بخش بزرگی از جمعیت ضمن آنکه با دولت مادورو مخالفاند، هرگونه مداخلهٔ خارجی را رد میکنند. این در حالی است که بخش دیگری از جمعیت، که ساکتاند اما تعدادشان کم نیست، از مداخلهٔ خارجی حمایت میکنند. در چنین شرایطی، دولت نیکولاس مادورو بهجای تلاش برای ایجاد گستردهترین وحدت میهنی، دموکراتیک، و مردمی برای مقابله با تجاوز امپریالیستی، همچنان سیاست آزار و اذیت علیه دگراندیشی و هر نوع ابراز مخالفت، از جمله علیه جنبشهای مردمی میهندوستانه و انقلابی منتقد دولتش را دنبال میکند.
مصاحبهٔ اختصاصی «نامهٔمردم» با رفیق اسکار فیگوئرا، دبیرکل کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست ونزوئلا – دبیرکل حزب کمونیست ونزوئلا: نه به دولت نولیبرال، نه به دخالت خارجی
نامهٔ مردم: با توجه به اوضاع بحرانی و خطرناکی که در آمریکای لاتین پیش آمده است و طرحهایی که دولت سلطهجوی ترامپ برای بازگشت به دکترین مونرو و دستاندازی به «حیاط خلوت آمریکای لاتین» دارد، و بهویژه در پی تنشآفرینی دولت ترامپ در برخورد با ونزوئلا، که بزرگترین ذخایر قطعی نفت را در جهان دارد، بر آن شدیم که نظر رفقای ونزوئلایی دربارهٔ این رخدادها، زمینههای آنها، و چشمانداز احتمالی وقایع در آمریکای لاتین و کشور ونزوئلا را جویا شویم. بنابراین پرسشهایی را در ارتباط با اوضاع آن منطقه با رفیق اسکار فیگوئرا، دبیرکل حزب کمونیست ونزوئلا، در میان گذاشتیم. آنچه در ادامه میخوانید، پاسخهای رفیق فیگوئرا به این پرسشها و توضیحهایی در ارتباط با رخدادهای جاری در آمریکای لاتین و در ونزوئلا است.
***
رفقای عزیز حزب تودهٔ ایران، درودهای پیکارجویانه و حمایتگرانهٔ ما را از طرف حزب کمونیست ونزوئلا (PCV) بپذیرید. پاسخهای ما به پرسشهای ارزندهٔ شما مطابق با موضوعهای مشخصی که بیان کردهاید و با توجه به رویکرد مارکسیست-لنینیستی، ضدّامپریالیستی، و طبقاتی ما و در چارچوب محکوم کردن گرایش نولیبرال و اقتدارگرایانهٔ دولت حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا (PSUV) تهیه و تنظیم شده است.
اسکار فیگوئرا، دبیرکل کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست ونزوئلا
***
نامهٔ مردم: فرماندهی جنوبی آمریکا در اواخر ماه مارس اعلام کرد که چند «قایق سریع» را در کارائیب رهگیری کرده است و ادعا کرد که سرنشینان این قایقها در قاچاق مواد مخدر دست داشتهاند. مقامات دولت ونزوئلا این اقدام را نقض حریم آبهای سرزمینی و حاکمیت ونزوئلا دانستهاند. ارزیابی و تحلیل حزب شما از این رخداد و قانونی بودن آن، زمینهاش در ارتباط با مناسبات آمریکا و ونزوئلا، و نحوهٔ بازتاب آن در رسانهها چیست؟
اسکار فیگوئرا: حزب کمونیست ونزوئلا از زمان تأسیس در سال ۱۹۳۱ [۱۳۲۰] موضع تاریخی ثابت و پیگیرانهای در دفاع از منافع طبقهٔ کارگر و همهٔ زحمتکشان شهر و روستا، در مبارزهٔ ضدّامپریالیستی، در دفاع از حاکمیت مردمی و ملی، در همبستگی بینالمللی پرولتری، و حمایت از سوسیالیسم و کمونیسم داشته است. بنابراین، ما در واکنش به بسیج تهاجمی نیروهای نظامی آمریکا زیر رهبری فرماندهی جنوبی آمریکا در کارائیب، به بهانهٔ مبارزه با قاچاق مواد مخدر، این اقدام را بخشی از سیاست و برنامهٔ این قدرت امپریالیستی برای استعمار مجدد آمریکای لاتین و کارائیب دانستیم و بیدرنگ و بیتردید آن را محکوم کردیم.
