در گزارش اخیر واشنگتن پست، کارشناسان به تحلیل آثار و میزان تخریب ناشی از بمباران تأسیسات هستهای ایران پرداختهاند و اشاره میکنند که حملات هوایی ایالات متحده با استفاده از بمبهای غولپیکر “MOP” خسارات شدیدی به تأسیسات غنیسازی اورانیوم و دیگر تأسیسات هستهای ایران وارد کرده است. این حملات در میانهی مذاکرات دیپلماتیک و در زمانی که تلاشهای بینالمللی برای حل بحران هستهای ادامه داشت، سوالات جدی را مطرح کرده است. آیا واقعاً این حملات نظامی تنها راه ممکن برای دستیابی به هدف حل بحران هسته ای بوده است؟ آیا آمریکا نمیتوانست بهجای اقدام نظامی، نقض آشکار قوانین بینالمللی و داخلی خود، از روشهای دیپلماتیک برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند؟ شاید ترامپ با توجه به موقعیت آسیبپذیر رهبران جمهوری اسلامی و چالشهایی که خود در سیاست خارجی و اقتصادی با آنها مواجه است، این فرصت را دید که با این نمایش نظامی، شکستهای خود را پوشش دهد و وعدههای ناکامش را پنهان کند.
آنچه تصاویر ماهوارهای درباره آسیبهای وارد شده به سایتهای هستهای ایران نشان میدهند
تصاویر ماهوارهای اولین نشانهها از عواقب حملات هوایی ایالات متحده به سه سایت هستهای ایران را نشان میدهند که گفته میشود بخشهای مرکزی برنامه هستهای ایران را شامل میشود. این تصاویر خسارات شدید به تأسیسات بالایزمین و همچنین نقاط ورودی که بمبها از آنها به اعماق زمین نفوذ کردهاند تا برخی از عملیاتهای حفاظتشدهتر برنامه هستهای ایران را هدف قرار دهند، نمایان میسازند.
در حدود ساعت ۲:۱۰ بامداد روز یکشنبه به وقت محلی، یک بمبافکن بی-۲ استلت (B-2) اولین دو بمب غولپیکر “MOP” (Massive Ordnance Penetrators) را بر روی تأسیسات غنیسازی اورانیوم در فوردو انداخت، طبق گفته ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا. این بمبهای ۳۰,۰۰۰ پوندی هدایتشونده با دقت، بهطور ویژه برای هدف قرار دادن اهداف زیرزمینی طراحی شدهاند. در مجموع هفت فروند بمبافکن بی-۲ چهارده بمب را بر روی این سایت و همچنین سایت غنیسازی نطنز پرتاب کردند.
یک زیردریایی ایالات متحده بیش از دو دوجین موشک کروز تاماهاک به سمت «اهداف کلیدی زیرساختی سطحی» در تأسیساتی در اصفهان شلیک کرد، به گفته کین. موشکهای تاماهاک آخرین حملات ایالات متحده به سه هدف هستهای ایران بودند که در حدود ساعت ۲:۳۵ بامداد به وقت محلی پایان یافتند.
رئیسجمهور دونالد ترامپ اعلام کرد که این حملات «کاملاً و بهطور کامل» تأسیسات را نابود کردهاند. مقامات پنتاگون در یک کنفرانس خبری در روز یکشنبه از توصیفهای محتاطانهتری استفاده کردند و گفتند که سایتها «آسیبهای شدید و فوقالعادهای» دیدهاند و بر این باورند که «تواناییهای» فوردو بهطور کامل نابود شده است.
یک مقام ارشد اسرائیلی به واشنگتن پست گفت که ارزیابی اولیه نشان میدهد که سایت اصفهان «از بین رفته» است و تأسیسات فوردو و نطنز «بهشدت آسیب دیدهاند». این مقام به شرط ناشناس ماندن برای صحبت در مورد اطلاعات حساس این مطلب را بیان کرد.
کارشناسان از نتیجهگیری سریع درباره آثار زیرزمینی احتیاط کردند
کارشناسان هشدار دادند که نباید به سرعت نتایجگیری کرد، زیرا تأثیرات زیرزمینی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله عمق انفجار، زمینشناسی اطراف و هرگونه انفجار ثانویه بهدلیل مواد قابل اشتعال در ساختار. اما آنها گفتند که تصاویر ماهوارهای نشاندهندهی نشانههای اولیه مهمی از اهداف حمله هستند.
تأسیسات غنیسازی اورانیوم فوردو
تصاویر ماهوارهای که صبح یکشنبه گرفته شدهاند، حداقل شش نقطه ورودی بمب نمایان میسازند — دو خوشه از سه نقطه ورودی — در امتداد خطالراس بالای تأسیسات فوردو، به گفته کارشناسان. این سایت که در کوهی در حدود ۶۰ مایل جنوب تهران ساخته شده، بهطور گستردهای غیرقابل نفوذ برای هر بمبی جز MOP در نظر گرفته میشد.
