گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از واکنشهای بینالمللی به حملات هماهنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که به کشتهشدن علی خامنهای انجامید، تصویری از یک صحنه پرتنش و چندلایه ارائه میدهد: از یکسو فراخوانهای گسترده برای توقف چرخه خشونت و جلوگیری از گسترش جنگ، و از سوی دیگر نشانههای آشکار از آمادهسازی برخی دولتها برای اقدام دفاعی علیه توان موشکی و پهپادی ایران در منطقه.
بریتانیا، فرانسه و آلمان در بیانیهای مشترک اعلام کردند آمادهاند برای «دفاع از منافع خود و منافع متحدانشان در منطقه» با ایالات متحده همکاری کنند. در متن بیانیه آمده است که این همکاری میتواند شامل «اقدام دفاعی ضروری و متناسب» برای از بین بردن توان ایران در شلیک موشکها و پهپادها «در مبدأ» باشد. همزمان، در تهران برای دومین روز پیاپی انفجارهای شدید گزارش شد و ارتش اسرائیل اعلام کرد هدف قرار دادن «قلب» پایتخت را دنبال میکند؛ در مقابل، ایران نیز حملات خود را علیه اسرائیل و پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس ادامه داده است.
در کنار تحولات میدانی، مقامهای ایرانی در حال برنامهریزی برای آیندهای نامعلوم هستند؛ آیندهای که با نبود جانشین تعیینشده برای رهبر جمهوری اسلامی پیچیدهتر شده است. در همین حال، بخشی از ایرانیانی که سالها زیر فشار سرکوب سیاسی زندگی کردهاند، خبر مرگ خامنهای را جشن گرفتهاند؛ شکافی که در تظاهرات و واکنشها در داخل و خارج کشور بازتاب یافته است.
آسوشیتدپرس مینویسد در خیابانهای جهان نیز واکنشها دوگانه بوده: اعتراضهای خشمآلود در برخی شهرها و در مقابل، تجمعهای شادمانه در میان بخشی از ایرانیان خارج از کشور و حامیانشان. در همین چارچوب، پاپ لئوی چهاردهم ــ که نخستین پاپ آمریکایی تاریخ کلیسای کاتولیک است ــ اعلام کرد «عمیقاً نگران» حملات آمریکا و اسرائیل است و از دو طرف خواست «مارپیچ خشونت» را متوقف کنند پیش از آنکه به «پرتگاهی جبرانناپذیر» تبدیل شود.
به گفته وزیر دفاع فرانسه، یک حمله پهپادی به یک آشیانه در پایگاه دریایی فرانسه در بندر ابوظبی آسیب زده است. وزیر دفاع بریتانیا نیز گفته حملات موشکی و پهپادی ایران تا چندصد متری گروهی شامل ۳۰۰ نظامی بریتانیایی در بحرین نزدیک شده است. در عین حال، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، اعلام کرده لندن در حملات علیه ایران مشارکت نخواهد کرد، اما موافقت کرده است واشنگتن بتواند از پایگاههای بریتانیا برای حمله به موشکها و سکوی پرتاب آنها استفاده کند. همزمان، وزیران خارجه ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا یک نشست اضطراری برای بررسی بحران و گامهای بعدی برگزار کردند و مسئول سیاست خارجی اتحادیه، مرگ خامنهای را «لحظهای تعیینکننده» در تاریخ ایران دانست و گفت آینده نامعلوم است، اما «مسیر تازهای» میتواند به سوی ایرانی متفاوت گشوده شود.
واکنشها در بسیاری از کشورها ــ بهویژه در خاورمیانه ــ محتاطانه بوده و بدون اشاره به حملات مشترک آمریکا و اسرائیل، تمرکز خود را بر محکومیت پاسخ نظامی ایران گذاشتهاند. اتحادیه عرب حملات ایران را «نقض آشکار حاکمیت» کشورهایی توصیف کرد که بهگفته این سازمان «طرفدار صلح و ثبات» هستند. در امارات، انور قرقاش، مشاور رئیسجمهور، خطاب به تهران گفت «به خود بیایید» و هشدار داد در غیر این صورت «دایره انزوا و تشدید تنش» گستردهتر خواهد شد. امارات همچنین اعلام کرده سفارت خود در ایران را بسته و مأموریت دیپلماتیکش را خارج کرده است. افزون بر این، وزیر خارجه امارات با همتایان خود از پنج کشور دیگر حوزه خلیج فارس یک نشست اضطراری مجازی برگزار کرد و وزیران خارجه تأکید کردند کشورشان طبق حقوق بینالملل «حق پاسخ» و «حق دفاع از خود» را محفوظ میدانند.
در سوی دیگر، روسیه و چین صراحتاً کشتهشدن خامنهای را محکوم کردهاند. ولادیمیر پوتین این اقدام را نقض هنجارهای اخلاق انسانی و حقوق بینالملل خوانده و وزیر خارجه چین، وانگ یی، در گفتوگو با همتای روس خود گفته است «کشتن آشکار» رهبر یک کشور مستقل و تحریک به تغییر رژیم «غیرقابل قبول» است و حمله به یک کشور مستقل بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل، بنیان نظم پس از جنگ جهانی دوم را تضعیف میکند.
آسوشیتدپرس از گسترش ناآرامیها در برخی کشورها نیز خبر داده است. در پاکستان، مقامها اعلام کردند دستکم ۲۲ نفر در درگیری با پلیس در شمال کشور و در شهر بندری کراچی کشته شدهاند؛ رخدادی که پس از هجوم صدها معترض به کنسولگری آمریکا در کراچی روی داده است. در عراق نیز تجمعهایی در محکومیت کشتهشدن خامنهای شکل گرفت؛ صدها نفر با لباس سیاه و پرچمهای گروههای مسلح نزدیک به ایران و نیز پرچمهای سرخ نماد «انتقام» در سنت شیعی، در بغداد راهپیمایی کردند. همزمان گزارش از بروز خشم در اعتراضهای استانبول و نیز در میان شیعیان هند حکایت دارد.
در مقابل، در شهرهایی چون نیویورک، برلین، پاریس و وین نیز تجمعهایی از سوی بخشی از ایرانیان مهاجر و حامیانشان برگزار شده که پایان دوران خامنهای را جشن گرفتهاند؛ در این تجمعها، پرچمهای دوران سلطنت ایران و همچنین پرچمهای اسرائیل و آمریکا نیز دیده شده است. مجموع این واکنشها نشان میدهد بحران تازه، همزمان که خطر گسترش جنگ منطقهای را بالا برده، شکافهای سیاسی و اجتماعی مرتبط با ایران را در سطح جهانی نیز برجستهتر کرده است.
