در شبکه اجتماعی خود نوشت: «همه به این نتیجه رسیدند که باید مستقیم به سوی توافق صلح رفت.»
این موضع با استقبال مسکو مواجه شد. پوتین تأکید کرد امنیت اوکراین باید تضمین شود و ابراز امیدواری کرد «تفاهم بهدستآمده» راه را برای صلح باز کند. اما به گفتهی منابع روسی، هیچ نشانهای از عقبنشینی مسکو از خواستههای دیرینهاش، از جمله جلوگیری از عضویت اوکراین در ناتو، دیده نمیشود.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، این پیشنهاد را رد کرده و تأکید کرده است واگذاری سرزمین بدون تغییر قانون اساسی کشور ممکن نیست. او بر ضرورت تضمینهای امنیتی پایدار برای جلوگیری از حملات آینده روسیه تأکید کرد و گفت اوکراین به صلحی واقعی نیاز دارد، نه «یک مکث دیگر میان حملات روسیه». زلنسکی قرار است روز دوشنبه در واشنگتن با ترامپ دیدار کند؛ دیداری که احتمالاً رهبران اروپایی نیز در آن شرکت خواهند کرد.
زلنسکی در پیامی خطاب به مردم اوکراین گفت: «آتش باید هم در میدان نبرد و هم در آسمان و علیه زیرساختهای بندری متوقف شود. تمام اسیران جنگی و غیرنظامیان باید آزاد شوند و کودکانی که به روسیه ربوده شدهاند باید بازگردانده شوند.»
رهبران اروپایی ضمن استقبال محتاطانه از تلاشهای ترامپ، بار دیگر بر حمایت از اوکراین تأکید کردند. به نوشته گاردین، بیانیه مشترکی با امضای اورزولا فون در لاین، امانوئل مکرون، جورجیا ملونی، فریدریش مرتس، کیر استارمر، الکساندر استوب، دونالد توسک و آنتونیو کوستا منتشر شد که در آن آمده است: «ما آمادهایم با رئیسجمهور ترامپ و رئیسجمهور زلنسکی برای دستیابی به صلحی عادلانه و پایدار همکاری کنیم. اما تصمیم درباره سرزمین متعلق به اوکراین است و مرزهای بینالمللی نباید با زور تغییر یابند.»
رهبران اروپایی همچنین تأکید کردند اوکراین باید «تضمینهای امنیتی محکم» دریافت کند و هیچ محدودیتی بر توان نظامی یا حق پیوستن به ناتو پذیرفتنی نیست. نخستوزیر بریتانیا، کیر استارمر، اعلام کرد با وجود تلاشهای ترامپ، «تا زمانی که پوتین به حملات وحشیانه خود ادامه دهد، ما فشار اقتصادی را بر مسکو افزایش خواهیم داد.»
تحلیلگران غربی نشست آلاسکا را بیشتر به سود مسکو ارزیابی کردهاند. ولفگانگ ایشینگر، دیپلمات باسابقه آلمانی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پوتین فرش قرمز خود را گرفت، اما ترامپ هیچ چیز بهدست نیاورد؛ نه آتشبس، نه صلح، نه تحریم جدید. برای اوکراینیها هیچ، برای اروپا ناامیدکننده.»
در میدان نبرد، همزمان با این تحولات دیپلماتیک، دو طرف به حملات هوایی شبانه ادامه دادند. در همین حال ترامپ اعلام کرد فعلاً از وضع تعرفه علیه چین به دلیل خرید نفت روسیه خودداری خواهد کرد، اما احتمال بررسی آن در هفتههای آینده وجود دارد.
برپایه این گزارشها، نشست آلاسکا نقطه عطفی در روند جنگ اوکراین بود. ترامپ با چرخشی آشکار به موضع مسکو، بر صلح مستقیم بدون آتشبس و واگذاری مناطق شرقی اوکراین تأکید کرد؛ موضعی که با مخالفت اوکراین و متحدان اروپاییاش روبهرو شد. درحالیکه پوتین از این تغییر موضع سود سیاسی برد، آینده مذاکرات همچنان نامعلوم است و جنگی که مرگبارترین جنگ در اروپا طی ۸۰ سال گذشته توصیف میشود، همچنان ادامه دارد.