کانونگذاری چندین مهمات در اطراف یک نقطه مشخص از هدف، یک روش معمول برای نابودی پناهگاهها و ساختارهای مستحکم است، به گفته وس بریانت، رئیس پیشین ارزیابی آسیبهای غیرنظامیان در مرکز برتری حفاظت غیرنظامی پنتاگون، یکی از دوازده کارشناس در حوزه تصاویر ماهوارهای یا مهمات که برای این گزارش توسط واشنگتن پست مصاحبه شدند. او گفت که در چنین مواردی، گاهی اوقات چندین بمب از یک نقطه ورودی عبور میکنند.
کارشناسان گفتند که حملات به نظر میرسد که بخشی ۲۵۰ متری از تأسیسات را هدف قرار داده است که شامل سانتریفیوژهایی است که برای غنیسازی اورانیوم استفاده میشوند. تصاویر ماهوارهای اطلاعات زیادی در مورد وضعیت این تجهیزات که صدها فوت زیر زمین قرار دارند، ارائه نمیدهند.
به گفته یک تحلیلگر ارشد در شرکت ماهوارهای Maxar Technologies، که به دلیل ماهیت حساس موضوع، خواست نامش فاش نشود. تصاویر ماهوارهای از روزهای قبل از حمله ایالات متحده نشان دادند که «فعالیتهای غیرعادی کامیونها و وسایل نقلیه» در تأسیسات فوردو مشاهده شده است.
تحرکات غیرعادی کامیونها در نزدیکی سایت فوردو
در روز پنجشنبه، ۱۶ کامیون باری در جاده مسیر منتهی به مجموعه زیرزمینی دیده شدند. تصاویری که روز بعد گرفته شده نشان میدهند که بیشتر کامیونها کمی بیشتر از نیم مایل به سمت شمالغرب حرکت کردهاند، یعنی دورتر از تأسیسات. کامیونها و بولدوزرهای دیگری نیز در نزدیکی ورودی سایت قرار داشتند، از جمله یک کامیون که دقیقاً کنار ورودی بود.
اسپنسر فاراگاسو، پژوهشگر ارشد در موسسه علوم و امنیت بینالمللی، گفت که این وسایل نقلیه به نظر میرسد کامیونهای حمل زباله باشند و ممکن است به دلایل مختلف، کارگران تونلها را به عنوان یک اقدام احتیاطی پر کرده باشند تا از انتشار مواد خطرناک جلوگیری کنند.
او گفت: «اگر آنها تجهیزات را تخلیه کردهاند، باید قبل از پر کردن تونلها این کار را انجام داده باشند»، اشاره به چالشهای مربوط به مواد اورانیوم و سانتریفیوژها که از مواد شیمیایی خطرناک استفاده میکنند و به راحتی میتوانند آسیب ببینند. «این کار یک تلاش بزرگ و پیچیده خواهد بود.»
جفری لوئیس، مدیر برنامه عدم اشاعه شرق آسیا در مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین در مؤسسه میدلبری، گفت: «احتمالاً آنها عملیات را متوقف کرده و آنچه را که میتوانستند خارج کردهاند، سپس آن را مهر و موم کردند.» او افزود که واشنگتن و اورشلیم اکنون در حال انجام “بازی با موش” با ایران هستند.
اکنون، طبق گفته کارشناسان، ورودیهای تونلها در نزدیکی جایی که کامیونها مشاهده شدهاند، به نظر میرسد که با خاک پر شدهاند؛ این پر شدن ممکن است به دلیل موج شوک ناشی از بمباران یا فعالیتهای پیشین ایرانیها باشد.
مرکز فناوری هستهای اصفهان
در حدود ۲۱۵ مایل جنوب تهران، مرکز فناوری هستهای اصفهان — بزرگترین مجموعه تحقیقاتی هستهای کشور و خانهای برای هزاران دانشمند هستهای، سه رآکتور تحقیقاتی چینی و آزمایشگاههایی مرتبط با برنامه هستهای ایران — هدف حملات اسرائیل در اوایل همین ماه قرار گرفت. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در این حملات حداقل ۱۰ ساختمان در این مجموعه آسیب دیدند، از جمله آزمایشگاه شیمیایی مرکزی، کارخانه تولید سوخت رآکتور و سایت ذخیرهسازی مواد هستهای.
از دیگر عملکردهای این تأسیسات، تبدیل اورانیوم طبیعی به ترکیبی بود که میتوانست در سانتریفیوژها در نطنز یا فوردو غنیسازی شود.
تصاویر ماهوارهای پس از حملات ایالات متحده، نشاندهنده آسیبها و ویرانیهایی در این مجموعه هستند که بیشتر مناطق آن با آوار و خاکستر پوشیده شده است. فاراگاسو در ایمیلی به واشنگتن پست گفت، که تأسیسات اصلی تبدیل اورانیوم این مجموعه بهطور «شدیدی آسیب دیدهاند و این تأسیسات را از عملیات خارج کرده است.»
