اعتراضات و اعتصاب بازاریان و شهروندان در شهرهای مختلف ایران، روز جمعه ششمین روز خود را پشت سر گذاشت. در شش روز اخیر دست کم ۱۱۳ نقطه کشور در ۴۶ شهر از ۲۲ استان شاهد اعتراضات بودند. در خلال این اعتراضات دهها تن دستگیر و دست کم ۸ معترض جان باختند.
به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، اعتراضات گستردهای که از روز دوشنبه با تجمع و اعتصاب بازاریان در تهران آغاز شد، روز جمعه ۱۲ دیماه، در ششمین روز متوالی با افزایش فضای امنیتی، خشونت و بازداشت شهروندان در برخی شهرهای ایران همراه بوده است. این اعتراضات در شهرهایی از جمله نیشابور، سبزوار، اسفراین، نیشابور، مشهد، همدان، فردیس، گوهردشت، خرمآباد، قزوین، تهران، فولادشهر، زاهدان، مرودشت، پرند، هفشجان، جونقان، یاسوج و قم تداوم یافت. همچنین گزارشهایی از توسل نیروهای امنیتی-انتظامی به خشونت منتشر شد. با ادامه اعتراضات، دامنه بازداشت شهروندان نیز افزایش یافته و گزارشهای بازداشت دهها شهروند معترض گردآوری شد.
جغرافیای اعتراضات
بر اساس اطلاعات جمعآوریشده، تجمعات و اعتراضات در روز ششم، در ۱۷ شهر از ۱۳ استان گزارش شده است از جمله شهرهای سبزوار، اسفراین، نیشابور، مشهد، نیشابور، هفشجان، جونقان، همدان، فردیس، تهران، پرند، گوهردشت، زاهدان، مرودشت، فولادشهر، یاسوج، قزوین و قم.
در زاهدان نیز شهروندان معترض، بعد از نماز جمعه به خیابانها آمدند و شعارهای اعتراضی سر دادند. این تجمعات عمدتا در خیابانهای دانشگاه و خیام این شهر شکل گرفت.
مرودشت امروز شاهد تجمعاتی اعتراضی بود. صبح در جریان مراسم خاکسپاری یکی از کشته شدگان اعتراضات، شهروندان شعارهای اعتراضی سر دادند و پس از ساعاتی در خیابان انقلاب این شهر تجمعات اعتراضی شکل گرفت.
از سوی دیگر ویدیویی از مراسم خاکسپاری داریوش انصاری بختیاروند در فولادشهر منتشر شده است که با حضور پرشمار شهروندان برگزار میشود. این شهروند معترض شامگاه چهارشنبه ۱۰ دیماه، در پی شرکت در اعتراضات مردمی هدف تیراندازی نیروهای انتظامی-امنیتی قرار گرفت و جان خود را از دست داد.
با توجه به گزارشات راستی آزمایی شده تا زمان انتشار این گزارش، مجموعا ۱۱۳ اعتراض در شش روز اخیر در ۴۶ شهر از ۲۲ استان گزارش شده است. ۱۵ تجمع دانشجویی در ۱۳ دانشگاه نیز جزوی از این آمار است.
شیوههای اعتراض و شعارها
بر اساس بررسی ویدیوها و گزارشهای راستیآزماییشده، شعارهای سر دادهشده عمدتاً ناظر بر مطالبات معیشتی، اقتصادی و سیاسی با ریشه در حقوق بنیادین شهروندان بودهاند. این شعارها شامل انتقاد از ساختار قدرت، اعتراض به محدودیتهای آزادیهای فردی و اجتماعی، مطالبه عدالت، و مخالفت با وضعیت اقتصادی و معیشتی حاکم بوده است.
در عین حال، در برخی تجمعات، شعارهایی با مضامین متنوعتری نیز شنیده شده است که بازتابدهنده گسترهی ناهمگون دیدگاهها و گرایشها در میان معترضان است. هرانا، در چارچوب مأموریت حقوق بشری خود، تمرکز گزارشدهی را بر شعارها و مطالباتی قرار میدهد که بهطور مستقیم با نقض یا مطالبه حقوق بشر، آزادیهای اساسی و حقوق مدنی شهروندان مرتبط هستند.
