سیامین کنفرانس اقلیم سازمان ملل متحد از روز (۵ نوامبر/ ۱۴ آبان) با حضور روسای دولتها کار خود را در شهر در برزیل آغاز کرد. در این اجلاس که از ۱۰ تا ۲۱ نوامبر (۱۹ تا ۳۰ آبان) در شهر بلم منطقه آمازون برگزار میشود، امید به متوقف ساختن روند سریع گرمای زمین، دورنمای تحقق اهداف و چالشهای مقابله با تغییرات اقلیمی بررسی خواهد شد.
سیامین کنفرانس اقلیم سازمان ملل متحد (COP۳۰) با مشارکت ۲۰۰ کشور جهان و حضور ۶۰ تن از روسای دولتها، مسئولان سازمان ملل و مدیران سازمانهای مردمنهاد برگزار میشود. این اجلاس آغاز چرخه بعدی مشارکتهای ملی تعیینشده (NDC) را تا سال ۲۰۳۵ رقم خواهد زد.
سیامین کنفرانس اعضای کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC)، یک اجلاس جهانی است که نزدیک به ۲۰۰ کشور را برای رسیدگی جمعی به وضعیت اضطراری اقلیمی گرد هم میآورد. این اجلاس ادامهدهنده مذاکراتی است که در بیستویکمین دوره آن در سال سال ۲۰۱۵(COP۲۱) به تصویب تاریخی توافقنامه پاریس دست یافت.
پس از نشست دبی در سال ۲۰۲۳ (COP۲۸) و باکو در سال ۲۰۲۴ (COP۲۹)، انتظار میرود که کشورها در COP۳۰ با برداشتن گامی تعیینکننده تعهدات خود برای سالهای ۲۰۳۰-۲۰۲۶ را با هدف تقویت اقدامات جهانی برای مبارزه با تغییرات اقلیمی تقویت کنند.
زمانبندی اجلاس
اجلاس سران کشورها و دولتها ششم و هفتم نوامبر (۱۵ آبان) برگزار خواهد شد. اما افتتاحیه کنفرانس برای روز دهم نوامبر (۱۹ آبان) پیشبینی شده است.
دو روز نخست (۱۰ و ۱۱ نوامبر/ ۱۹ و ۲۰ آبان) جلساتی با موضوع سازگاری، شهرها، زیرساختها، آب، زباله، دولتهای محلی، اقتصاد زیستی، اقتصاد چرخشی، علم، فناوری و هوش مصنوعی برگزار خواهد شد.
سلامت، اشتغال، آموزش، فرهنگ، عدالت و حقوق بشر، یکپارچگی اطلاعات، کارگران هم موضوعات نشستهای ۱۲ و۱۳ نوامبر (۲۱ و ۲۲ آبان) است.
در روزهای ۱۴ و ۱۵ نوامبر (۲۳ و ۲۴ آبان) نیز به موضوعاتی چون تحول سیستمها در بخشهای انرژی، صنعت، حمل و نقل، تجارت، امور مالی، بازارهای کربن و گازهای غیر از دی اکسید کربن اختصاص مییابد.
این کنفرانس پس از یک روز استراحت در روزهای ۱۷ و ۱۸ نوامبر (۲۶ و۲۷ آبان) به مسائل جهانی زیستی (جنگلها، اقیانوسها، تنوع زیستی) و جامعه (مردم بومی، جوامع محلی و سنتی)، مدیریت در حوزه کودکان و جوانان خواهد پرداخت.
غذا، کشاورزی و شیلات موضوعات اصلی گفتوگو و نشستها در روزهای ۱۹ و ۲۰ نوامبر (۲۸ و ۲۹ آبان) است و در روز آخر (۲۱ نوامبر/۳۰ آبان) مذاکرات نهایی میشود.
اهداف و چالشهای اجلاس
سیامین کنفرانس اقلیم سازمان ملل متحد (COP۳۰) اهداف متعددی را دنبال میکند و البته با چالشهایی نیز در مسیر تحقق آنها، مواجه است.
-بازبینی تعهدات اقلیمی ۲۰۲۳-۲۰۳۰
-مشخص کردن نابرابریهای اقلیمی
-تقویت تامین مالی برای کشورهای در حال توسعه
-تسریع گذار انرژی به شکل درست آن
-حفاظت از آمازون و متوقف ساختن جنگلزدایی
برای تحقق این اهداف، تقویت چندجانبهگرایی مسالهای ضروری به نظر میرسد و به همین دلیل این اجلاس فرصتی برای تجدید تعهد طرفها برای همکاری و پیشبرد اقدامات اقلیمی در سطح جهانی است.