از نظر حزب ما، هرگونه تهدید قدرتهای خارجی به مداخله در کشوری مستقل نقض آشکار حقوق بینالمللی و حق تعیین سرنوشت ملتهاست.
اگرچه دولت کنونی نیکولاس مادورو بهدلیل ریشههای شکلگیریاش جایگاه قانونی و برحق در کشور ندارد، و اگرچه بلای مواد مخدر واقعیتی جهانی است، ماهیت این اقدام نظامی آمریکا صرفاً بهانهای برای نظامیسازی آمریکای لاتین و حوضهٔ کارائیب و افزایش فشار مداخلهجویانهٔ دولت دونالد ترامپ به کل منطقه در مسیر اجرای دکترین «احیاشدهٔ» مونرو است. ما این اقدام نظامی را بخشی از استراتژی جهانی سلطهجویی میدانیم، که خودش بخشی از مناقشهٔ حاد بینامپریالیستی و سرمایهداری بین شرکتهای بزرگ فراملی و دولتهای در خدمتِ آنها برای تصاحب و کنترل مواد خام، بازارها، مسیرهای تجاری، و پیشرفتهای علمی و فنی است.
نامهٔ مردم: دولت آمریکا فشارهای زیادی به ونزوئلا آورده است، از جمله با وضع تحریمهای متعدد و اظهارات آشکاری مثل «همهٔ گزینهها را روی میز است» و هر کاری لازم باشد میکنیم. به نظر حزب کمونیست ونزوئلا تهدیدهای آمریکا به مداخلهٔ مستقیم نظامی چقدر جدّی و فوری است؟ طبق تحلیل شما، چه اقدامات یا موضعگیریهای خاصی ممکن است باعث کاهش یا افزایش این تهدیدها شود؟
اسکار فیگوئرا: تهدید آمریکا به مداخلهٔ نظامی مستقیم اگرچه لزوماً به معنای اشغال سرزمین نیست، بسیار جدّی و واقعی است. چنین مداخلهای بحران عمیق ناشی از اجرای الگوی سرمایهداری وابسته و رانتی را تشدید خواهد کرد که دههها در ونزوئلا وجود داشته و دولتهای چاوز- چه برسد به دولت مادورو- نتوانستهاند از آن فراتر بروند.
این بحران سرمایهداری وابسته و رانتی ونزوئلا بر اثر اجرای «بستهٔ نولیبرالی» در دولت مادورو و فشارهای یکجانبهٔ قدرتهای امپریالیستی علیه کشور ما در مناقشهٔ ژئوپلیتیکیشان وخیمتر شده است.
با توجه به بحران عمومی رو به وخامت سرمایهداری در مرحلهٔ امپریالیستیاش، هدف از اعمال «تحریمها»، همراه با اعمال فشارها در دریاها و اجرای تمرینها و مانورهای نظامی در کشورهای همسایه، تأمین و تضمین کنترل شرکتهای فراملی آمریکایی بر منابع استراتژیک ما است. اما قشر ممتاز حاکم (حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا) با اعمال سیاستهای نولیبرالی (خصوصیسازی، قانون ضدّمحاصرهٔ اقتصادی، مقرراتزدایی کلی و بهویژه مقرراتزدایی افراطی در روابط کار و کارگر، «آزادسازی» مزدها و کاهش بیش از پیش ارزش نیروی کار، سرکوب خواستهای اتحادیههای کارگری و صنفی، سرکوب حقوق سیاسی و بهطور کلی حقوق بشر)، در برابر بخشهایی از سرمایهٔ محلی و فراملی تسلیم شده، به مقاومت مردمی لطمه زده، و راه را برای امپریالیسم هموار کرده است.
نامهٔ مردم: بسیاری از تحلیلگران سیاست دولت ایالات متحد آمریکا در آمریکای لاتین را کاربست مدرن دکترین مونرو میدانند که بر حوزهٔ نفوذ آمریکا [در آمریکای لاتین] تأکید دارد، همانطور که در «سند استراتژی امنیت ملی آمریکا ۲۰۲۵» که اخیراً منتشر شد بهصراحت بیان شده است. آیا حزب کمونیست ونزوئلا فشار کنونی بر ونزوئلا را بخشی از این پیوستار تاریخی و تلاشی راهبردی برای جلوگیری از در پیش گرفتن الگوهای سیاسی متفاوت در کشور و بازپسگیری سلطهٔ آمریکا در منطقه میداند؟ از دیدگاه شما، هدفهای اصلی این استراتژی چیست؟
اسکار فیگوئرا: در واقع حضور گستردهٔ نظامی و فشار کنونی آمریکا کاربست مجدد و «احیاشدهٔ» دکترین مونرو است که در بخشی زیر عنوان «بازگشت ترامپ به دکترین مونرو» در «استراتژی امنیت ملی ۲۰۲۵» آمریکا ارائه شده است. به این ترتیب، دولت ترامپ آمریکای لاتین را «حیاط خلوت» و حوزهٔ نفوذ خودش میداند، آن هم برای تأکید بر سلطهاش در این منطقه و با این هدف که «اجازه نخواهیم داد رقیبان خارج از این نیمکره مالکیت یا کنترل منابع و داراییهای استراتژیک حیاتی در این نیمکره را به دست آورند، یا نیروها[ی نظامی] و دیگر امکانات تهدیدکنندهشان را [در این نیمکره] مستقر کنند.»
