با دریغ و غم بسیار، روز دوم ماه مهِ سال دوهزار و بیست و پنج، دریافتم دوست بسیار گرانقدر و عزیزم؛ خانم منیر طه (تا/ها) درگذشته است. او نخستین زن ترانهسرای برنامه گلهای رادیو ایران، ترانهسرای بسیاری از ترانههای ماندگار در خاطرهی ایرانی و مبارز برجستهی جنبش ملیی ایران، چهارشنبه ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ در شهر ونکوور کانادا درگذشته است.
پدر منیر اهل موسیقی بود و تار را به زیبایی مینواخت. مادرش نیز پیانونوازی بود سرآمد همهی همگنان خود و اهل شعر و ادب.
منیر طه، بالید، بزرگ شد و شاعر، ترانهسرا و از مبارزانِ گرانقدرِ هوادارِ جنبش ملیی ایران در دوران دکتر محمد مصدق و پس از آن بود.
اولین آثار منیر در سال های ابتداییی بالیدن او در نوجوانی، در نشریات آن زمان در تهران منتشر شد. او در ابتدای نوجوانی و جوانی با بزرگان موسیقیی ایران از جمله تجویدی به کار ترانه سرایی پرداخت. او اما درس و تحصیل معرفت را وا نگذاشت و از دانشگاه تهران دکترای زبان و ادبیات فارسی کسب کرد.
منیر نخستین دفاتر شعر خود را در سال ۱۳۳۲ با عنوان “سرگذشت” در تهران منتشر کرد. چند سالی دیگر مجموعهی “دوراهی” و در سال ۱۳۳۶ “دفتر مزدا” را به بازار کتاب عرضه داشت.
منیر طه در سال ۱۳۳۶ برای ادامه تحصیل به شهر رم در ایتالیا رفت و دکتری زبان و ادبیات ایتالیایی را از دانشگاه آن شهر دریافت کرد و زمانی که به تهران بازگشت، “گروه زبان و ادبیات ایتالیایی” را در دانشگاه تهران تاسیس کرد و سالها سرپرستی دانشکدهی زبانهای خارجیی این دانشگاه را عهدهدار شد.
علاقمندان ترانههای اصیل ایرانی، منیر را بیشتر با سرودن تصنیف “عاشقی شیدا” با صدای غلامحسین بنان و بعدها؛ محمدرضا شجریان به خوبی به یاد دارند که علی تجویدی، آهنگساز شهیر، آن را در مایهی سهگاه ساخت: “مرا عاشقی شیدا… فارغ از دنیا… تو کردی، تو کردی”. همچنین، “شیرین” با صدای مرضیه که بسیار مشهور است.
منیر ۹۶ سال پیش در سال ۱۳۰۹ در تبریز در یک خانواده دوستدار موسیقی به دنیا آمد. حسین، پدرش موسیقیشناس بود و تار مینواخت. مادرش نیز علاوه بر نواختن تار، دستی در پیانو داشت اما وقتی منیر دو ساله بود آنها از هم جدا شدند و عمهاش وظیفه تعلیم و تربیت او را برعهده گرفت. منیر از کودکی با خواندن ترانهها و تصنیفهای آذری آشنا شد و ذوق شاعرانه به تدریج در او پدیدار شد. نخستین شعرش را نیز با عنوان “گل کاغذی” برای محبتهای گرم عمه اش سرود که حکم مادرش را داشت.
خیلی زود خانواده از تبریز به تهران نقل مکان کردند و به این ترتیب منیر دوره ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان رساند. در همین دوران به کار شعر و شاعری پرداخت و اشعارش در روزنامهها و مجلههای آن دوران به چاپ رسید.
منیر با رویداد برچیده شدن سلطنت پهلوی در سال ۵۷ ابتدا به ایتالیا سفر کرد و پس از آن به آمریکا رفت. او در پایان همهی سفرها و آموزش ها، به کانادا مهاجرت کرد و کرسیی استادی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا را از آن خود کرد، او تا پایان زندگانیی پر بار خود باشندهی شهر ونکوور بود.
