مجمع جهانی اقتصاد برای نشست سالانه خود در داووس گرد هم میآید؛ رئیسجمهور آمریکا با بزرگترین هیئت اعزامی تاکنون راهی داووس میشود
آیندهای که شرکتکنندگان مجمع جهانی اقتصاد در داووس پیشِ روی خود میبینند، تیره و تار به نظر میرسد. این تصویر را «گزارش جدید ریسکهای جهانی» نشان میدهد؛ گزارشی که این مجمع هر سال منتشر میکند و بر پایه یک نظرسنجی از بیش از ۱۳۰۰ مدیر و کارشناس، میکوشد بزرگترین خطرات جهانی سالهای آینده را شناسایی کند. در رتبه نخست امسال ـ دستکم در افق میانمدت ـ «تقابل ژئواکونومیک» قرار دارد؛ یعنی جنگهای اقتصادیای که قدرتهای فراآتلانتیکی و بهویژه ایالات متحده به راه انداختهاند. پیامدهای این تقابلها، از جمله خطر افول اقتصادی، نیز بهعنوان تهدیدهایی بسیار جدی ارزیابی میشوند. این ارزیابی درباره عوارض جانبی این و دیگر منازعات ـ مانند حملات سایبری و انتشار اطلاعات نادرست ـ نیز صدق میکند. تنها حدود ده درصد از پاسخدهندگان برای آینده قابل پیشبینی، شرایطی کموبیش باثبات را محتمل میدانند. ۵۰ درصد برای دوره تا سال ۲۰۲۸ از شرایط «متلاطم» یا «طوفانی» سخن میگویند و این رقم برای دوره تا سال ۲۰۳۶ حتی به ۵۷ درصد میرسد.
در شرایطی دیگر، موضوعات دیگری میتوانستند در مجمع جهانی اقتصاد امسال پررنگتر باشند. میرِک دوشِک، مدیر اجرایی مجمع که مسئول برنامهریزی رویداد داووس است، به نشریه آلمانی «هندلزبلات» گفت: «پویایی اقتصادی پیرامون هوش مصنوعی عظیم است.» در کنار فرصتهای اقتصادی بسیار بزرگ، البته خطرات بزرگی نیز وجود دارد، بهویژه در افقهای بلندمدت؛ دستکم چنین ارزیابیای از سوی مدیران و کارشناسانی است که برای گزارش ریسکهای جهانی مورد پرسش قرار گرفتهاند. اگر بنا به برآورد آنان، پیامدهای منفی هوش مصنوعی (AI) در بازه زمانی تا ۲۰۲۸ هنوز در رتبههای پایینتر فهرست ریسکها قرار دارد، اما برای سالهای تا ۲۰۳۶ بهعنوان پنجمین خطر بزرگِ کلی ارزیابی میشود. روشن است: اهمیت هوش مصنوعی ـ و در نتیجه ضرورت پرداختن جدیتر به آن و به خطرات مرتبط با آن ـ با شتابی زیاد در حال افزایش است.
افزایش نفوذ هوش مصنوعی و بهطور کلی صنعت فناوری اطلاعات، در ترکیب انسانی مجمع جهانی اقتصاد نیز بازتاب یافته است. ساندرا ناویدی، کارشناس مالی، اوایل هفته در شبکه N-TV گزارش داد: «در گذشته مدیران بانکها داووس را در سیطره خود داشتند.» اما به گفته او، در سالهای اخیر «غولهای فناوری از ایالات متحده اهمیت بسیار زیادی پیدا کردهاند» و «بهطور فزایندهای برنامهها را شکل میدهند». افزون بر ۶۵ رئیس دولت و حکومت و نزدیک به ۴۰۰ مقام دولتی دیگر ـ از مجموع بیش از ۳۰۰۰ شرکتکننده از ۱۳۰ کشور ـ این بار مدیران ارشد فناوری از ساتیا نادلا (مایکروسافت) و الکس کارپ (پالانتیر) گرفته تا جنسن هوانگ (انویدیا) در مباحث شرکت میکنند. همچنین مدیران شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی مانند Anthropic یا Google DeepMind حضور دارند. میلیاردرهای فناوری، که ثروتشان همچنان با شتاب افزایش مییابد، محرکِ افزایش نابرابری اجتماعی در سراسر جهان به شمار میآیند؛ نابرابریای که ـ و پیامدهایش ـ به شکلی طعنهآمیز در «گزارش ریسکهای جهانی» بهعنوان بزرگترین خطرات آینده جهانی طبقهبندی شده است.
