در حالی که نیروهای کرد در منطقه خودگردان «روژاوا» در شمال سوریه از روزهای گذشته زیر فشار نظامی فزاینده قرار گرفتهاند، گزارشها از درگیریهای سنگین میان نیروهای دفاعی کرد و نیروهای وابسته به دولت اسلامگرای دمشق حکایت دارد؛ درگیریهایی که به گفته منابع کردی، با دخالت مستقیم ترکیه نیز همراه شده و همزمان، خطر بازگشت و سازمانیابی دوباره «داعش» را پررنگتر کرده است.
بر اساس گزارش روزنامه آلمانی یونگه ولت، یگانهای مدافع خلق و یگانهای مدافع زن بههمراه نیروهای مسیحی همپیمان و همچنین گروهی از غیرنظامیان آموزشدیده که در چارچوب «بسیج عمومی» اعلامشده از سوی اداره خودگردان به میدان آمدهاند، در برابر پیشروی نیروهای دولت دمشق مقاومت میکنند. در این میان، شهر مرزی کوبانی بهعنوان یکی از نقاط کانونی درگیری، از سه سمت در محاصره نیروهای مهاجم قرار گرفته و قطع آب و برق، وضعیت انسانی را در این شهر وخیمتر کرده است. همزمان گفته میشود ترکیه، که در این روایت نقش «نیروی محرک» حمله متحدان سوری خود علیه روژاوا را دارد، در جنوب کوبانی با پهپادهای رزمی مستقیماً وارد نبرد شده است.
در تحولی قابل توجه، وزارت دفاع سوریه عصر سهشنبه بهطور غیرمنتظره اعلام کرد نیروهایش وارد روستاها و شهرهای کردنشین نخواهند شد. در گزارش یونگهولت، این تغییر لحن به احتمال زیاد با تماس تلفنی روز پیش از آن میان دونالد ترامپ و احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه مرتبط دانسته شده؛ تماسی که در آن، رئیسجمهور آمریکا خواستار توقف پیشروی به سمت شهر حسکه شده بود. با این حال، در میدان، آتشبسِ مورد توافق یکشنبه میان احمد الشرع و مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه، پیشتر شکست خورده بود و طرف کردی میگوید در مذاکرات، به جای گفتوگو، «تسلیم کامل» مطالبه شده است. سخنگوی نیروهای دموکراتیک سوریه، فرهاد سمی، گفته است دمشق «تماماً در راستای منافع ترکیه» عمل میکند و مظلوم عبدی نیز از پذیرش آنچه «کاپیتولاسیون» توصیف شده، خودداری کرده است.
همزمان با تشدید نبردها، گزارشهایی از شهر رقه ــ که گفته میشود روز یکشنبه به کنترل نیروهای دولت دمشق درآمده ــ از «خشونتها و رفتارهای بیرحمانه» شبهنظامیان اسلامگرا خبر میدهد. در همین زمینه، به ویدیویی اشاره شده که ظاهراً صحنههایی از اعدام و مثلهکردن نیروهای اسیر را نشان میدهد. وجه نگرانکنندهتر ماجرا، به پرونده زندانها و اردوگاههای مرتبط با «داعش» مربوط میشود: بنا به ادعای سخنگوی نیروهای دموکراتیک سوریه، حدود ۱۵۰۰ نفر از نیروهای داعش، از جمله شماری از فرماندهان ردهبالا، از زندان «الشَدّادی» در استان حسکه آزاد شدهاند. در رقه نیز گروهی از نیروهای دموکراتیک سوریه همچنان از زندان «آکتان» دفاع میکنند؛ زندانی که طبق همین گزارش حدود ۲۰۰۰ عضو «بسیار خطرناک» داعش در آن نگهداری میشوند. همچنین کنترل اردوگاه «الهول» در نزدیکی حسکه ــ که دهها هزار نفر از وابستگان و هواداران داعش را در خود جای داده ــ پس از عقبنشینی نیروهای دموکراتیک سوریه، به دست نیروهای آمریکایی و نیروهای دولت دمشق افتاده و در عین حال گفته میشود شماری از افراد وابسته به داعش موفق به فرار شدهاند؛ نکتهای که میتواند پیامدهای امنیتی جدی برای کل منطقه داشته باشد.
در سطح منطقهای و فرامنطقهای نیز حملات به روژاوا موج تازهای از همبستگی میان کردها در کشورهای همسایه و نیز در میان دیاسپورای کرد در اروپا ایجاد کرده است. در ترکیه، حزب چپگرای «دم» نشست فراکسیونی خود را در نصیبین برگزار کرده و سپس نمایندگان این حزب همراه با جمعیتی چند هزار نفره به سمت حصار مرزی حرکت کردهاند؛ حصاری که نصیبین را از شهر «قامشلی» در سوریه جدا میکند. بنا بر گزارش، صدها نوجوان توانستهاند از موانع عبور کنند تا به مقاومت در روژاوا بپیوندند. همچنین جریان موسوم به «جنبش آزادیخواهی کردستان» که در گذشته با نام پکک شناخته میشد، حمایت خود را اعلام کرده و احزاب کردی در ایران و عراق نیز مواضعی همسو اتخاذ کردهاند.
