حکومت ایران روز چهارشنبه ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ (۱۱ فوریه ۲۰۲۶) چهلوهفتمین سالگرد انقلاب ۱۹۷۹ را در حالی گرامی داشت که همزمان زیر فشار دو نیروی متضاد قرار دارد: از یک سو تشدید تنش با ایالات متحده و تهدیدهای تازه دولت دونالد ترامپ، و از سوی دیگر خشم عمومی از سرکوب خونین اعتراضات سراسری هفتههای گذشته. گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس از این روز، تصویری دوپاره از جامعه ایران ارائه میدهد؛ تصویری که در آن نمایش رسمی «حمایت مردمی» از حکومت، با پژواک اعتراض و نارضایتی در خیابانها و پشت پنجرههای خانهها در هم تنیده است.
تلویزیون دولتی ایران از حضور انبوه جمعیت در راهپیماییهای حکومتی در شهرهای مختلف خبر داد؛ مراسمی که مطابق روال سالهای گذشته با آتشزدن پرچم آمریکا و شعارهای «مرگ بر آمریکا» همراه بود. اما در سوی دیگر همین قاب، آسوشیتدپرس مینویسد شب پیش از مراسم، زمانی که آتشبازیهای دولتی آسمان تهران را روشن کرده بود، شاهدان از شنیدهشدن فریادهایی از داخل خانهها خبر دادند: «مرگ بر دیکتاتور». همین همزمانی، نشان میداد که سالگرد انقلاب این بار بیش از هر چیز تحت سایه شکاف اجتماعی و پیامدهای سرکوب اخیر برگزار میشود.
در مرکز مراسم تهران، مسعود پزشکیان در میدان آزادی سخنرانی کرد و کوشید پیام دوگانهای را منتقل کند: تأکید بر آمادگی ایران برای گفتوگو درباره برنامه هستهای و همزمان برجستهکردن «دیوار بلند بیاعتمادی» نسبت به آمریکا و اروپا. او گفت ایران به دنبال سلاح هستهای نیست و «برای هر نوع راستیآزمایی» آمادگی دارد، اما در عین حال تصریح کرد بیاعتمادی ناشی از گذشته، رسیدن گفتوگوها به نتیجه را دشوار میکند. این اظهارات در شرایطی مطرح شد که آژانس بینالمللی انرژی اتمی ماههاست نتوانسته ذخایر هستهای ایران را به طور کامل بازرسی و راستیآزمایی کند.
زمینه این سخنان، مذاکراتی است که سرنوشتش هنوز روشن نیست؛ مذاکراتی که بسیاری از کشورهای منطقه نگرانند شکست آن، خاورمیانه را دوباره به سوی جنگی فراگیرتر سوق دهد. در همین چارچوب، علی لاریجانی رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران پس از سفر به عمان—کشوری که نقش میانجی را در این دور مذاکرات داشته—راهی قطر شد. درست پیش از ورود او، امیر قطر تماس تلفنیای از دونالد ترامپ دریافت کرد؛ تماس و رفتوآمدهایی که نشان میدهد تلاشهای دیپلماتیکِ پشتپرده، همزمان با فشارهای نظامی در جریان است.
آسوشیتدپرس از حضور علی لاریجانی به عنوان مقام ارشد امنیتی در قطر یاد میکند و به حساسیت ویژه این کشور اشاره دارد؛ کشوری که هم میزبان یک پایگاه بزرگ نظامی آمریکا است و هم در گذشته نقش میانجی با ایران را ایفا کرده و علاوه بر آن، با ایران میدان عظیم گازی مشترک دارد. گزارش همچنین به یادآوری یک نقطه بحرانی دیگر میپردازد: حمله ایران به قطر در ژوئن، پس از آنکه آمریکا در جریان جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل، سایتهای هستهای ایران را بمباران کرده بود. همین خاطره نزدیک، سایهای سنگین بر تلاشهای تازه برای تنشزدایی انداخته است.
در کنار این رفتوآمدها، عباس عراقچی وزیر خارجه ایران در گفتوگو با شبکه روسی «راشا تودی» گفته است تهران «اعتماد کامل» به آمریکاییها ندارد و تجربه دور پیشین مذاکره را یادآوری کرده؛ اینکه در میانه گفتوگوها، آمریکا دست به حمله زد و «تجربه بسیار بدی» بر جای گذاشت. او تأکید کرده جلوگیری از تکرار چنین سناریویی «بیشتر به آمریکا بستگی دارد»، اما در عین حال گفته ممکن است رسیدن به توافقی «بهتر از توافق دوران اوباما» نیز شدنی باشد؛ اشارهای مستقیم به توافق هستهای ۲۰۱۵ که ترامپ در دوره نخست ریاست جمهوری خود به طور یکجانبه از آن خارج شد.
همزمان، مراسم سالگرد انقلاب زیر سایه اعتراضات و سرکوب اخیر پیش رفت. تلویزیون دولتی تصاویری از تجمعهای در حمایت از نظام و علی خامنهای پخش کرد. در خیابانها نمایشهای نمادین هم دیده شد: نمایش موشکهای ایرانی، قطعاتی که مقامها آن را بقایای پهپادهای اسرائیلی سرنگونشده معرفی کردند، و حتی تابوتهای نمادین پوشیده از پرچم آمریکا.
سالگرد انقلاب امسال نه یک نمایش یکدست از «ثبات» بلکه صحنه تلاقی چند بحران همزمان بود: مذاکرات هستهایِ شکننده، بیاعتمادی عمیق میان تهران و واشنگتن، نمایش قدرت نظامی آمریکا در آبهای منطقه، و از همه مهمتر زخمی تازه در داخل کشور از سرکوب اعتراضات. در چنین وضعی، حتی شعارها و تصاویر رسمیِ میدان آزادی هم نتوانستند آن «دو تصویر همزمان» را پنهان کنند: یک ایرانِ بسیجشده در قاب تلویزیون حکومتی و ایرانی دیگر که صدای خشمش از پشت دیوارهای خانهها شنیده میشود.
