دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، پس از دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، اعلام کرد دو طرف «خیلی نزدیک، شاید بسیار نزدیک» به دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ اوکراین شدهاند؛ هرچند هر دو طرف اذعان دارند که برخی از دشوارترین مسائل همچنان حلنشده باقی مانده است.
ترامپ و زلنسکی عصر یکشنبه ۲۸ دسامبر در یک نشست خبری مشترک، پس از دیدار در اقامتگاه مارالاگو در ایالت فلوریدا، در برابر رسانهها حاضر شدند. ترامپ گفت طی «چند هفته آینده» روشن خواهد شد که آیا مذاکرات برای پایان دادن به جنگ، که نزدیک به چهار سال از آغاز آن میگذرد، به نتیجه خواهد رسید یا نه.
زلنسکی در این نشست اعلام کرد که بر سر «تضمینهای امنیتی» برای اوکراین به توافق رسیدهاند. ترامپ اما با احتیاط بیشتری سخن گفت و توضیح داد که مذاکرات در این زمینه «۹۵ درصد» پیش رفته و انتظار میرود کشورهای اروپایی بخش بزرگی از مسئولیت این تضمینها را با حمایت ایالات متحده بر عهده بگیرند.
گره اصلی: آینده دونباس
با وجود پیشرفتهای اعلامشده، مسئله سرنوشت منطقه دونباس در شرق اوکراین همچنان یکی از اصلیترین نقاط اختلاف باقی مانده است. زلنسکی پیشتر گفته بود امیدوار است واشنگتن را متقاعد کند که پیشنهاد خروج کامل نیروهای اوکراینی از دونباس ــ خواستهای که از سوی مسکو مطرح شده و به معنای واگذاری بخشی از اراضی تحت کنترل اوکراین است ــ تعدیل شود.
هر دو رئیسجمهور تأکید کردند که آینده دونباس هنوز نهایی نشده است. ترامپ گفت: «این موضوع حلنشده است، اما خیلی به حل شدن نزدیک شده. مسئلهای بسیار دشوار است.»
تماس ترامپ و پوتین پیش از دیدار
اندکی پیش از ورود زلنسکی و هیئت همراهش به فلوریدا، ترامپ با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، تماس تلفنی داشت. ترامپ این گفتوگو را «سازنده» توصیف کرد و یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، آن را «دوستانه» خواند.
به گفته اوشاکوف، پوتین در این تماس به ترامپ گفته است که پیشنهاد آتشبس ۶۰روزه مطرحشده از سوی اتحادیه اروپا و اوکراین، تنها به طولانی شدن جنگ میانجامد. او همچنین تأکید کرده که اوکراین باید «بدون تأخیر بیشتر» درباره دونباس تصمیمگیری کند. بنا بر اعلام کرملین، روسیه با تشکیل گروههای کاری برای بررسی ابعاد اقتصادی و امنیتی حلوفصل مناقشه موافقت کرده است.
دیدار در سایه حملات سنگین روسیه
این دیدار در شرایطی انجام شد که همزمان فشار نظامی روسیه بر اوکراین افزایش یافته است. زلنسکی بعدازظهر یکشنبه وارد مارالاگو شد؛ تنها یک روز پس از آنکه روسیه موجی از حملات موشکی و پهپادی را علیه کییف و دیگر مناطق اوکراین انجام داد و موجب قطع برق و گرمایش در بخشهایی از پایتخت شد.
زلنسکی این حملات را واکنش روسیه به تلاشهای صلحجویانه با میانجیگری آمریکا توصیف کرده است. ترامپ اما گفت که باور دارد هم پوتین و هم زلنسکی در نهایت به دنبال صلح هستند و اعلام کرد پس از دیدار با رئیسجمهور اوکراین، بار دیگر با پوتین تماس خواهد گرفت.
اختلافات بر سر قلمرو و نیروگاه هستهای
در حالی که کییف و واشنگتن بر سر بسیاری از مفاد طرح صلح به توافق رسیدهاند، مسئله واگذاری سرزمین همچنان محل اختلاف است. روسیه خواهان کنترل کامل دونباس است، در حالی که اوکراین میخواهد خطوط نبرد در وضعیت کنونی تثبیت شود.
ایالات متحده برای یافتن راهحلی میانه، پیشنهاد ایجاد یک «منطقه اقتصادی آزاد» در صورت خروج اوکراین از بخشهایی از دونباس را مطرح کرده است؛ پیشنهادی که هنوز جزئیات اجرایی آن روشن نیست. همچنین، واشنگتن ایده کنترل مشترک نیروگاه هستهای زاپوریژیا را مطرح کرده است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده که پس از یک آتشبس محلی، تعمیر خطوط انتقال برق این نیروگاه آغاز شده است.
وضعیت میدانی و چشمانداز مذاکرات
بر اساس برآوردهای روسیه، این کشور کنترل کامل کریمه را که در سال ۲۰۱۴ ضمیمه کرد، در اختیار دارد و از زمان تهاجم گسترده به اوکراین، حدود ۱۲ درصد از خاک این کشور را تصرف کرده است؛ از جمله حدود ۹۰ درصد دونباس و بخشهای عمدهای از مناطق زاپوریژیا و خرسون.
پوتین پیشتر گفته بود که هر توافق صلحی باید بر اساس شروط اعلامشده از سوی او در سال ۲۰۲۴ باشد؛ از جمله خروج کامل اوکراین از مناطق شرقی و جنوبی و صرفنظر کردن رسمی کییف از پیوستن به ناتو.
در همین حال، متحدان اروپایی اوکراین، که گاه از روند مذاکرات کنار گذاشته شدهاند، تلاشهای خود را برای ترسیم چارچوبی از تضمینهای امنیتی پس از جنگ افزایش دادهاند؛ چارچوبی که به گفته مقامات اروپایی، با حمایت آمریکا همراه خواهد بود.
زلنسکی پیش از دیدار با ترامپ اعلام کرد گفتوگویی مفصل با نخستوزیر بریتانیا داشته و قرار است در جریان دیدار فلوریدا، تماس تلفنی مشترکی میان ترامپ، زلنسکی و شماری از رهبران اروپایی نیز برقرار شود.
این مذاکرات بر پایه یک طرح ۲۰بندی ادامه مییابد؛ طرحی که از نسخه اولیه ۲۸بندی مورد گفتوگوی آمریکا و روسیه الهام گرفته و در دورهای بعدی مذاکرات، با مشارکت مقامهای اوکراینی، به نسخهای نزدیکتر به مواضع کییف تبدیل شده است.