آنچه از مجموع این روایت برمیآید، این است که صحنه شمال سوریه بار دیگر در حال ورود به مرحلهای است که در آن، هم منازعه بر سر ساختار قدرت و اداره مناطق کردنشین تشدید میشود، هم نقشآفرینی مستقیم ترکیه و مداخلهگری قدرتهای خارجی بر پیچیدگی بحران میافزاید، و هم خلأهای امنیتی ناشی از جنگ و جابهجایی نیروها میتواند به فرصت تازهای برای «داعش» تبدیل شود؛ فرصتی که اگر تثبیت شود، صرفاً تهدیدی علیه روژاوا نخواهد بود و دامنهاش میتواند کل سوریه و پیرامون آن را در بر بگیرد.
فرستاده ترامپ پایان حمایت ایالات متحده از نیروهای دموکراتیک سوریه را اعلام کرد
تام باراک، نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه روز سهشنبه ۳۰ دی، در واکنش به توافق ریاستجمهوری سوریه با نیروهای «قسد» تصریح کرد که «بزرگترین فرصت برای کردهای سوریه در حال حاضر در دوران گذار پس از اسد تحت رهبری دولت جدید به رهبری احمد الشرع رئیسجمهوری سوریه نهفته است.»
باراک با انتشار بیانیهای در حساب «ایکس» خود ضمن اعلام «پایان ماموریت قسد» گفت: «این لحظه، مسیری را برای ادغام کامل در یک کشور متحد سوریه با حقوق شهروندی، حمایتهای فرهنگی و مشارکت سیاسی ارائه میدهد – که مدتها در رژیم بشار اسد انکار میشد، جایی که بسیاری از کردها با بیتابعیتی، محدودیتهای زبانی و تبعیض سیستماتیک مواجه بودند.»
فرستاده ترامپ با اشاره به تغییر اوضاع در سوریه گفت «اکنون سوریه یک دولت مرکزی به رسمیت شناخته شده دارد که به ائتلاف جهانی برای شکست داعش پیوسته است (به عنوان نودمین عضو آن در اواخر سال ۲۰۲۵)، که نشان دهنده چرخش به سمت غرب و همکاری با ایالات متحده در زمینه مبارزه با تروریسم است.» و افزود: « این امر منطق همکاری ایالات متحده و قسد را تغییر میدهد، هدف اولیه قسد به عنوان نیروی اصلی ضدداعش در میدان تا حد زیادی منقضی شده است، زیرا دمشق اکنون هم مایل و هم در موقعیت لازم برای به عهده گرفتن مسئولیتهای امنیتی، از جمله کنترل بازداشتگاهها و اردوگاههای داعش، است.»
به گفته باراک آمریکا ضامن توافقنامه امضا شده میان دولت سوریه و قسد در ۱۸ ژانویه است و افزود که « این توافق، جنگجویان قسد را در ارتش ملی (به عنوان افراد، که همچنان از بحثبرانگیزترین مسائل است) ادغام میکند، زیرساختهای کلیدی (میادین نفتی، سدها، گذرگاههای مرزی) را تحویل میدهد و کنترل زندانها و اردوگاههای داعش را به دمشق واگذار میکند.»
فرستاده ترامپ با اشاره به اینکه «ایالات متحده هیچ علاقهای به حضور نظامی طولانی مدت ندارد» خاطر نشان کرد: «اولویت آمریکا شکست دادن بقایای داعش، حمایت از آشتی و پیشبرد وحدت ملی بدون تأیید جداییطلبی یا فدرالیسم است.»
باراک درباره وضعیت کردهای سوریه در توافق جدید گفت: «این امر دریچهای منحصر به فرد برای کردها ایجاد میکند: ادغام در دولت جدید سوریه، حقوق شهروندی کامل (از جمله برای کسانی که قبلاً بدون تابعیت بودند)، به رسمیت شناخته شدن به عنوان بخشی جداییناپذیر از سوریه، حمایتهای قانون اساسی از زبان و فرهنگ کردی (مثلاً آموزش به زبان کردی، جشن گرفتن نوروز به عنوان یک تعطیلات ملی) و مشارکت در حکومت – بسیار فراتر از نیمه خودمختاری که قسد در بحبوحه هرج و مرج جنگ داخلی داشت – را ارائه میدهد.»
باراک در پایان بیانیه خود تاکید کرد: «در سوریه، ایالات متحده بر موارد زیر متمرکز است: ۱) تضمین امنیت زندانهایی که زندانیان داعش را در خود جای دادهاند و در حال حاضر توسط قسد محافظت میشوند؛ و ۲) تسهیل مذاکرات بین قسد و دولت سوریه برای ادغام مسالمتآمیز نیروهای قسد و شمول سیاسی جمعیت کرد سوریه در یک شهروندی کامل تاریخی در سوریه.»
همزمان، خبرگزاری «سانا»، سهشنبه به نقل از دفتر ریاستجمهوری سوریه گزارش داد که قسد به مدت چهار روز مهلت دارد تا برای تدوین یک برنامه تفصیلی جهت ادغام عملی مناطق، مشورت کند.
یک پاسخ
آخر و عاقبت وابستگی به آمریکا و اسرائیل، و اصولا به هر نیروی خارجی، را این روزها چه در ایران (رضا پهلوی) و چه در سوریه (کردها) میتوان به وضوح مشاهده کرد.
باشد که درس عبرتی باشد!