ترامپ حکومت ایران را به دلیل سرکوب معترضان به «مداخله» تهدید کرد

در حالی که موج تازه اعتراض‌ها در ایران وارد ششمین روز خود شده و گزارش‌ها از کشته شدن چند نفر و افزایش بازداشت‌ها حکایت دارد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه ۲ ژانویه ۲۰۲۶ هشدار داد اگر نیروهای امنیتی به سوی معترضان شلیک کنند، ایالات متحده «به کمک» آنان خواهد آمد. ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی نوشت آمریکا «آماده و مسلح» است. این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که به نوشته رویترز، اعتراض‌های این هفته بزرگ‌ترین چالش داخلی برای حکومت ایران در سال‌های اخیر و گسترده‌ترین موج از زمان اعتراض‌های سراسری ۲۰۲۲ به شمار می‌آید.

در تهران، علی لاریجانی رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران و مشاور نزدیک رهبر جمهوری اسلامی معرفی می‌کند ــ به تهدید ترامپ واکنش نشان داد و گفت «دخالت آمریکا در مسائل داخلی ایران» می‌تواند به بی‌ثبات شدن کل منطقه بینجامد و منافع آمریکا را به خطر اندازد؛ او همچنین هشدار داد آمریکایی‌ها باید «مراقب سربازان خود» باشند. رسانه‌های دولتی ایران نیز هم‌زمان از تشدید برخورد با تجمع‌های «غیرقانونی» سخن گفته‌اند؛ موضعی که به نوشته رویترز احتمال تشدید تنش را بالا می‌برد.

اعتراض‌ها که با گرانی و تورم و سقوط ارزش پول ملی گره خورده، در روزهای اخیر در شهرهای مختلف گسترش یافته و درگیری‌های مرگبار عمدتاً در استان‌های غربی، از جمله لرستان و چهارمحال و بختیاری متمرکز بوده است. بنا بر گزارش رسانه‌های نزدیک به حکومت و نیز گروه‌های حقوق بشری، از روز چهارشنبه دست‌کم شش نفر کشته شده‌اند؛ در میان آنان، یک نفر را مقام‌های رسمی «عضو بسیج» معرفی کرده‌اند. رویترز همچنین از ویدئویی خبر داده که مکان آن را راستی‌آزمایی کرده است: در این تصاویر، گروهی از مردم شبانه در برابر ساختمانی در حال سوختن تجمع کرده‌اند، صدای تیراندازی شنیده می‌شود و جمعیت با فریاد «بی‌شرم، بی‌شرم» مقام‌ها را خطاب قرار می‌دهد.

مسعود پزشکیان ــ رئیس‌جمهور ایران ــ در موضع‌گیری‌های اخیر کوشیده لحنی آشتی‌جویانه‌تر نشان دهد و وعده گفت‌وگو با نمایندگان معترضان را داده است. او پیش از انتشار تهدید ترامپ، در سخنانی که رویترز نقل کرده، ریشه بحران را به «کاستی‌های خودِ مسئولان» نسبت داد و گفت: «ما مقصریم… دنبال آمریکا یا هیچ‌کس دیگر نگردید؛ باید درست خدمت کنیم تا مردم از ما راضی باشند… این خودِ ما هستیم که باید راه‌حل این مشکلات را پیدا کنیم.»

به نوشته رویترز، دولت پزشکیان هم‌زمان برنامه‌ای برای «آزادسازی اقتصادی» دنبال می‌کند، اما یکی از اقدامات آن ــ آزادتر کردن بخشی از مبادلات ارزی ــ به افت شدید ریال در بازار غیررسمی دامن زده و کاهش ارزش پول ملی، تورم را سنگین‌تر کرده است. حتی بر پایه برآوردهای رسمی، نرخ تورم از ماه مارس بالای ۳۶ درصد گزارش شده و اقتصاد ایران زیر فشار تحریم‌های غربی و محدودیت‌های مالی قرار دارد. رویترز همچنین یادآوری می‌کند که حملات اسرائیل و آمریکا در سال گذشته و تحولات منطقه‌ای (از جمله تضعیف متحدان تهران در منطقه) به فشار سیاسی و امنیتی بر حکومت افزوده است.

خبرگزاری «هنگاو» از بازداشت دست‌کم ۲۹ نفر در جریان این موج خبر داده و گفته در میان بازداشت‌شدگان، ۱۴ کرد، ۷ لُر، ۷ زن و دو کودک حضور دارند. رسانه‌های رسمی نیز از بازداشت شماری از افراد در شهرهای مختلف خبر داده‌اند: از جمله در لرستان (شهرستان‌های ازنا و دلفان) و همچنین در کرمانشاه؛ صداوسیما گزارش داده است که چند نفر به اتهام ساخت «کوکتل مولوتوف» و سلاح‌های دست‌ساز بازداشت شده‌اند. خبرگزاری نیمه‌رسمی فارس نیز گزارش داده در حمله به یک پاسگاه/مقر پلیس در لرستان، سه معترض کشته و ۱۷ نفر زخمی شده‌اند.

تهدید ترامپ در حالی مطرح می‌شود که ایران در سال‌های اخیر چندین موج اعتراضی را با تدابیر سخت امنیتی و بازداشت‌های گسترده مهار کرده است؛ اما این‌بار، به نوشته رویترز، عمق بحران اقتصادی می‌تواند حکومت را در موقعیتی آسیب‌پذیرتر قرار دهد. در عین حال، مقامات جمهوری اسلامی نیز هم‌زمان با تأکید بر «گفت‌وگو»، هشدار داده‌اند با هرگونه «اخلال در نظم عمومی» قاطعانه برخورد خواهند کرد؛ ترکیبی که می‌تواند مسیر تحولات روزهای آینده را به سمت تشدید رویارویی در خیابان‌ها سوق دهد.