یکشنبه ۱۵ فوریه ۲۰۲۶
دیپلماتها در هاوانا خود را برای تاکتیک جایگزین ترامپ آماده میکنند: گرسنه نگهداشتن کشور تا زمانی که مردم به خیابانها بیایند و آمریکا بتواند وارد عمل شود
در میان باغهای سرسبز محلهٔ دیپلماتنشین هاوانا، سیبونی، سفیران کشورهایی که بهطور سنتی متحد ایالات متحده به شمار میروند، بهطور فزایندهای نارضایتی خود را از تلاش واشنگتن برای برکنار کردن دولت کوبا ابراز میکنند؛ تلاشی که همزمان آنها را واداشته است برای کاهش حضور دیپلماتیک خود برنامهریزی کنند.
کوبا در بحران است. این کشور که از پیش زیر فشار یک رکود اقتصادی چهارساله قرار داشت، رکودی که با ابرتورم و مهاجرت نزدیک به ۲۰ درصد از جمعیت تشدید شده، اکنون شاهد ضعیفترین موقعیت دولت کمونیستی ۶۷ سالهٔ خود است. پس از عملیات نظامی موفق واشنگتن علیه ونزوئلا، متحد کوبا، در اوایل ژانویه، دولت آمریکا بهطور فعال بهدنبال تغییر رژیم در هاواناست.
گاردین با بیش از پنج مقام عالیرتبه از کشورهای مختلف گفتوگو کرده است. آنها از این شکایت داشتند که کاردار سفارت آمریکا، مایک هَمر، هیچ برنامهٔ مشخصی فراتر از فلجکردن کشور از طریق محرومسازی آن از نفت ارائه نکرده است. یکی از آنها گفت: «حرف از حقوق بشر هست و اینکه امسال سال تغییر کوباست؛ اما تقریباً هیچ حرفی دربارهٔ اینکه بعدش چه میشود، زده نمیشود.»
برخی امیدوارند گفتوگوهای سطحبالای گزارششده در مکزیک، میان دولت کوبا، با حضور ژنرال آلخاندرو کاسترو اسپین، پسر رئیسجمهور پیشین ۹۴ سالهٔ کوبا، رائول کاسترو، و مقامهای آمریکایی به توافقی منجر شود؛ اما تاکنون نشانهای از پیشرفت دیده نمیشود.
در عوض، دیپلماتها در هاوانا خود را برای تاکتیکی جایگزین آماده میکنند: گرسنه نگهداشتن کشور تا زمانی که مردم به خیابانها بیایند و آمریکا بتواند وارد عمل شود. یکی از سفیران گفت: «سعی میکنیم خونسردیمان را حفظ کنیم.» سفیر دیگری افزود: «سفارتها بر پایهٔ برنامهریزی برای غیرمنتظرهها ساخته شدهاند—ترجیحاً پیش از آنکه غیرمنتظره، تبدیل به امر مورد انتظار شود.»
نگرانیها با انتشار خبرهایی تشدید شده که نشان میدهد کمبود سوخت، تلاشهای برنامهٔ جهانی غذا وابسته به سازمان ملل برای کاهش رنجهای ناشی از توفان سال گذشته، ملیسا، را مختل کرده است. این سازمان که حضوری کمسر و صدا در جزیره دارد، اکنون ناچار است برای بحرانی تازه و بسیار بزرگتر برنامهریزی کند. اتین لاباند، مدیر کشوری برنامهٔ جهانی غذا، گفت: «ما از همین حالا تأثیر آن را در دسترسی به محصولات تازه در شهرها میبینیم.»
دیپلماتها نسبت به سرعتی که کمبود سوخت برای برق، آب و حملونقل غذا میتواند به رنجی شدید منجر شود، ابراز نگرانی کردند. یکی از آنها گفت: «موضوع، چند هفته است.» او افزود: «این برداشت وجود دارد که مردم روستاهایی مثل وینیالس شاید بتوانند دوام بیاورند، اما شهرها با خطر بسیار جدی روبهرو خواهند شد.»
آخرین بحران کوبا در پی فرمان اجرایی دونالد ترامپ در ژانویه رخ داد؛ فرمانی که بر هر کشوری که به کوبا نفت میرساند، تعرفه وضع میکند. با وجود خشم متحدان سنتی کوبا چین و روسیه این تهدید مؤثر واقع شده است.
حتی مکزیک، که سال گذشته جای ونزوئلا را بهعنوان بزرگترین تأمینکنندهٔ نفت کوبا گرفت، ارسال نفتکشها را متوقف کرده است؛ هرچند رئیسجمهور این کشور، کلودیا شینباوم، نسبت به وقوع یک فاجعهٔ انسانی در جزیره هشدار داد و ۸۰۰ تُن کمک ارسال کرد. او روز سهشنبه گفت: «هیچکس نمیتواند وضعیت کنونی مردم کوبا را که ناشی از تحریمهای بسیار ناعادلانهٔ ایالات متحده است، نادیده بگیرد.»
در میهمانیای در اقامتگاه سفیر آمریکا در ۲۸ ژانویه، هَمر به محاصرهٔ ۶۸ سالهٔ آمریکا علیه جزیره اشاره کرد و به مهمانان گفت: «کوباییها سالها از ‘محاصره’ شکایت کردهاند، اما حالا قرار است یک محاصرهٔ واقعی را ببینند.»