همه طرفهای توافقنامه پاریس باید برنامههای جدید کاهش انتشار گازهای گلخانهای خود را قبل از کنفرانس ارائه دهند؛ چرا که قرار است امسال مساله آرمان جمعی موسوم به «مشارکت تعیینشده در مقیاس ملی» (NDC) و راههای اجرای آن بررسی و تا هرگونه مانع برای دستیابی به اهداف توافقنامه پاریس برطرف شود.
مشارکت تعیینشده در مقیاس ملی برنامههایی را شامل میشود که توسط هر کشور در چارچوب توافقنامه پاریس تدوین شده تا انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهاد. این برنامهها باید هر پنج سال یکبار بهروزرسانی شوند. پیش از این، دو مجموعه از این برنامهها، در سال ۲۰۱۵ و سپس در سالهای ۲۰۲۰-۲۰۲۱ ارائه شده و مجموعه سوم پیش از COP۳۰ ارائه میشود.
دوره بعدی برنامهها باید به طور خاص تمام گازهای گلخانهای و کل اقتصاد را پوشش دهد. همچنین باید به حذف تدریجی سوختهای فسیلی و چالشهای یک گذار عادلانه را مدنظر قرار دهد. یکی از حوزههای کلیدی تمرکز، کاهش انتشار متان، یک گاز گلخانهای قوی که مسئول گرمایش سریع جو است، خواهد بود.
کاپ ۳۰، لحظه سرنوشتساز
لوییز ایناسیو لولا دا سیلوا
رئیسجمهوری برزیل
امروز در آمازون برزیل، نشست «بِلِم» در آستانه سیامین کنفرانس سازمان ملل در مورد تغییرات اقلیمی (COP30) آغاز میشود. من در روزهای پیش از برگزاری کاپ، رهبران جهان را فراخواندم تا همگی متعهد شویم با فوریتی وارد عمل شویم که بحران اقلیمی نیاز دارد.
اگر نتوانیم از مرحله سخنرانی فراتر رفته و به اقدام واقعی برسیم، جوامع ما اعتماد خود را نهفقط به کاپها، بلکه به چندجانبهگرایی و سیاست بینالمللی بهطور کلی از دست خواهند داد. به همین دلیل من رهبران را به آمازون دعوت کردهام تا این نشست را به «کاپ سرنوشتساز» و فرصتی تبدیل کنیم که در آن، جدیت تعهد مشترک خود به سیاره زمین را به نمایش میگذاریم.
بشریت نشان داده که هرگاه متحد و بر پایه علم عمل کند، توانایی غلبه بر چالشهای بزرگ را دارد. ما لایه اوزون را حفظ کردیم. واکنش جهانی به همهگیری کووید-۱۹ ثابت کرد که جهان میتواند قاطعانه عمل کند اگر شجاعت و اراده سیاسی وجود داشته باشد.
برزیل در سال ۱۹۹۲ میزبان «اجلاس زمین» بود. در آن نشست، کنوانسیونهای مربوط به تغییرات اقلیمی، تنوع زیستی و بیابانزدایی تصویب شدند و اصولی به تصویب رسید که پارادایم تازهای برای حفاظت از سیاره و انسانیت ما تعریف کرد. در طول ۳۳ سال گذشته، این گردهماییها توافقها و اهداف مهمی را برای کاهش گازهای گلخانهای به بار آوردهاند: از پایان دادن به جنگلزدایی تا سال ۲۰۳۰ گرفته تا سهبرابر کردن استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر.
اکنون، بیش از سه دهه بعد، کشورهای جهان بار دیگر به برزیل بازمیگردند تا با تغییرات اقلیمی مقابله کنند. تصادفی نیست که کاپ ۳۰ در قلب جنگل بارانی آمازون برگزار میشود. این فرصتی است برای سیاستمداران، دیپلماتها، دانشمندان، کنشگران و روزنامهنگاران تا واقعیت آمازون را از نزدیک ببینند.