ورودیهای تونلهای زیرزمینی نیز به نظر میرسد هدف حمله قرار گرفتهاند
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ورودیهای تونلهای زیرزمینی نیز به نظر میرسد آسیب دیده باشند. به گفته لوئیس، این تونلها که در شمال منطقه اصلی قرار دارند، معمولاً برای ذخیرهسازی اورانیوم غنیشده استفاده میشوند.
وضعیت تقریباً ۹۰۰ پوند اورانیوم با غنای بالا در ایران فعلاً مشخص نیست. اصفهان در گذشته به عنوان یکی از مراکز اصلی ذخیرهسازی اورانیوم غنیشده ایران شناخته میشد، طبق گزارشهای سال ۲۰۲۳ از مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی. رافائل ماریانو گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز یکشنبه به CNN گفت: «ایران هیچ پنهانکاری نکرده است که از این مواد محافظت کرده است.»
فعالیتهای مشکوک در نزدیکی ورودیهای تونلهای اصفهان
مشابه آنچه که در فوردو مشاهده شد، کامیونها و تجهیزات سنگین در تصاویر ماهوارهای اواخر هفته گذشته در نزدیکی ورودیهای این تونلها دیده شدند که پس از آن با خاک پر شدهاند، طبق گفتههای لوئیس و فاراگاسو.
آمادهسازی در اطراف ورودیهای تونلها نشان میدهد که ایرانیها زمان کافی برای آمادهسازی برای حملات اصفهان داشتند، به گفته لوئیس.
آسیبهای وارد شده به مرکز فناوری هستهای اصفهان و تأثیرات آن
دکر ایولِث از مرکز تجزیه و تحلیلهای دریایی، که کارشناس تحلیل تصاویر ماهوارهای در زمینه قدرت هستهای و موشکی بالستیک است، گفت: «نابودی مرکز فناوری هستهای اصفهان برنامه هستهای را عقب خواهد انداخت، اما احتمالاً برخی از قطعات ماشینآلات بهطور موردی منتقل شدهاند.
تأسیسات غنیسازی نطنز
تأسیسات غنیسازی نطنز، حدود ۱۴۰ مایل جنوب تهران، سایت اصلی غنیسازی ایران است که دو کارخانه غنیسازی دارد؛ یکی در سطح زمین و دیگری زیر زمین. تأسیسات جدیدتری در نزدیکی آن نیز وجود دارد که بهطور عمیق زیر زمین دفن شده و برای ساخت سانتریفیوژها استفاده میشود.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، حملات هوایی اسرائیل در تاریخ ۱۳ ژوئن به تأسیسات نطنز وارد شدند. این حملات باعث نابودی زیرساختهای برق و تخریب بخش بالای تأسیسات، که در آن سانتریفیوژها نصب شده بودند، شدند. همچنین بخش غنیسازی زیرزمینی نیز بهطور جدی آسیب دید.
جرج هربرت، کارشناس موشکها و مواد منفجره در مؤسسه مطالعات بینالمللی میدلبری، به واشنگتن پست گفت که حملات اسرائیلی به اعماق زمین «ممکن است یا ممکن نیست» که آن بخش از تأسیسات را نابود کرده باشد.
تصاویر ماهوارهای که پس از حمله ایالات متحده گرفته شدهاند، نشان میدهند که حداقل یک سوراخ نفوذ از یک MOP، که به GBU-57 معروف است، در بالای تأسیسات غنیسازی دفنشده در نطنز مشاهده شده است، طبق گفته کارشناسان. آنها گفتند که شواهد کمی از آسیبهای جدید به تأسیسات بالایزمین دیده شده است.
تخریب احتمالی تأسیسات زیرزمینی نطنز
طبق گفتههای لوئیس و فاراگاسو این تأسیسات زیرزمینی احتمالاً نابود شدهاند با توجه به قدرت مهمات و عمق کم سایت، هربرت گفت که او معتقد است بیشتر انرژی انفجاری MOP «بهطور مؤثر به داخل فضاهای زیرزمینی گسترش یافته و احتمالاً تمام تجهیزات را دستکم تا فاصلهای خاص نابود کرده است.» او افزود که این حمله احتمالاً ستونهای سازهای که سالنها را نگه میداشتند، تخریب نکرده است؛ در غیر این صورت، باید فروپاشی قابل مشاهدهای بر روی سطح میدیدیم.
براساس تصاویر ماهوارهای، لوئیس گفت که به نظر میرسد تأسیسات زیرزمینی که برای ساخت سانتریفیوژها استفاده میشود، در حملات روز یکشنبه هدف قرار نگرفته باشد.
منبع: واشنگتن پست
