در ژنو، جایی که امروز به مرکز فشارهای دیپلماتیک جهان بدل شده، مقامهای ارشد ایالات متحده، اوکراین و مشاوران امنیت ملی فرانسه، آلمان و بریتانیا در نشستی حساس و پشتدرهای بسته گرد هم آمدند تا درباره نسخه نهایی طرح آمریکا برای پایان جنگ اوکراین گفتوگو کنند. کاروانهای دیپلماتیک آمریکا، از جمله ورود دانیل دریستکل، وزیر ارتش و استیو ویتکوف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، نشان میدهد که آمریکا میخواهد پیش از ضربالاجل پنجشنبه، متنی «قابل قبول برای کییف» تهیه کند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز خود را به ژنو رسانده تا آخرین چانهزنیها زیر نظر او انجام شود.
یک مقام ارشد آمریکایی پیش از آغاز مذاکرات گفت: «امیدواریم جزئیات نهایی را حل کنیم… اما هیچ چیز قطعی نخواهد بود تا زمانی که ترامپ و زلنسکی رودررو تصمیم بگیرند.» این اظهارات در حالی بیان شد که ترامپ روز جمعه رسماً اعلام کرده بود اوکراین تا روز پنجشنبه فرصت دارد طرح ۲۸ بندی واشنگتن را بپذیرد—در غیر این صورت، آمریکا ارسال سلاح و اطلاعات را «بهشدت کاهش» خواهد داد.
ترکیب هیئتها نشان از وزن سنگین مذاکرات دارد: در سوی اوکراین، آندری یرماک، رئیس دفتر رئیسجمهور، همراه با عالیترین مقامات امنیتی کییف حضور دارد. اروپاییها نیز با مشاوران امنیت ملی «E3» (فرانسه، بریتانیا، آلمان) و نماینده اتحادیه اروپا در جلسه شرکت کردهاند. ایتالیا و کانادا نیز در تلاشاند مواضع نزدیکتری با کییف هماهنگ کنند.
بهگفته منابع آلمانی، اروپا پیشنویس جداگانهای تهیه کرده است که بر اساس طرح آمریکا تنظیم شده اما تلاش دارد امتیازاتی «بیشتر و عادلانهتر» برای اوکراین تضمین کند.
نگرانی گسترده اروپا: «طرح واشنگتن یکطرفه و نزدیک به خواستههای روسیه است»
رهبران فرانسه، آلمان و بریتانیا در تماس با زلنسکی هشدار دادهاند که هیچ توافقی بدون مشارکت کامل اروپا و ناتو پذیرفتنی نیست. امانوئل مکرون، فریدریش مرتس و کییر استارمر در این تماس تأکید کردهاند که «تصمیمهایی که به امنیت اروپا و ناتو مربوط میشود باید با اجماع اروپایی باشد.»
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز گفت: «در این جنگ یک مهاجم وجود دارد و یک قربانی. هنوز نشانهای از هیچ امتیازدهی از سوی روسیه نمیبینیم.»
ایتالیا نیز اعلام کرد برخی مفاد طرح «نیازمند بررسی بیشتر» است.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، موضعی صریح گرفت: «هر توافقی باید کاملًا با قطعنامههای سازمان ملل سازگار باشد. تمامیت ارضی اوکراین باید رعایت شود.»
واکنش اوکراین: تهدید از دست دادن کرامت یا متحد راهبردی
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، با رد ضمنی طرح آمریکا اعلام کرده است: «ما در سال ۲۰۲۲ تسلیم نشدیم و امروز هم تسلیم نخواهیم شد.» او هشدار داده که کشورش «با یکی از سختترین انتخابهای تاریخ معاصر خود» روبهروست: یا از دست دادن کرامت و آزادی، یا از دست دادن مهمترین متحد خود، آمریکا.
با وجود این، زلنسکی وعده داده است پیشنهادهای جایگزین ارائه کند و گفته است: «من استدلال خواهم کرد، قانع خواهم کرد و راهحلهای دیگری پیشنهاد میدهم.»