در برخورد با دولت نیکولاس مادورو باید به اساس این تناقض توجه داشت.ماهیت رژیم اجتماعی و سیاسی ونزوئلا طوری است که هیچ «الگوی جایگزین یا مستقلی» ارائه نمیدهد. الگوی حاکم در ونزوئلا الگوی سرمایهداری وابسته و رانتخواری است که در بحران عمیقی قرار دارد. رهبری آن هم حاضر است تمام ثروت کشور (نفت، گاز، طلا، کولتان، منابع آب، جنگلها، و غیره) را به دولت ترامپ و شرکتهای فراملی آمریکا واگذار کند، به این شرط که اجازه دهند در قدرت باقی بماند یا یک فرصت دو یا سهساله برای تدارک خروج برنامهریزیشدهاش از قدرت به آن بدهند.
ترامپ هدفهای اصلی این سیاستش [در برابر ونزوئلا] را اینگونه تعریف میکند: ۱) برای اینکه سرمشقی برای همهٔ کشورهای نیمکره باشد: یا تابع فرمان ترامپ شوند یا عواقبش را بپذیرند؛ ۲) مصادره و در اختیار گرفتن منابع انرژی و معدنی ونزوئلا و کشورهای دیگر منطقه؛ ۳) تحمیل رژیمی که سیاست آمریکا را ملاحظهکارانه بپذیرد و موقعیت ژئوپلیتیکی منطقهییاش را تثبیت و تحکیم کند.
نامهٔ مردم: گزارشهای رسانههایی مانند سیانان دربارهٔ برنامهریزی دولت آمریکا برای مداخلهٔ نظامی احتمالی و تلاش برای تحمیل تغییر سیاسی احتمالی در ونزوئلا باعث نگرانیهای جدّی و پیش آمدن پرسشهای زیادی شده است. اگر چنین سناریویی عملی شود، به نظر حزب کمونیست ونزوئلا مهمترین پیامدهایش برای حاکمیت ملی ونزوئلا و توازن ژئوپلیتیکی گستردهتر در آمریکای لاتین چه خواهد بود؟
اسکار فیگوئرا: مداخلهٔ نظامی برنامهریزیشدهٔ آمریکا (طبق گزارشهای سیانان) به معنای از بین رفتن کامل حاکمیت ملی ونزوئلا، اشغال نظامی سرزمین کشور، و تحمیل دولتی دستنشانده خواهد بود که همان سیاست کنونی نیکولاس مادورو در واگذاری منابع به شرکتهای فراملی را تضمین و تسریع کند. خطرناکترین سناریو در سطح کشور این است که خشونت گسترده و طولانی با هزینهٔ اجتماعی و انسانی گزاف به راه افتد.
در عرصهٔ ژئوپلیتیک منطقهیی، ناآرام و بیثبات کردن کل آمریکای لاتین و حوضهٔ کارائیب بزرگترین خطر است، چون هم ناقض «منطقهٔ صلح» بودن آمریکای لاتین و حوضهٔ کارائیب است و هم تمایل قدرتها به دخالت نظامی در کشورهای دیگر منطقه را بیشتر میکند. در مواجهه با سناریوی تهاجم نیروهای آمریکایی به خاک ونزوئلا، حزب کمونیست ونزوئلا خواستار حداکثر هوشیاری و مقاومت مردمی است.