در ششمین روز از اعتراضات، صحنه های اعتراضی به آرامگاهها کشیده شد و در جریان خاکسپاری دو تن از کشته شدگان اعتراضات، شهروندان شعارهای اعتراضی سر دادند. در خیابان ها نیز شهروندان معترض با ضمن سر دادن شعارهای اعتراضی، دست به تجمعات زدند.
استمرار و تکرار این شعارها در شهرهای مختلف، نشاندهنده همپوشانی مطالبات صنفی، معیشتی و سیاسی در بستر اعتراضات جاری و بیانگر عمق نارضایتیهای انباشته در جامعه ایران است.
برخورد نیروهای انتظامی–امنیتی و جزئیات خشونت
در ششمین روز از اعتراضات گسترده در شهرهای مختلف ایران، گزارشها و ویدیوهای منتشرشده از تداوم فضای امنیتی و استفاده نیروهای انتظامی–امنیتی از ابزارهای سرکوب برای جلوگیری از شکلگیری و گسترش تجمعات اعتراضی حکایت دارد. در یکی از این موارد، ویدیویی از شهر قم منتشر شده است که نشان میدهد مأموران برای متفرق کردن شهروندان از گاز اشکآور استفاده کردهاند. ساعاتی بعد، ویدیوی دیگری از این شهر منتشر شد که در آن یک شهروند پوکهای منتسب به سلاح ساچمهای مورد استفاده نیروهای ضدشورش را در دست دارد و اعلام میکند این پوکه مربوط به ساچمه «۵» است.
در تهران نیز، ویدیویی از اعتراضات محله نارمک منتشر شده که در آن مأموران ضدشورش با توسل به خشونت در تلاش برای بازداشت یک زن معترض دیده میشوند. گزارشهای میدانی همچنین حاکی از آن است که روز، جمعه، مأموران امنیتی در جریان اعتراضات شهروندان در زاهدان با بهکارگیری خشونت، شماری از معترضان را بازداشت کردهاند.
در ادامه برخوردهای خشونتآمیز، روز پنجشنبه خداداد شیروانی، شهروند ساکن مرودشت، پس از شرکت در اعتراضات مردمی هدف شلیک نیروهای امنیتی قرار گرفت و جان خود را از دست داد. مراسم خاکسپاری این شهروند روز جمعه، با حضور گسترده شهروندان برگزار شد و شرکتکنندگان در این مراسم شعارهای اعتراضی سر دادند.
همزمان، تجمع اعتراضی شهروندان در یاسوج نیز با سرکوب نیروهای انتظامی–امنیتی مواجه شد. بر اساس ویدیویی که توسط بیبیسی فارسی منتشر شده است، مأموران برای متفرق کردن معترضان از گاز اشکآور استفاده کردهاند و در جریان این ویدیو صدای تیراندازی نیز شنیده میشود. در اعتراضات شبانه شهروندان در فردیس و خرمآباد نیز گزارشهایی از استفاده مأموران از گاز اشکآور منتشر شده است.
در شهرهای هفشجان و جونقان نیز تجمعات اعتراضی شهروندان با حضور نیروهای انتظامی همراه بوده است. خبرگزاری مهر در اینباره اعلام کرده است که «مأموران انتظامی با حضور در محل، نسبت به مدیریت تجمع اقدام کردند.»
از سوی دیگر، ویدیویی منتشرشده از اعتراضات شهروندان در کوهدشت که مربوط به روز چهارشنبه ۱۰ دیماه است، نشان میدهد یک شهروند معترض از ناحیه پای راست بهشدت مجروح شده و حاضران در محل در تلاش برای متوقف کردن خونریزی او هستند.
همچنین در جریان اعتراضات شبانه ۱۱ دیماه در مرودشت استان فارس، گزارش شده است که یک خودروی عبوری هدف شلیک نیروهای امنیتی قرار گرفته است. بر اساس ویدیوی منتشرشده، یک خودروی پراید هنگام ورود از خیابان فرعی به بلوار اصلی که مملو از نیروها و خودروهای ضدشورش بوده، از فاصله نزدیک و بدون اخطار قبلی هدف شلیک یکی از مأموران قرار میگیرد. پس از این شلیک، با دخالت مأمور دیگری، از راننده خواسته میشود محل را ترک کند.
