در نشست روز سهشنبه شورای امنیت سازمان ملل، ایالات متحده و ایران بار دیگر بر سر شروط بازگشت به مذاکرات هستهای به تقابل آشکار برخاستند. واشنگتن اعلام کرد همچنان آماده گفتوگوهای مستقیم با تهران است، اما ایران شروط آمریکا را ناعادلانه و ناقض حقوق خود دانست و آنها را رد کرد.
این تنش دیپلماتیک در حالی رخ میدهد که دو کشور پیش از جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در ماه ژوئن، پنج دور گفتوگوی هستهای را پشت سر گذاشته بودند؛ جنگی که با حملات هوایی اسرائیل و سپس مشارکت مستقیم ایالات متحده از طریق هدف قرار دادن تأسیسات هستهای ایران، مسیر مذاکرات را عملاً متوقف کرد.
مهمترین گره مذاکرات، همچنان مسئله غنیسازی اورانیوم در خاک ایران است. قدرتهای غربی خواهان توقف کامل این فعالیت هستند و آن را برای کاهش خطر نظامی شدن برنامه هستهای ایران ضروری میدانند، در حالی که تهران این خواسته را قاطعانه رد کرده و آن را نقض حقوق حاکمیتی خود میخواند.
در نشست شورای امنیت، مورگان اورتگاس، معاون نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، اعلام کرد واشنگتن برای «گفتوگوهای رسمی» تنها در صورتی که ایران وارد «گفتوگویی مستقیم و معنادار» شود؛ آماده است، او تأکید کرد از دید آمریکا «هیچ توافقی نمیتواند شامل غنیسازی در داخل ایران باشد» و این اصل، خط قرمز ایالات متحده باقی خواهد ماند.
امیر سعید ایروانی، سفیر ایران در سازمان ملل، سیاست آمریکا را نشانهای از نبود اراده برای مذاکره عادلانه دانست. او گفت اصرار واشنگتن بر سیاست «غنیسازی صفر» با حقوق ایران بهعنوان عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) در تضاد است و نشان میدهد آمریکا قصد تحمیل خواستهای از پیش تعیینشده خود را دارد. ایروانی تأکید کرد ایران «در برابر فشار و ارعاب سر خم نخواهد کرد».
این جدال لفظی در شرایطی صورت گرفت که سازمان ملل در اواخر ماه سپتامبر، بهدنبال فعال شدن سازوکار موسوم به «اسنپبک» از سوی کشورهای اروپایی، تحریم تسلیحاتی و برخی محدودیتهای دیگر علیه ایران را دوباره برقرار کرد؛ اقدامی که با مخالفت روسیه و چین روبهرو شد. بریتانیا، فرانسه و آلمان این روند را با استناد به آنچه «نقض توافق هستهای ۲۰۱۵ از سوی ایران» خواندند، آغاز کردند. تهران اما همواره تأکید کرده بهدنبال ساخت سلاح هستهای نیست و برنامهاش اهداف صرفاً صلحآمیز دارد.
توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در قالب قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل به تصویب رسید و از آن زمان، شورا بهطور منظم درباره اجرای آن تشکیل جلسه داده است. با این حال، روسیه و چین معتقدند مفاد این قطعنامه در ۱۸ اکتبر به پایان رسیده و بر همین اساس با برگزاری نشست اخیر مخالفت کردند؛ هرچند جلسه طبق برنامه برگزار شد.
نشست روز سهشنبه نشان داد با وجود اظهارات متقابل درباره آمادگی برای مذاکره، شکاف عمیق میان تهران و واشنگتن بر سر اصول بنیادین برنامه هستهای ایران همچنان پابرجاست و چشمانداز احیای مذاکرات، دستکم در کوتاهمدت، همچنان مبهم باقی مانده است.