ما میخواهیم جهان وضعیت واقعی جنگلها، بزرگترین حوضه رودخانهای سیاره و میلیونها انسانی را که در این منطقه زندگی میکنند، مشاهده کند. کاپها نباید صرفاً نمایشگاهی از ایدههای خوب یا گردهمایی سالانه مذاکرهکنندگان باشند. این نشستها باید فرصتی برای تماس با واقعیت و اقدامی مؤثر برای مقابله با تغییرات اقلیمی باشند.
برای رویارویی مشترک با این بحران، به منابع نیاز داریم و باید بپذیریم که اصل «مسئولیتهای مشترک اما متمایز» همچنان بنیانی غیرقابل مذاکره برای هر پیمان اقلیمی است.
به همین دلیل است که «جنوب جهانی» خواستار دسترسی بیشتر به منابع مالی است؛ نه از سر صدقه، بلکه از سر عدالت. کشورهای ثروتمند بیشترین بهره را از اقتصاد مبتنی بر کربن بردهاند. اکنون باید به مسئولیت خود عمل کنند، نهفقط با دادن وعده، بلکه با عمل به تعهدات و پرداخت بدهیهایشان.
برزیل در حال انجام وظیفه خود است. در عرض فقط دو سال، ما جنگلزدایی در آمازون را به نصف کاهش داده و نشان دادهایم که اقدام واقعی اقلیمی ممکن است.
در بِلِم، ما ابتکاری نوآورانه برای حفاظت از جنگلها را معرفی خواهیم کرد: «صندوق دائمی جنگلهای استوایی (TFFF)». این طرح نوآورانه است، زیرا مانند یک صندوق سرمایهگذاری عمل میکند، نه سازوکاری برای دریافت کمک بلاعوض TFFF. به کسانی پاداش میدهد که جنگلهای خود را حفظ میکنند و به سرمایهگذارانی که در این صندوق مشارکت میکنند. این یک رویکرد برد–برد واقعی برای مقابله با تغییرات اقلیمی است. برزیل پیشگام شده و سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری خود در این صندوق را اعلام کرده است و انتظار داریم دیگر کشورها نیز چنین سرمایهگذاریهای بلندپروازانهای اعلام کنند.
ما همچنین دومین کشوری شدیم که «سهمیه تعیینشده ملی (NDC)» جدیدی ارائه میدهد و از این نظر، سرمشقی برای دیگران شدیم. برزیل متعهد شده است که میزان انتشار گازهای گلخانهای خود را بین ۵۹ تا ۶۷ درصد کاهش دهد؛ این تعهد، شامل همه گازهای گلخانهای و همه بخشهای اقتصادی میشود. با همین روحیه، ما از همه کشورها میخواهیم که سهمیههای NDC خود را به همان اندازه بلندپروازانه نمایند و آنها را بهطور مؤثر اجرا کنند. گذار انرژی برای تحقق NDC برزیل حیاتی است. ساختار انرژی ما از پاکترینها در جهان است و ۸۸ درصد برق ما از منابع تجدیدپذیر تأمین میشود. ما در حوزه سوختهای زیستی پیشرو هستیم و در زمینه انرژی بادی، خورشیدی و هیدروژن سبز نیز در حال پیشرفت هستیم. هدایت درآمدهای حاصل از تولید نفت بهسوی تأمین مالی یکگذار انرژی عادلانه، منظم و برابر، ضروری خواهد بود. در گذر زمان، شرکتهای نفتی در سراسر جهان، از جمله شرکت «پتروبراس» برزیل، به شرکتهای انرژی تبدیل خواهند شد، زیرا الگوی رشدی که بر سوختهای فسیلی متکی است، نمیتواند پایدار بماند. انسانها باید در مرکز تصمیمگیریهای سیاسی درباره اقلیم وگذار انرژی قرار گیرند. ما باید درک کنیم که بیشترین تأثیر تغییرات اقلیمی بر آسیبپذیرترین اقشار جامعه وارد میشود؛ به همین دلیل، برنامههای انطباق وگذار عادلانه باید با هدف مقابله با نابرابری طراحی شوند. نباید فراموش کنیم که دو میلیارد نفر هنوز به فناوریها و سوختهای پاک برای پختوپز دسترسی ندارند و ۶۷۳ میلیون نفر همچنان با گرسنگی دست و پنجه نرم میکنند. در پاسخ به این