خبرگزاری رویترز در گزارشی اختصاصی نوشت که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در نخستین دیدار خود با دونالد ترامپ پس از بیش از چهار سال، شروط تازهای برای پایان جنگ اوکراین مطرح کرده است. سه منبع نزدیک به کرملین گفتهاند که پوتین از اوکراین خواسته است تا بهطور کامل از منطقه دونباس خارج شود، عضویت در ناتو را کنار بگذارد، بیطرف بماند و هیچ نیروی نظامی غربی در خاک اوکراین مستقر نشود.
این نشست روز جمعه گذشته در آلاسکا برگزار شد و تقریباً تمام سه ساعت گفتوگو میان دو طرف به بررسی امکان مصالحه در اوکراین اختصاص داشت. پوتین پس از دیدار، در کنار ترامپ گفت امیدوار است این گفتوگوها «راهی به سوی صلح» باز کند، هرچند جزئیات آشکار نشد.
تغییر در مواضع روسیه
به گفته منابع روسی، پوتین نسبت به خواستههای سال گذشته خود عقبنشینی کرده است. او در ژوئن ۲۰۲۴ خواستار واگذاری کامل چهار استان دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپوریژیا شده بود. اما در پیشنهاد تازه، تنها بر خروج کامل اوکراین از باقیمانده دونباس پافشاری کرده و حاضر است خطوط کنونی جبهه در خرسون و زاپوریژیا تثبیت شود.
روسیه اکنون حدود ۸۸ درصد دونباس و ۷۳ درصد از خرسون و زاپوریژیا را در اختیار دارد. همچنین آماده است کنترل بخشهای کوچکی از استانهای خارکیف، سومی و دنیپروپتروفسک را واگذار کند.
با این حال، مسکو همچنان خواستار تضمین حقوقی برای جلوگیری از گسترش ناتو به شرق، محدود شدن ارتش اوکراین و تعهد به عدم استقرار نیروهای غربی در قالب «نیروهای حافظ صلح» است.
موضع کییف و غرب
دولت اوکراین هنوز واکنشی رسمی به این پیشنهادها نشان نداده است. اما ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، بارها تاکید کرده که عقبنشینی از سرزمینهای بهرسمیتشناختهشده بینالمللی غیرممکن است و دونباس «دژ اصلی دفاعی اوکراین» محسوب میشود. او گفته است: «اگر موضوع فقط عقبنشینی از شرق باشد، این کار را نمیکنیم. این مسئله بقا و حیات کشور ماست.»
پیوستن به ناتو نیز در قانون اساسی اوکراین بهعنوان هدف راهبردی ثبت شده و کییف آن را مطمئنترین تضمین امنیتی خود میداند. زلنسکی تأکید کرده که روسیه حقی برای تصمیمگیری درباره عضویت اوکراین در این پیمان ندارد.
کاخ سفید و ناتو از اظهار نظر درباره این گزارش خودداری کردهاند. تحلیلگران غربی هم میگویند درخواست پوتین برای عقبنشینی از دونباس برای اوکراین «خط قرمز» است.
نقش ترامپ و آینده مذاکرات
ترامپ که خود را «رئیسجمهور صلحساز» معرفی میکند، اعلام کرده قصد دارد نشست مشترکی میان پوتین و زلنسکی برگزار کند و سپس یک اجلاس سهجانبه با حضور ایالات متحده. او گفته است: «مطمئنم که پوتین میخواهد جنگ پایان یابد.»
وزیر خارجه روسیه، سرگئی لاوروف، نیز تأیید کرده که پوتین آماده دیدار با زلنسکی است، اما پیش از آن باید درباره مسائل کلیدی توافق شود. پوتین بارها مشروعیت زلنسکی را زیر سؤال برده، چرا که دوره ریاستجمهوری او در مه ۲۰۲۴ به پایان رسیده اما بهدلیل جنگ، انتخابات جدیدی برگزار نشده است. کییف در پاسخ میگوید زلنسکی همچنان رئیسجمهور قانونی کشور است.
رهبران بریتانیا، فرانسه و آلمان در مقابل، نسبت به نیت واقعی پوتین برای پایان دادن به جنگ ابراز تردید کردهاند.
گزینههای احتمالی صلح
به گفته منابع روسی، راههای مختلفی برای چارچوب توافق وجود دارد: از جمله یک توافق سهجانبه میان روسیه، اوکراین و آمریکا با تأیید شورای امنیت سازمان ملل، یا بازگشت به مذاکرات شکستخورده استانبول در سال ۲۰۲۲ که در آن بیطرفی دائمی اوکراین در برابر تضمینهای امنیتی قدرتهای بزرگ مطرح شده بود.
یکی از منابع تأکید کرده است: «فقط دو انتخاب وجود دارد: جنگ یا صلح. اگر صلحی در کار نباشد، جنگ ادامه خواهد داشت.»