او اندکی بعد، سفری به شرق کوبا را آغاز کرد و در جریان آن کمکهای آمریکا را توزیع نمود؛ سفری که طی آن، گروههای کوچکِ حامی دولت با توهین از او استقبال کردند. گفته میشود او اکنون عازم رم است تا با واتیکان که نفوذش در جزیره رو به افزایش است گفتوگو کند.
سخنگوی سفارت آمریکا گفت آنها بهطور منظم با همتایان دیپلماتیک خود دیدار میکنند، اما «طبیعتاً جزئیات این دیدارها را مطرح نمیکنیم.»
پیامدهای محاصرهٔ نفتی آمریکا سریعتر از آنچه انتظار میرفت خود را نشان داده و نگرانی دیپلماتها را افزایش داده است. هر سه شرکت هواپیمایی که گردشگران کانادایی را به کوبا میبردند، این هفته به دلیل کمبود سوخت هواپیما در جزیره، پروازهای خود را تعلیق کردند. دو شرکت روسی نیز به آنها پیوستند. هر پنج شرکت روند بازگرداندن مسافران را آغاز کردهاند.
در سال ۲۰۲۵، سهچهارم میلیون کانادایی به کوبا سفر کردند بزرگترین گروه گردشگران خارجی. روسها پس از کوباییهای مقیم خارج، سومین گروه پرشمار بازدیدکنندگان بودند. روز چهارشنبه، وزارت خارجهٔ بریتانیا توصیهٔ سفر خود را تغییر داد و فقط سفرهای ضروری به جزیره را مجاز دانست. با آغاز تأثیر فلجکنندهٔ محاصرهٔ نفتی بر توان دولت کوبا برای کسب ارز خارجی، کوباییها خارج از محلههای دیپلماتنشین، خود را برای زندگی بدون سوخت آماده میکنند. یکی از آنها گفت: «کمکم حس بحران موشکی ۱۹۶۲ را پیدا میکند. آن موقع هم آفتاب میتابید و مردم به کار و زندگیشان میرسیدند اما زیر سایهٔ اضطراب.»
دولت کوبا برای حفظ منابع، دانشگاهها، مدارس متوسطه و ادارات غیرضروری دولتی را تعطیل کرده و حملونقل عمومی را کاهش داده است.
آدریان رودریگز سوارس، ۲۲ ساله، در دانشگاه هاوانا فیزیک هستهای میخوانَد. او اهل شهر اولگین در شرق کوباست، اما در خوابگاه دانشجویی در شرق هاوانا زندگی میکند. به او گفته شده برای ادامهٔ تحصیل بهصورت آموزش از راه دور به خانه بازگردد.
او گفت: «خبر را پنجشنبه شنیدیم و از آن زمان، هر کس توانسته، رفته است. خیلیها با امکانات شخصی خودشان برمیگردند. نگرانی من وضعیت استانم است. هرچند از بازگشت به کنار خانواده خوشحال میشوم، اما درس خواندن سخت خواهد بود. خارج از هاوانا، دسترسی به برق خیلی کمتر است.»
دیگران در شبکههای اجتماعی نگرانیهایشان را بیان میکنند. یکی از کاربران فیسبوک نوشت: «من قرار است در ماه مارس ازدواج کنم و تازه به من گفتهاند که عروسیهای آن ماه لغو میشود. کسی اطلاعی دارد؟»
برخی هم سعی میکنند کمک کنند. یک رانندهٔ “موتور-تاکسی” پست کرده بود: «بیماران شیمیدرمانی، دیالیز و موارد اورژانسی در بیمارستان کالیستو [در هاوانا] رایگان جابهجا میشوند.»
و عدهای هم خود را با شرایط وفق میدهند. مردی در محلهٔ لا لیسا در هاوانا، اجاقهایی از آلومینیوم ریختهگریشده و ورق روی گالوانیزه میسازد تا مردم با هیزم آشپزی کنند. با قیمت ۸ دلار برای اجاق تک شعله و ۱۵ دلار برای دوتایی، این ابزارها مشتریان زیادی پیدا کردهاند.
زنی در شهر روستایی سانکتی اسپیریتوس در مرکز کوبا گفت: «مادرم با این آشپزی با زغال دیوانه شده.» او سپس خواست نامش فاش نشود، چون در غیر این صورت مجبور میشود «وصیتنامهای بنویسد و اجاق زغالی را بهعنوان تنها ارثیهاش به دخترش ببخشد.»
در همین حال، دیپلماتها در حال برنامهریزی برای ترک کشور در صورت وخیمتر شدن سریع اوضاع هستند. یکی از آنها گفت: «چه فایدهای دارد اینجا باشیم وقتی نمیتوانیم کار کنیم؟» دیگری گفت: «آمادهایم، هوشیاریم و امیدواریم عقل سلیم چند راند دیگر هم پیروز شود.»
در مرکز هاوانا، مکانهایی که شهر را به یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری جهان تبدیل کرده بودند، آرام و خلوت شدهاند. یارینی، یکی از شیکترین بارهای پشتبامی شهر، که نامش را از یک دلال بدنام و ضدآمریکایی اوایل قرن بیستم گرفته، نمونهای از آنهاست.
معمولاً اینجا مملو از جمعیت است، اما در یک شب گرمِ وسط هفته، فقط دو میز اشغال شده بود. هیچکدام نه محلی بودند و نه گردشگر معمولی. آنها خبرنگاران جنگی بودند که برای فرار از زمستان اوکراین آمدهاند؛ به امید پوشش سقوط یکی از آخرین دولتهای کمونیستی جهان.
