«خط زرد»، منطقه محصور فلسطینی را به دو قسمت تقسیم میکند؛ نیمی قرار است بهطور دائمی تحت کنترل اسرائیل باقی بماند
ارتش اسرائیل اعلام کرده است که «خط زرد» در میانهٔ نوار غزه، که مناطق تحت کنترل اسرائیل و حماس را از هم جدا میکند، بهعنوان مرز عملیاتی ثابت در نظر گرفته خواهد شد. گزارشهای رسانههای آمریکایی حاکی از آن است که این خط با حضور دائمی نیروهای اسرائیلی و ایجاد پستهای نظامی جدید تقویت میشود. همزمان، طرح ایجاد مناطق اسکان تحت کنترل اسرائیل برای بخشی از جمعیت فلسطینی مطرح شده است. این تحولات در حالی رخ میدهد که مذاکرات دربارهٔ مرحلهٔ دوم آتشبس هنوز بدون پیشرفت مانده است.
دوپارهسازی دائمی نوار غزه هر روز ملموستر میشود: «خط زرد» که این منطقه را به یک بخش تحت کنترل اسرائیل و بخشی تحت کنترل حماس تقسیم میکند، قرار است به «مرز جدید» تبدیل شود. رئیس ستاد ارتش، ایال زمیر، روز دوشنبه به سربازان گفت این خط باید «بهعنوان خط مقدم دفاعی برای جوامع ما و بهعنوان خطی برای فعالیتهای عملیاتی» عمل کند. روزنامههای آمریکایی نیویورک تایمز و والاستریت ژورنال نیز از ماه نوامبر گزارش دادهاند که «خط زرد» با یک حضور نظامی دائمی اسرائیل – از جمله ایجاد پستهای نظامی جدید – تقویت خواهد شد.
بر اساس این گزارشها، واشنگتن و تلآویو همچنین قصد دارند ده تا یازده «جامعهٔ امنیتی جایگزین» در «منطقهٔ سبز» تحت کنترل اسرائیل ایجاد کنند. هرکدام از این مناطق باید ظرفیت پذیرش ۲۰ تا ۲۵ هزار نفر را داشته باشند. یک مقام آمریکایی به نیویورک تایمز گفته است که این مناطق «بیشتر شبیه اردوگاههای پناهندگان یا حتی اردوگاههای بازداشت خواهند بود تا مناطق مسکونی مطلوب». اکنون تقریباً همهٔ فلسطینیان در «منطقهٔ قرمز» تحت کنترل حماس زندگی میکنند – بدون غذای کافی، خدمات درمانی مناسب یا چشماندازی برای بازسازی. هدف این طرح آن است که آنها مجبور شوند به اردوگاههایی که بهشدت تحت نظارت ارتش اسرائیل است، فرار کنند.
خط زرد (خط آتشبس)
خط زرد، خط جداسازی است که نوار غزه را به دو نیم تقسیم میکند و پس از طرح صلح غزه در اکتبر ۲۰۲۵ برای پایان دادن به جنگ غزه تعیین شده است. منطقه شرق این خط که ۵۳ درصد از خاک نوار غزه را پوشش میدهد، تحت کنترل نظامی اسرائیل است، در حالی که منطقه غرب این خط که ۴۷ درصد از نوار غزه را پوشش میدهد، تحت کنترل حماس است.
اسرائیل از عبور فلسطینیها به منطقه شرق خط مرزی، از جمله کسانی که در طول جنگ از این منطقه آواره شدهاند، جلوگیری میکند. اکثریت قریب به اتفاق جمعیت ۲ میلیون نفری نوار غزه در بخش غربی این منطقه که تحت کنترل حماس است، زندگی میکنند.