نامهٔ مردم: علاوه بر تهدیدهای نظامی، آمریکا تحریمهای مالی گسترده و نیز محاصرهٔ اقتصادی بر ونزوئلا اعمال کرده است که برخی آن را «جنگ اقتصادی» توصیف کردهاند. دولت و مردم ونزوئلا برای بقای اقتصادی و غلبه بر این فشار مداوم اساساً تولید، تجارت، و امور مالی را چگونه باید سازماندهی کنند؟
اسکار فیگوئرا: با توجه به اینکه دولت نیکولاس مادورو وابستگی اقتصاد ملی کشور را اساساً بیشتر و عمیقتر کرده است، در صورت اعلام جنگ و اقدام نظامی مستقیم علیه خاک ونزوئلا، همین وضع نامطلوب داخلی یکی از محدودیتهای بزرگ برای غلبه کردن بر محاصره و تحریمها خواهد بود. با وجود کاهش تولید نفت، درآمدهای نفتی همچنان منبع اصلی درآمد ملی است. همچنین، قاچاق طلا و کولتان و مواد معدنی استراتژیک دیگر در جریان است که در هالهای از ابهام و ناروشنی کامل و بدون هیچ سازوکار نظارت اجتماعی یا وارسی دولتی صورت میگیرد.
ما در سال ۲۰۱۸ «توافقنامهٔ چارچوب واحد» دو حزبی (PSUV-PCV) را با نامزد ریاستجمهوری در آن زمان- نیکلاس مادورو- امضا کردیم تا با در پیش گرفتن اقدامات سیاسی و اجتماعی-اقتصادی ضدّامپریالیستی، میهنی، و مردمی بتوانیم با بحران سرمایهداری وابسته و رانتی در ونزوئلا مقابله کنیم. اما دولت در همان سال ترجیح داد راه نولیبرالیسم و اقتدارگرایی را در پیش بگیرد و خودش را در خدمت سرمایههای بزرگ محلی و فراملی و مافیاهای جنایتکار و فاسد گوناگون قرار دهد، که خیانت آشکار به آن چیزی بود که توافق کرده بودیم. این تغییر به راستِ دولت نیکلاس مادورو باعث شد که حزب کمونیست پیوندهایش را با دولت مادورو قطع کند و از آن جدا شود.
در توافقنامهٔ چارچوب واحد، دولت متعهد شد که عرصهٔ تولید را پیش ببرد و توسعه دهد، به تولید ملی مستقل (کشاورزی و صنعتی) با مشارکت و نظارت کارگران اولویت بدهد، و استقلال رأی در عرصهٔ تأمین غذا و فناوری را تضمین کند. دولت همچنین متعهد شد که حقوق طبقهٔ کارگر را رعایت کند، پرداخت مزدهای کافی برای زندگی شایسته را تضمین کند، و تقاضای مردمی و اقتصاد مولد را تشویق و فعال کند. علاوه بر اینها، پیشنهادهای دیگری نیز در آن توافق بود که چشماندازهای توسعهٔ ملی مستقل را توسعه میداد.
نامهٔ مردم: از دیدگاه حزب کمونیست ونزوئلا، مهمترین اقدامات دولت ونزوئلا در داخل کشور (مثلاً سیاسی، اقتصادی، نظامی) و در عرصهٔ بینالمللی (مانند اقدامات دیپلماتیک و حقوقی، یا اتحادها) برای ایجاد بازدارندگی در برابر دخالت خارجی، پیشگیری از آن، و مقاومت در برابر آن، بهویژه در مقابله با هر تلاشی برای تغییر رژیم از خارج، چیست؟
اسکار فیگوئرا: اوضاع اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی داخلی بسیار پیچیده است. در پایان سال ۲۰۱۸، رهبری دولت حزب سوسیالیست متحد (PSUV) در مواجهه با بحران رو به وخامت ناشی از اجرای الگوی سرمایهداری وابسته و رانتی در ونزوئلا، که بر اثر فشارهای قدرتهای امپریالیستی شدیدتر نیز شده بود، تصمیم گرفت سیاستی نولیبرال را اجرا کند که در خدمت منافع سرمایه است و به حقوق اجتماعی آسیب میزند: توافقهای جمعی (از جمله بر سر تعیین مزدها) حذف شد و ایجاد اتحادیههای کارگری و برگزاری اعتراضهای اجتماعی و سیاسی سرکوب شد.
این شیوهٔ اقتدارگرایانه و استبدادی از زمان انتخابات ریاست جمهوری ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۴ [۷ مرداد ۱۴۰۳] شدت گرفت. در آن انتخابات، شورای ملی انتخابات (CNE) پروتکلهای خودش را نقض کرد و نتایج انتخابات ریاستجمهوری را به تفکیک حوزههای رأیگیری، مراکز رأیگیری، مناطق شهرداری، و ایالتها گزارش نداد. در نتیجه، اطلاعات قابل اعتماد یا قابل بررسی دربارهٔ نتایج انتخابات تا همین امروز (۱ سال و ۴ ماه بعد از آن انتخابات) در کشور وجود ندارد (شورای ملی انتخابات بررسیها و وارسیهای بعدی را هم متوقف کرد).