وضعیت، ما در بِلِم «بیانیه گرسنگی، فقر و اقلیم» را منتشر خواهیم کرد. تعهد ما برای مبارزه با گرمایش زمین باید مستقیماً به مبارزه با گرسنگی پیوند بخورد. همچنین، پیشرفت در اصلاح ساختار حکمرانی جهانی، امری اساسی است. امروز چندجانبهگرایی از فلجشدگی شورای امنیت سازمان ملل رنج میبرد. نهادی که برای حفظ صلح ایجاد شد، نتوانسته مانع از وقوع جنگها شود. بنابراین، وظیفه ماست که برای اصلاح این نهاد مبارزه کنیم. در کاپ ۳۰، ما از ایجاد «شورای تغییرات اقلیمی سازمان ملل» که زیر نظر مجمع عمومی فعالیت کند، حمایت خواهیم کرد. این شورا ساختار تازهای از حکمرانی خواهد بود که با قدرت و مشروعیت لازم، تضمین میکند کشورها به تعهدات خود عمل کنند و گامی مؤثر در جهت برونرفت از فلج کنونی نظام چندجانبه خواهد بود. در هر کنفرانس اقلیمی وعدههای زیادی میشنویم اما تعهدات واقعی، اندک است. دوران بیانیههایی که صرفاً نیت خیر داشتند، به سر آمده است: زمان اجرای برنامههای عملی فرا رسیده است. به همین دلیل است که امروز ما «کاپ سرنوشتساز» را آغاز میکنیم.
طرح رئیس جمهور برزیل برای حفاظت از آمازون
لولا داسیلوا چشماندازی تازه برای حفاظت از آمازون ارائه کرد؛ چشماندازی که نه بر «دریافت کمکهای بلاعوض» بلکه بر ایجاد یک صندوق بزرگ برای پاداش دادن به کشورهایی که جنگلهای خود را حفظ میکنند، استوار است.
او پیش از آغاز رسمی COP۳۰ در بلم گفت: «من دیگر نمیخواهم از واژهی کمک بلاعوض استفاده کنم. یک کشور ۵۰ میلیون دلار بدهد، خوب است، اما چیزی نیست. ما برای حل مشکلات مردم اینجا به میلیاردها دلار نیاز داریم».
در بلم قرار است لولا ابتکار «صندوق دائمی جنگلهای استوایی» را راهاندازی کند که هدف آن حمایت از بیش از ۷۰ کشور در حال توسعهای است که متعهد به حفاظت از جنگلهای خود هستند. تا اینجا کلمبیا، غنا، جمهوری دموکراتیک کنگو، اندونزی و مالزی به این ابتکار پیوستهاند و آلمان، امارات، فرانسه، نروژ و بریتانیا نیز در طراحی سازوکار آن مشارکت میکنند و احتمالاً نخستین سرمایهگذاران آن خواهند بود؛ سازوکاری که به گفتهی وبسایت رسمی COP۳۰، برای هر یک دلار سرمایهگذاری، حدود چهار دلار از بخش خصوصی جذب میکند.
لولا همچنین از تصمیم دولت خود برای صدور مجوز اکتشاف نفت توسط شرکت دولتی پتروبراس در نزدیکی دهانه رود آمازون دفاع کرد؛ موضوعی که فعالان و کارشناسان آن را پرریسک و تهدیدی برای محیط زیست دانستهاند. او گفت: «اگر رهبر دروغگو و دورویی بودم، صبر میکردم بعد از کاپ این مجوز را بدهم. اما اگر این کار را میکردم، در برابر اهمیت این مساله، انسانی کوچک بودم».
اجرای توافقنامه پاریس
امسال دهمین سالگرد توافقنامه پاریس و هدف کنفرانس اقلیم امسال اجرای آنچه تاکنون برنامهریزی شده بود، است. این کنفرانس به دنبال تشویق راهحلها و ائتلافهای موجود در سطوح مختلف، مبارزه با جنگلزدایی، ترویج توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، کاهش انتشار متان و تقویت حمل و نقل کم کربن است. همچنین هدف آن مشارکت دادن مشاغل و ترویج فرصتهای اقتصاد کم کربن است.
در دهمین سالگرد توافق پاریس، قرار است برنامهای «جهانی و فراگیر» مدنظر باشد که هدف آن بزرگداشت این ۱۰ سال اقدام جهانی در مورد آب و هوا و تشویق ذینفعان برای دستیابی به وحدت و تعهد جمعی بیشتر است.
