نمایندگان اوکراین و روسیه روز جمعه ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶ در ابوظبی گرد هم آمدند تا یکی از حساسترین و تعیینکنندهترین موضوعات در مسیر پایان جنگ را بررسی کنند: مسئله سرزمین و مرزها. این گفتوگوها در حالی آغاز شد که نشانهای روشن از رسیدن به مصالحه دیده نمیشود و همزمان، حملات روسیه زیرساختهای انرژی اوکراین را هدف گرفته و کشور را در سردترین روزهای زمستان به عمیقترین بحران انرژیِ چهار سال جنگ کشانده است.
به گزارش رویترز، کییف تحت فشار فزاینده واشنگتن قرار دارد تا به یک توافق صلح تن دهد؛ فشاری که با توجه به فرسایش جنگ و شدت گرفتن بحران انسانی و اقتصادی، بیش از پیش پررنگ شده است. اما در سمت مقابل، مسکو شرط اصلی توقف جنگ را واگذاری کامل «دونباس» میداند و خواهان آن است که اوکراین از تمامی بخشهای باقیمانده در استان دونتسک نیز عقبنشینی کند؛ منطقهای صنعتی و استراتژیک که محور اصلی مناقشه از سالهای نخست جنگ بوده است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، پیش از آغاز مذاکرات اعلام کرد که اختلاف بر سر خاک «اولویت شماره یک» گفتوگوهای امارات خواهد بود و گفت «مسئله دونباس کلیدی است» و قرار است امروز و فردا روشن شود «سه طرف» در ابوظبی چه برداشتی از راهحل دارند. مذاکرات قرار است صبح شنبه نیز ادامه پیدا کند. این نشستها از نگاه کییف اهمیتی مضاعف دارد، زیرا زلنسکی گفته این نخستین دور گفتوگوهای سهجانبه با حضور همزمان نمایندگان اوکراین، روسیه و میانجیهای آمریکا از زمان آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۲ است.
اما گره اصلی همانجاست که طی ماهها و سالهای گذشته بارها روند توافق را متوقف کرده است: درخواست ولادیمیر پوتین برای واگذاری بخشی از دونتسک که هنوز در کنترل اوکراین است. رویترز مینویسد روسیه میخواهد اوکراین «۲۰ درصد» باقیمانده از استان دونتسک را که همچنان در اختیار نیروهای اوکراینی است ـ حدود ۵ هزار کیلومتر مربع ـ تسلیم کند. زلنسکی این خواسته را رد کرده و میگوید واگذاری زمینی که روسیه در چهار سال جنگ فرسایشی نتوانسته آن را تصرف کند، به معنای پذیرش شکست سیاسی-نظامی و باز کردن مسیر تهاجمهای بعدی خواهد بود. بر اساس نظرسنجیها نیز جامعه اوکراین تمایل اندکی به امتیازدهی ارضی نشان میدهد.
کرملین با صراحت میگوید عقبنشینی اوکراین از دونباس «شرط بسیار مهم» است. همزمان، یک منبع نزدیک به کرملین به رویترز گفته است مسکو برداشت خود را از طرحی موسوم به «فرمول آنکوریج» اینگونه تعریف میکند که روسیه کنترل کامل دونباس را به دست بگیرد و در سایر جبههها در شرق و جنوب اوکراین، خطوط تماس فعلی «منجمد» شود. دونتسک یکی از چهار منطقهای است که روسیه در سال ۲۰۲۲ مدعی «الحاق» آنها شد؛ ادعایی که کییف و بسیاری از دولتهای غربی آن را غیرقانونی و نتیجه همهپرسیهای ساختگی دانستهاند و اکثریت کشورها همچنان دونتسک را بخشی از خاک اوکراین به رسمیت میشناسند.
این گفتوگوها در شرایطی پیش میرود که فشار جنگ فقط روی میز مذاکره نیست، بلکه در زندگی روزمره میلیونها نفر در اوکراین هم به شکل بحران برق و گرمایش نمود پیدا کرده است. روسیه در روزهای اخیر حملات خود به شبکه انرژی اوکراین را تشدید کرده و قطع برق و گرمایش، شهرهای بزرگی مانند کییف را در سرمای زیر صفر تحت فشار قرار داده است. مدیرعامل بزرگترین تولیدکننده خصوصی برق اوکراین، ماکسیم تیمچنکو، هشدار داده که اوکراین به آتشبسی نیاز دارد که حملات به زیرساخت انرژی را متوقف کند و گفته وضعیت به سمت «فاجعه انسانی» پیش میرود. وزیر انرژی اوکراین نیز اعلام کرده شبکه برق کشور «سختترین روز» خود را از زمان خاموشی گسترده نوامبر ۲۰۲۲ پشت سر گذاشته است؛ دورانی که روسیه برای نخستین بار بمباران سیستماتیک تأسیسات انرژی را در مقیاس وسیع آغاز کرد.
در کنار اختلاف بر سر خاک، موضوع «تضمینهای امنیتی» برای اوکراین همچنان یکی از محورهای تعیینکننده است؛ تضمینهایی که کییف میگوید بدون آنها هیچ توافقی پایدار نخواهد بود، زیرا خطر تهاجم دوباره روسیه پابرجاست. زلنسکی گفته توافق مربوط به تضمینهای امنیتی آمریکا برای اوکراین آماده است و او فقط منتظر آن است که دونالد ترامپ تاریخ و مکان مشخصی برای امضا تعیین کند.
در سوی دیگر، روسیه بحثهای مالی و سیاسی را نیز وارد معادله کرده و ایده استفاده از بخش عمده نزدیک به ۵ میلیارد دلار داراییهای مسدودشده روسیه در آمریکا را برای «بازسازی مناطق تحت اشغال روسیه در داخل اوکراین» مطرح کرده است؛ طرحی که با خواست اوکراین و متحدان اروپاییاش در تضاد است، زیرا کییف بر دریافت غرامت جنگی از روسیه تأکید دارد. زلنسکی این پیشنهاد مسکو را «مزخرف» خوانده و رد کرده است.
روسیه در موضع رسمی میگوید خواهان راهحل دیپلماتیک است، اما همزمان تأکید میکند تا زمانی که توافقی مطابق اهدافش حاصل نشود، مسیر نظامی را ادامه خواهد داد. در نتیجه، مذاکرات ابوظبی فعلاً در نقطهای ایستاده که از یک سو فشار آمریکا برای پایان جنگ افزایش یافته، از سوی دیگر روسیه بر شرط ارضی خود پافشاری میکند و اوکراین نیز با تکیه بر افکار عمومی داخلی و ملاحظات امنیتی، حاضر به عقبنشینی از مناطق تحت کنترل خود نیست؛ بنبستی که همزمان با تشدید حملات به شبکه انرژی، هزینه انسانی جنگ را سنگینتر کرده و چشمانداز صلح را همچنان مبهم نگه داشته است.
