بر پایه گزارشی از رویترز، پس از کشتهشدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل، شماری از مقامهای ارشد ایالات متحده ــ بهگفته منابع آگاه ــ همچنان نسبت به اینکه عملیات نظامی جاری بتواند در کوتاهمدت به فروپاشی ساختار حاکم در ایران و «تغییر رژیم» منجر شود، بدبین هستند.
در حالی که دونالد ترامپ در پیامهایی علنی از ایرانیان خواسته است «این لحظه» را برای «پس گرفتن کشورشان» غنیمت بشمارند، سه مقام آمریکایی آشنا با ارزیابیهای اطلاعاتی گفتهاند واقعیت میدانی و ظرفیتهای اپوزیسیونِ ضربهخورده، احتمال سرنگونی نظام حاکم از سال ۱۳۵۷ را ــ دستکم در آینده نزدیک ــ پایین میآورد. به گفته همین منابع، هیچکس احتمال سقوط حکومت را «کاملاً» منتفی نمیداند، اما آن را «بعید» یا حتی «کماحتمال» توصیف میکنند.
رویترز به نقل از منابع مطلع گزارش کرده است ارزیابیهای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا پیش از آغاز حمله نیز هشدار داده بود که حتی در صورت کشتهشدن خامنهای، جانشینی او ممکن است نه به نرمتر شدن ساختار قدرت، بلکه به جابهجایی قدرت به سوی چهرههای تندرو در «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» یا روحانیون همسو بیانجامد. یکی از مقامهای آمریکایی آگاه از رایزنیهای داخلی کاخ سفید نیز گفته است فرماندهان و شبکههای وابسته به سپاه به احتمال زیاد بهصورت داوطلبانه تن به «تسلیم» نمیدهند، زیرا از شبکه گسترده امتیازات و پیوندهای اقتصادی و سیاسی بهره میبرند که برای حفظ وفاداری داخلی طراحی شده است.
در همین چارچوب، یک گزارشِ نهاد اطلاعاتی دیگری در آمریکا ــ به گفته منابع ــ به این نکته اشاره کرده بود که حتی در جریان موج بزرگ اعتراضات ضدحکومتیِ ژانویه، نشانهای از ریزش و جدایی در صفوف سپاه مشاهده نشده است؛ و همین موضوع از نگاه تحلیلگران، یکی از پیششرطهای هر انقلاب موفق را زیر سؤال میبرد: اینکه بخشی از نیروهای مسلح یا امنیتی کنار بکشند یا به معترضان بپیوندند.
از سوی دیگر، بحثهای اطلاعاتی و سیاسی در واشنگتن فقط به «تغییر رژیم» محدود نمانده است. دو مقام آمریکایی به رویترز گفتهاند از ژانویه به این سو، میان نهادهای مختلف آمریکا درباره پیامدهای مرگ خامنهای بر مسیر مذاکرات هستهای نیز اختلافنظر جدی وجود داشته و هنوز اجماعی شکل نگرفته است: آیا رهبر جدید یا شورای موقت رهبری میتواند رویکردی متفاوت در گفتوگوهای هستهای در پیش بگیرد یا نه؛ و اینکه کشتهشدن خامنهای تا چه اندازه میتواند ایران را از بازسازی توان موشکی و هستهای بازدارد.
در داخل ایران، طبق گزارشهای پیشین، رئیسجمهور مسعود پزشکیان اعلام کرده است «شورای رهبری» موقت متشکل از او، رئیس قوه قضائیه و یک عضو شورای نگهبان، وظایف رهبر را بهطور موقت بر عهده گرفته است؛ همزمان، مقامهای امنیتی ایران، آمریکا و اسرائیل را به تلاش برای «غارت» و «تجزیه» ایران متهم کرده و نسبت به تحرک «گروههای جداییطلب» هشدار دادهاند.
رویترز همچنین نوشته است، گرچه ترامپ و برخی چهرههای نزدیک به او طی هفتهها و ماههای اخیر درباره «فرصت تغییر» در ایران سخن گفتهاند و حتی گزارش شده است استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، چند بار با رضا پهلوی گفتوگو کرده، اما به گفته منابع، در هفتههای اخیر بدبینی در میان مقامهای ارشد آمریکا افزایش یافته است؛ از جمله نسبت به اینکه هر نیروی اپوزیسیونی که با پشتوانه واشنگتن مطرح شود، عملاً بتواند کشوری با پیچیدگیهای ایران را اداره و کنترل کند.
جمعبندی گزارش این است که حتی اگر ضربات نظامی، بهویژه در رأس هرم قدرت، بیسابقه و سنگین باشد، دستگاههای اطلاعاتی آمریکا مسیر «سقوط سریع» را قطعی نمیبینند؛ و در سناریوهای محتمل، دوام ساختار قدرت و انتقال آن به عناصر سختگیرتر ــ یا تداوم منازعه و آشفتگی ــ همچنان در مرکز نگرانیها قرار دارد