قرار است روز چهارشنبه، رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ در داووس حضور یابد. بنا بر گزارشها، او ممکن است در آنجا فهرست اعضای «شورای صلح» مورد نظرش برای غزه را معرفی کند؛ شورایی که قرار است نوعی سلطه خارجی تازه بر نوار غزه را هماهنگ کند. گفته میشود ترامپ میخواهد ریاست شورا و حق وتو را برای خود تثبیت کند. ناظران هشدار میدهند که این الیگارش آمریکایی ممکن است «شورای صلح» را به نهادی بدل کند که جایگزین شورای امنیت سازمان ملل شود. انتظار میرود او با بزرگترین هیئت آمریکاییای که تاکنون به مجمع جهانی اقتصاد آمده است، وارد داووس شود؛ هیئتی که در میان آن چندین میلیاردر حضور دارند؛ کسانی که ـ مانند وزیر خزانهداری اسکات بسنت و وزیر بازرگانی هاوارد لوتنیک ـ مناصب رسمی در دولت آمریکا دارند، و نیز افرادی از خاندان یا حلقه دوستان او که بهطور غیررسمی در واشنگتن همحکمرانی میکنند، مانند جرد کوشنر یا استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ. ساندرا ناویدی، کارشناس N-TV، معتقد است که رئیسجمهور آمریکا «با دستور کار خود عملاً مجمع جهانی اقتصاد را ربوده است». در سوئیس از هماکنون از «مجمع جهانی ترامپ» سخن به میان آمده است.
این تعبیر ناظر به آن است که حضور ترامپ، رویداد داووس امسال را از همین حالا تحت سیطره خود گرفته است ـ بهویژه بهسبب انبوه منازعاتی که دولت او آغاز کرده یا در آنها درگیر است و اکنون ممکن است دربارهشان مذاکره شود. از جمله، مناقشه بر سر گرینلند که ترامپ میخواهد آن را حتی اگر لازم باشد با توسل به ابزارهای نظامی به ایالات متحده ملحق کند. ناویدی در گفتوگو با «هندلزبلات» توصیه کرد اتحادیه اروپا باید «منسجم و قاطع ظاهر شود»: «اگر تاریخ یک چیز را نشان داده باشد، این است که کسانی که از خود دفاع نمیکنند، تصاحب میشوند.» قرار است در داووس همچنین درباره جنگ اوکراین مذاکره شود ـ آن هم در حالی که برگزارکنندگان، همچون گذشته، هیچ نمایندهای از روسیه را به آلپ سوئیس دعوت نکردهاند. هنوز در حد گمانهزنی است که آیا ترامپ با رهبر حزب راست افراطی بریتانیا، «رفرم یوکی» (Reform UK)، یعنی نایجل فاراژ، دیدار خواهد کرد یا نه؛ دیداری مشابه آنچه معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، در حاشیه «کنفرانس امنیتی» مونیخ ۲۰۲۵ با آلیس وایدل، رئیس حزب راست افراطی آلمان AfD، انجام داد. فاراژ ـ که حزبش در نظرسنجیها با اختلاف پیشتاز است ـ این روزها در پی تقویت پیوندهای خود با نخبگان بینالمللی کسبوکار و سیاست است؛ همان نخبگانی که حزب او مدعی مبارزه با آنهاست، و از همین رو برای نخستین بار به داووس میآید.