«خط زرد» که تا حدی بهشکل دلخواه رسم شده، یک منطقهٔ مرگ برای فلسطینیانی است که در نزدیکی آن زندگی میکنند. به گفتهٔ ساکنان در گفتوگو با وبگاه تحقیقی اسرائیلی-فلسطینی +۹۷۲، ارتش تقریباً روزانه این نوار را هدف قرار میدهد – حتی کودکان را. از زمان اجرایی شدن توافق موسوم به آتشبس در ۱۰ اکتبر، ارتش چندین بار این خط را بیشتر بهدرون مناطق فلسطینی جابهجا کرده و ساکنان را زیر آتش از خانههایشان بیرون رانده است. حتی بنا به دادههای خود ارتش، از سوی فلسطینیان تقریباً هیچ نقضی نسبت به آتشبس رخ نداده است. این خبر را روزنامهٔ اسرائیلی هاآرتص روز سهشنبه گزارش کرد.
بیش از نیمی از نوار ساحلی، طبق گفتههای ایال زمیر، قرار است بهطور دائمی تحت کنترل اسرائیل باقی بماند – از جمله تقریباً تمام زمینهای کشاورزی و گذرگاه مرزی با مصر. هفتهٔ گذشته دولت در بیتالمقدس غربی اعلام کرد که گذرگاه رفح را دوباره باز خواهد کرد – اما فقط برای فلسطینیانی که میخواهند نوار غزه را ترک کنند، نه برای ورود کمکهای بشردوستانه. بدر عبدالعاطی، وزیر خارجهٔ مصر، و شماری از همتایان منطقهای او در واکنش اظهار داشتند که «کاملاً هر تلاشی برای بیرونراندن مردم فلسطین از سرزمینشان را رد میکنند».
در واقع اسرائیل مدتها پیش باید مرز را در هر دو جهت باز میکرد – دستکم طبق توافقی که با میانجیگری آمریکا حاصل شده است. همچنین مقدار کمکهای انسانی که در این توافق تعیین شده، هنوز به غزهٔ ویرانشده وارد نشده است. برخلاف وعدههای دولت بنیامین نتانیاهو، کنترل ورود کالاهای بشردوستانه نیز تاکنون به آمریکا واگذار نشده است. روزنامهٔ بریتانیایی گاردین روز دوشنبه با استناد به مقامات آمریکایی این خبر را منتشر کرد.
در حالیکه ارتش اسرائیل توافقهای مربوط به فاز نخست آتشبس را بنا به میل خود نقض میکند – از زمان اجرایی شدن آن بیش از ۳۶۰ نفر را کشته است – دستیابی به توافق دربارهٔ فاز دوم همچنان دور از دسترس است. چندین کشور میانجی، از جمله قطر و ترکیه، در فروم دوحه در روز شنبه تأکید کردند که حاضر نیستند در خلع سلاح حماس برخلاف میل آن مشارکت کنند. در عوض، اسرائیل باید ابتدا بهطور کامل از نوار غزه خارج شود. اما تلآویو بر خلع سلاح همهٔ گروههای مسلح بهعنوان نخستین گام پافشاری میکند. همان روز، خلیل الحیّه، رئیس هیئت مذاکرهکنندهٔ حماس، به خبرگزاری فرانسه گفت: «اسلحهٔ ما به اشغال و تجاوز گره خورده است.» او افزود: «اگر اشغال پایان یابد، این سلاحها تحت اختیار دولت قرار خواهند گرفت.» دفتر الحیّه در پاسخ به پرسشی توضیح داد که منظور او یک دولت فلسطینی مستقل و دارای حاکمیت است.
