شارلاتانیسم ابعاد و انواع گوناگونی دارد که در دوره معاصر، «بگم بگم» های گاه و بی گاه محمود احمدی نژاد یکی از مظاهر عینی آن است. نوعی خاص و متمایزی از شارلاتانیسم در سال های اخیر با گسترش فضای مجازی در کشور ما شکل گرفته که میتوان از آن به عنوان شارلاتانیسم مجازی یا شبهه شارلاتان نام برد. (شارلاتان در کلام به معنای صفات حقه بازی، شیادی، شید، چربزبانی و دروغگویی ، چاخان و کلاهبردار نهفته است).
این نوع شارلاتانیسم که در ایران بسیار رواج پیدا کرده به زعم نگارنده یکی از خطرناک ترین ابعاد گوناگون آن است. چراکه فرم کلی و کلان شارلاتانیسم شناخته شده در همه جای دنیا به این شکل است که فرد شارلاتان تلاش میکند با زبان خوش، تظاهر به دانایی، تاکید به تخصص و با تجربه بودن، مردم را فریب دهد. به بیان دیگر در نوع کلاسیک و شناخته شده شارلاتانیسم، شخص شارلاتان حضور و حیات فیزیکی از خود دارد. اما در نمونه شارلاتانیسم مجازی که در ایران بسط و گسترش پیدا کرده، فرد شارلاتان حتی جسارت و جرات ندارد تا حضور فیزیکی داشته باشد و در قالب یک پوشش و یک هاله خیالی ظهور و بروز پیدا میکند.
به بیان ساده تر در فرم کلی شارلاتانیسم، فرد شارلاتان فارغ از رفتار و گفتار نادرست و غیراخلاقی که دارد برای نیل به اهداف خویش، از اینکه خود را واجد ویژگیها و اطلاعات و توانمندیهای خاص بداند هراسی ندارد، به آسانی دروغ میگوید و وعدههای نادرست میدهد و خود را قادر به انجام اقداماتی توصیف میکند که هرگز صلاحیت و بضاعت آن را ندارد. با وجود همه این ایراد و اشکال هایی که فرد شارلاتان دارد اما وی می پذیرد که اگر واقعیت پوچ و خیالی او برای مردم و جامعه اشکار شد، تبعات این رفتار و گفتار غیر اخلاقی و غیر انسانی خود را با طرد شدن، با محاکمه و جریمه شدن و در مواردی با زندان رفتن و یا از دست دادن جان خود بپردازد. اما در نمونه شبهه شارلاتان یا شارلاتانیسم های مجازی فرد شارلاتان حتی حاضر نیست ذرهای بابت توهم خودش هزینهای پرداخت کند. از منظر شارلاتان های مجازی، «سنگ مفت، گنجشک مفت»، یا «گرفت گرفت، نگرفت که نگرفت». عملاً شخص شارلاتان بابت این نوع شارلاتانیسم چیزی از دست نمیدهد.
اساس رسیدن به اهداف پوچ و سوداگرایانه در این نوع از شارلاتانیسم تقویت دو مهارت است. نخست دانش روانشناسی اجتماعی است. شارلاتان ها برای اینکه بتوانند جامعه هدف خود را تهییج و همراه کنند، نیاز به دانش علوم اجتماعی و شناخت فضای اجتماعی جامعه را دارند تا با سوء استفاده از این دانش اثرگذاری بالایی روی جامعه هدف خود داشته باشند. دوم اینکه انها با بهرهگیری از علوم کامپیوتر و اینترنت تلاش می کنند صدای خود را در ابعاد گسترده ای منتشر و توسعه دهند تا مخاطب بیشتری را جذب کنند. از همین جهت انها در انواع و اقسام پلتفرم ها حضور پیدا می کنند و با جذب مخاطب تلاش می کنند، بیشتر دیده شوند.
با توجه به پایین بودن سواد رسانهای در جامعه، نبود رسانه مستقل برای انتشار اخبار واقعی، کمبود متخصص و فضای تعاملی برای تبیین روشن از اخبار، بی مهری و بی توجهی به صاحبان اندیشه و فکر، سانسور و محدودیت هایی حکومتی و همچنین میل و اشتیاق مردم برای شنیدن تئوری و داستان های هیجانی همه و همه عواملی هستند که اقبال عمومی مردم به این نوع از شارلاتانیسم افزون تر می کند.
اما اقدامات شبهه شارلاتانیسم ها آنجا قابل تامل و شبهناک است که حکومت هم از این قبیل افراد و اقداماتی که انجام میدهند به صورت ضمنی و پشت پرده حمایت و پشتیبانی میکند. گویی این افراد در یک توافق نانوشته در راستای اهداف و سیاست های حکومت حرکت و اقدام می کنند. در تشریح این موضوع شاید اینگونه بتوان استدلال کرد که حکومت با علم به بی هویتی و ناآگاهی این افراد خطر جدی را از سوی انها احساس نمی کنند حتی انها را ابزاری برای تایید استدلال و حقانیت خود می دانند. به بیان دیگر یک مخالف ضعیف و بی هویت عملا خطرات کمتری برای حکومت دارد تا یک مخالف شناخته شده و کارنامه دار ، چراکه حکومت به روشنی می داند این افراد توانایی بسیج افکار عمومی را ندارند و جامعه هم حاضر به پرداخت هیچ هزینهای در قبال آنها نیست و این نوع از شارلاتان ها با همان سرعت فزاینده ای که رشد می کنند، با همان سرعت هم افول می کنند و محو می شوند.
دوست دارم مقالات بیشتری از این نوع اگاه رسانیها منتشر شود
کاملا با نوشته فوق موافقم