در نتیجهٔ این رخدادها، جامعهٔ ونزوئلا دچار تفرقهٔ شدیدی شده است. اکثریت بزرگی از جامعه دولت نیکولاس مادورو را نمیپذیرد، دولتی که با در اختیار گرفتن نهادهای دولتی، با توسل به سرکوب، کنترل قلمرو با استفاده از گروههای شبهنظامی، و به اتکای انحصار رسانهیی قدرتش را حفظ میکند. به عبارت دیگر، از ۲۸ ژوئن ۲۰۲۴ ماهیت اقتدارگرا، سرکوبگر، و استبدادی این دولت برجستهتر شده است که در نقض مکرر قانون اساسی کشور، بهویژه حقوق اجتماعی، حقوق کار، حقوق سیاسی، و حقوق بشر، و محدود شدن حقوق دموکراتیک و حذف روندهای قانونی خودش را نشان میدهد.
با این حال، بخش بزرگی از جمعیت هم هستند که ضمن آنکه با دولت مادورو مخالفاند، هرگونه مداخلهٔ خارجی را رد میکنند. این در حالی است که بخش دیگری از جمعیت، که ساکتاند اما تعدادشان کم نیست، از مداخلهٔ خارجی حمایت میکنند.
در چنین شرایطی، دولت نیکولاس مادورو بهجای تلاش برای ایجاد گستردهترین وحدت میهنی، دموکراتیک، و مردمی برای مقابله با تجاوز امپریالیستی، همچنان سیاست آزار و اذیت علیه دگراندیشی و هر نوع ابراز مخالفت، از جمله علیه جنبشهای مردمی میهندوستانه و انقلابی منتقد دولتش را دنبال میکند.
در این باره ما راهحلی دموکراتیک، مسالمتآمیز، در چارچوب قانون اساسی، مستقل، و مردمی برای رفع بحران کنونی پیشنهاد دادهایم که شامل این موارد است: برگزاری انتخابات ریاست جمهوری جدید، بخشودگی گستردهٔ کارگران و رهبران اجتماعی و سیاسی مبارز زندانی، رعایت حقوق طبقهٔ کارگر و تعیین مزدها بر اساس هزینهٔ سبد مواد غذایی اساسی، تأمین امکان تشکیل سندیکاها و اتحادیهها و مذاکرهٔ جمعی. به این ترتیب است که امکان دستیابی به گستردهترین وحدت ملی ممکن در میان مردم ونزوئلا را میتوان فراهم آورد.
ما معتقدیم که اگر در این مسیر حرکت نکنیم، احتمال وقوع خشونت داخلی افزایش خواهد یافت. حزب سوسیالیست متحد و ساختارهای دولتی آن به بهانهٔ مقاومت، برای اعمال کنترل اقتدارگرایانه بر کشور، و در عمل با استفاده از سازماندهی گروههای شبهنظامی و خودسر علیه مخالفت مردمی و جنبشهای پیگیر چپگرا، تا کنون در حال ایجاد دولتی پلیسی بودهاند که روزبهروز هم پلیسیتر میشود.
نامهٔ مردم: به نظر حزب کمونیست ونزوئلا، در مواجهه با فشارهای خارجی و چالشهای داخلی، چه شکلهای مشخصی از همبستگی و اقدام از طرف جنبشهای کمونیستی و پیشرو بینالمللی برای مبارزهٔ شما حیاتی است؟ اولویت اصلی در دفاع از حاکمیت ونزوئلا و حمایت از بهروزی مردم آن باید چه باشد؟
اسکار فیگوئرا: ما معتقدیم که مانند مورد مبارزهٔ حزب برادر توده در ایران، لازم است که همهٔ ما همبستگی طبقاتیمان را که ذاتی انترناسیونالیسم پرولتری است حفظ و تقویت کنیم تا بتوانیم همبستگی با مبارزات مردم و طبقهٔ کارگر ونزوئلا و همچنین با حزب کمونیست ونزوئلا (PCV) را حفظ کنیم. میدانید که وضع حقوقی حزب ما بهخاطر حکم قضایی ساختگی و فریبکارانهای که سازمان ما را به گروه مزدور فعالان حزب سوسیالیست متحد واگذار کرد خدشهدار شده و آسیب دیده است. در عین حال، لازم است که اقدامات امپریالیسم آمریکا علیه حاکمیت ونزوئلا و کل منطقهٔ آمریکای لاتین و حوضهٔ کارائیب محکوم و رد شود.