اجرای مرحله دوم توافق غزه، محور گفتوگوی نتانیاهو و ترامپ
در شرایطی که بر خلاف طرح ۲۰ ماده ای مورد توافق، بیش از نیمی از نوار ساحلی، قرار است بهطور دائمی تحت کنترل اسرائیل باقی بماند و آغاز مرحله دوم توافق غزه بهدلیل نقضهای مکرر آتشبس از سوی اسرائیل و نبود تضمین اجرا در ابهام قرار دارد، بنیامین نتانیاهو برای ششمین دیدار با رئیس جمهور امریکا آماده میشود. در این باره روزنامه «اسرائیل هیوم» گزارش داد که «بنیامین نتانیاهو»، در حالی به دیدار «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا به واشنگتن می رود که مرحله دوم توافق آتشبس غزه و موضوع خلع سلاح حماس به محور اصلی گفتوگوهای دو طرف تبدیل شده است. این دیدار ۲۹ دسامبر (۸ دی) در اقامتگاه ترامپ در فلوریدا برگزار خواهد شد.
به گزارش منابع خبری، ترامپ قصد دارد طی روزهای آینده، آغاز اجرای مرحله دوم چارچوب ۲۰ بندی توافق غزه را اعلام کند؛ مرحلهای که طبق مفاد مرحله اول توافق، تنها پس از آزادی کامل اسرای اسرائیلی قابل اجرا خواهد بود. با این حال، حماس با وجود ادامه عملیات جستوجو، هنوز موفق به یافتن جسد آخرین اسیر اسرائیلی نشده است.
با وجود این، مقامهای آمریکایی تأکید دارند که مرحله دوم باید بدون تأخیر آغاز شود و میگویند اگر ثابت شود حماس اطلاعات دقیقی از محل دفن جسد ندارد، مانعی برای ورود به مرحله بعد وجود نخواهد داشت.
به گفته منابع دیپلماتیک، ترامپ تلاش دارد پیش از آغاز تعطیلات سال نوی مسیحیان، این مرحله را بهعنوان «دستاورد سیاسی» اعلام کند.
مرحله دوم توافق شامل خروج بیشتر نیروهای اسرائیلی از غزه، استقرار نیروی بینالمللی برای ایجاد ثبات در این منطقه و اجرای ساختار حاکمیتی جدید از جمله هیات صلح به ریاست دونالد ترامپ است.
اقدام اسرائیل برای تبدیل «خط زرد» به مرز دائمی، آشکاراً نقض مفاد آتشبس غزه ۲۰۲۵ است، زیرا بر اساس این توافق نیروهای اسرائیلی باید از شهرهای غزه عقبنشینی کرده و پس از آزادی گروگانها و تبادل زندانیان، «خروج کامل» از نوار غزه صورت گیرد.
مراحل خروج احتمالی اسرائیل از نوار غزه طبق طرح ترامپ
در برخی رسانه ها نقشهای که مراحل خروج احتمالی اسرائیل از نوار غزه طبق طرح ترامپ را نشان میدهد منتشر شده است. طبق این نقشه:
خط آبی
نشاندهنده خط کنونی کنترل ارتش اسرائیل در داخل نوار غزه است.
خط زرد
مرحله اول عقبنشینی: پس از آزادی گروگانها، ارتش اسرائیل بخشی از نیروها را به عقب میکشد.
خط قرمز
مرحله دوم عقبنشینی:
زمانی اجرا میشود که نیروی بینالمللی تثبیت (ISF) طبق استانداردهای تعیینشده در طرح ترامپ تشکیل و مستقر شود.
منطقه سایهدار سبز تیره (3rd withdrawal – security buffer zone)
مرحله سوم عقبنشینی:
اسرائیل از بیشتر مناطق غزه خارج میشود، اما یک کمربند امنیتی پیرامونی باقی میماند تا زمانی که شرایط امنیتی بهطور کامل برقرار شود و خطر تهدید تروریستی از بین برود.
بهطور خلاصه، این نقشه نشان میدهد که عقبنشینی ارتش اسرائیل از غزه در سه مرحله انجام خواهد شد:
مرحله اول: همزمان با آزادی گروگانها.
مرحله دوم: با استقرار نیروی بینالمللی (ISF).
مرحله سوم: تا سطح یک منطقه حائل امنیتی نهایی، که تنها در صورت تضمین امنیت کامل برداشته خواهد شد.