موضع روسیه: فشار دیپلماتیک همراه با تهدید نظامی
مسکو که چند روز پیش پیشرویهای عمدهای در جبهه شرق ثبت کرده، طرح آمریکا را «قابل بررسی» دانسته است. ولادیمیر پوتین گفته است این طرح میتواند «پایهای برای یک توافق نهایی» باشد، اما افزوده است که روسیه ممکن است برخی بندها را نپذیرد—از جمله بندهایی که خواهان عقبنشینی نیروهای روسی از مناطق جدید اشغالی است.
کرملین بهصراحت هشدار داده است که «فضای تصمیمگیری زلنسکی بهسرعت کوچکتر میشود»؛ چرا که ارتش روسیه در حال پیشروی است.
همزمان، حملات موشکی روسیه به شهرهای مختلف اوکراین ادامه دارد. حمله اخیر به ترنوپیل دهها کشته برجای گذاشته و بخشهای بزرگی از این شهر را ویران کرده است—نشانهای از آنکه جنگ و میز مذاکره بهطور همزمان مسیر تصمیمهای کییف را شکل میدهند.
طرح ۲۸ بندی آمریکا چیست؟
طرح واشنگتن اوکراین را ملزم میکند:
بخشی از شرق کشور—including مناطق دونتسک و لوهانسک—را «بهطور عملی» واگذار کند؛
از عضویت در ناتو «برای همیشه» صرفنظر کند؛
ارتش خود را به ۶۰۰ هزار نیرو محدود نماید؛
اجازه دهد خطوط تماس در خرسون و زاپوریژیا بهعنوان «مرز مؤثر» تثبیت شود؛
مناطق تخلیهشده در خارکیف و دنیپرو به «منطقه بیطرف» با نظارت بینالمللی تبدیل شود؛
و همه طرفها از جمله روسیه «از پیگرد جنایات جنگی معاف شوند».
بهعلاوه، سندی جانبی، که در ژنو نیز بررسی میشود، وعده میدهد که هر حمله عمده جدید روسیه «تهدیدی علیه امنیت ترانسآتلانتیک» تلقی شود و پاسخ نظامی آمریکا و متحدان را بهدنبال داشته باشد.
آیا این طرح «صلحی تحمیلی» است؟
بسیاری از تحلیلگران، از جمله کارشناسان IRIS، هشدار دادهاند که روسیه با احساس پیروزی نظامی در شرق احتمالاً زمان را به نفع خود میکشد تا با پیشروی بیشتر، دست بالا را در مذاکرات داشته باشد.
از سوی دیگر، ترامپ تلاش دارد خود را در نقش «سازنده صلح» معرفی کند و یک «شورای صلح» تحت مدیریت آمریکا ایجاد کند که اجرای توافق را نظارت کند—چیزی که به گفته کارشناسان میتواند مزایای اقتصادی گستردهای برای واشنگتن ایجاد کند، از جمله در زمینه بازسازی و منابع معدنی.
همچنین گزارشها نشان میدهد که طرح آمریکا بدون مشارکت اروپا و با مشارکت فعال روسیه تهیه شده است—موضوعی که در پایتختهای اروپایی نگرانی جدی ایجاد کرده و بسیاری آن را نشانه «تغییر توازن قدرت» میدانند.
با نزدیکشدن ضربالاجل پنجشنبه، نشست ژنو عملاً آخرین فرصت برای هماهنگی میان اوکراین، اروپا و ایالات متحده است. اگر این تلاشها شکست بخورد، جنگ ممکن است وارد مرحلهای شود که خطوط جدید جغرافیایی و سیاسی آن سالها تثبیت شود—مرحلهای که در اوکراین به آن «صلح تحمیلی» میگویند.
سرنوشت طرح صلح ترامپ اکنون نهتنها آینده جنگ اوکراین، بلکه آینده امنیت اروپا و روابط واشنگتن–مسکو را نیز رقم خواهد زد.