کانالهای نزدیک به نهادهای امنیتی روز جمعه از جانباختن یک عضو بسیج در جریان اعتراضات اخیر در شهر هرسین خبر دادند. هویت این فرد علی عزیزی اعلام شده است.
واکنش ها
با ورود اعتراضات سراسری به روز ششم، مقامات جمهوری اسلامی و رسانههای وابسته به نهادهای رسمی و امنیتی، همزمان با تداوم سرکوب میدانی، تلاش کردهاند روایت مسلط خود را بر محور «مداخله خارجی» و «امنیت ملی» تثبیت کنند و مطالبات معترضان را از دستور کار خارج سازند.
در سطح مقامات سیاسی، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در واکنش به حمایت دونالد ترامپ از معترضان، این موضعگیری را «غیرمسئولانه و خطرناک» خواند و مدعی شد چنین اظهاراتی حاکمیت ایران را هدف قرار داده و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «آمادگی پاسخ» دارند. همزمان، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و علیرضا سلیمی، عضو هیئترئیسه مجلس، با ادبیاتی تهدیدآمیز هشدار دادند که هرگونه «دخالت خارجی» با واکنشی «پشیمانکننده» مواجه خواهد شد.
شورای عالی امنیت ملی با ارسال نامهای به رسانههای داخلی، از آنها خواسته است حمایت ترامپ از معترضان را محکوم کرده و با ترسیم «مرزبندی روشن با دشمن»، از بازتاب آنچه «نشر خام، هیجانی یا تنشزا» خوانده شده، خودداری کنند. این شورا همچنین از رسانههایی که به گفته آن «به ثبات کمک کردهاند» قدردانی کرده است؛ اقدامی که نشاندهنده تشدید کنترل و هدایت روایت رسانهای در روز ششم اعتراضات است.
در حوزه قضایی و امنیتی، مقامهایی چون سعید شهواری، رئیسکل دادگستری لرستان، از بازداشت معترضان در شهرهایی مانند ازنا و دلفان خبر دادهاند، بیآنکه جزئیات شفافی درباره اتهامات یا روند دادرسی ارائه شود. همزمان، برخی مقامات مذهبی نزدیک به حاکمیت، از جمله حسین نوری همدانی، با اذعان ضمنی به فشارهای اقتصادی، تلاش کردهاند ریشه بحران را به «سوءمدیریت» تقلیل دهند و از پیوند دادن اعتراضات با ساختار سیاسی پرهیز کنند.
در سطح بینالمللی، فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، با ابراز نگرانی نسبت به تحولات ایران اعلام کرد گزارشهای مربوط به خشونت علیه معترضان را «با دقت» دنبال میکند و از مقامات جمهوری اسلامی خواست به حقوق بنیادین شهروندان از جمله آزادی بیان، تجمع مسالمتآمیز و تشکیل انجمنها احترام بگذارند. این موضعگیری در حالی مطرح شد که همزمان گزارشهای متعددی از تیراندازی، بازداشت و فضای امنیتی شدید در شهرهای مختلف ایران منتشر شده است.
رسانههای حکومتی نیز در پوشش تحولات روز ششم، تمرکز خود را بر برجستهسازی تهدیدهای خارجی، هشدار به آمریکا و اسرائیل، و القای این گزاره گذاشتهاند که اعتراضات از سوی «جریانهای معاند» هدایت میشود؛ روایتی که با شواهد میدانی و گستره مطالبات معترضان همخوانی ندارد.
در نهایت
اعتراضات جاری که نقطه آغاز آن از بازار تهران بود، در ششمین روز خود با گسترش جغرافیایی، افزایش مشارکت شهروندان و تشدید حضور نیروهای امنیتی همراه شده است. ترکیب مطالبات معیشتی و سیاسی، افزایش بازداشتها و تلاش مقامات برای مهار همزمان اقتصادی و امنیتی بحران، نشاندهنده حساسیت بالای حاکمیت نسبت به تداوم این اعتراضات است.