او همچنین در امتداد بالندگی و فرهیختگی خود؛ از دادخواهانِ رنج و شکنجی که از جانب رژیم پهلوی به دکتر محمد مصدق و نسل اهل سیاست و ادبِ ایران، از همهی نحلههای سیاسیی پس از کودتای شرمآور بیست و هشت مردادِ هزار و سیصد و سی و دو رفت؛ نیز بود. در همهی آثار منیر طه؛ این موضوع از برجستهترین خصلتهای ادبی و شخصیتیی او بود. در همهی آثار شعریی منیر طه، این مهم به خوبی و روشنی قابل مشاهده است. نکته ای که سوگواران و یادآوران دروغین وی در رسانه های مُد روز، خوش ندارند بر آن مکث کنند.
آری. منیر طه اینک، جهانِ ما را واگذاشته و خود رفته است و آن چه مانده؛ اندوه بزرگی است. مجالِ تسلا نیست. در سوکِ او و دوستداران و همرهانِ جنبش ملیی ایران انبازم.
گیرم منیر طه در کهنسالی از دنیا رفته باشد. اما، دلخوشم که او بیدار و هوشیار و منیر رفته است.
منیر طه، یکهزنی، دلیر، ترانهسرا، شاعر و مبارز فرهیخته، مهربان و ایراندوست بود. نامِ نامیاش در عرصهی ترانهسرایی، شاعرانگی و تعهدِ شرافتمندانه به آرمانِ آزادی و رفاه و عدالت برای مردم ایران، تا ایران باقیست، جاودانه است.
یادم است در تیرماهِ سال ۱۳۸۵، به گاه زادروزم، روزی، پستچی؛ دو تحفهی گرانقدر از او برایم به ارمغان آورد. “در کوچهها و بازارها” و “آهنگها و آوازها”.در شناخت و معرفیی این دو اثر در اخبار روز نوشته ام:
معرفی دو اثر گرانقدر از خانم دکتر منیر طه
“در کوچه ها، بازار ها” و “آهنگ ها و آواز ها”
چهارشنبه ۲۱ تیر ۱۳۸۵ – ۱۲ ژوئیه ۲۰۰۶
http://www.iran-chabar.de/article.jsp?essayId=4260
امروز چون پیک خوش خبر درآمد دریافتم دوست گرانمایه و عزیزم منیر خانم طه از سر لطف پیشکشی بس گرانبها تقدیمم کرده است. هدیه هایی والا که روح و روانم را چون بارانی بر زمین خشگ تر و تازه کرد. آثار منیر را بر فرش نائینِ اتاقم نهادم و از آنها عکس گرفتم. این تحفه های گرانقدر عبارتند از یک کتاب شعر با عنوان “در کوچه ها، بازار ها” و دو سی دی آهنگ با عناوین “آهنگ ها و آواز ها” و “زبان تار”.
“در کوچه ها، بازار ها”
“در کوچه ها، بازار ها” چاپ سوم مجموعه ای از اشعار منیر طه است که توسط چاپ و صحافی آریا در ونکوور کانادا و در ۱۰۰۰ نسخه منتشر شده است. چاپ اول این کتاب در زمستان ۱۳۵۸ توسط موسسه چاپ کتاب تهران در ۲۰۰۰ نسخه و چاپ دوم در تابستان ۱۳۶۴ توسط شرکت کتاب لس آنجلس/ کالیفرنیا و در ۵۰۰ نسخه منتشر شده است. نام کتاب برگرفته از نام سروده ای با همین عنوان و از همین دفتر است. این کتاب به خط خوش کلکته چی نگاشته شده است که این کتاب را جلوه ای دیگر بخشیده است. خط روی جلد این کتاب کار خوب محمد احصائی است. در آغاز این کتاب آمده است این کتاب در برگیرنده “شعر های ۱۳۵۶ / ۱۳۵۵ و آن صبح پنج شنبه” است. این کتاب ۱۹ سروده از منیر طه را در خود جای داده است.
منیر طه در ابتدای کتاب و در نوشتاری با عنوان “آن صبح پنج شنبه” آورده است: “این کتاب شعر با کتابها و شعر های دیگر من چه از لحاظ شکل و قالب و چه از لحاظ موضوع و کلام تفاوت دارد. آنچه تا کنون گفته ام در غالب غزل و چهار پاره بوده است. هرگاه در این کتاب قالب ظاهر و موضوع گفتنی ها عوض می شود هیچگونه تعمد و تقلیدی را در بر نمی گیرد و این تغییر قالب و موضوع همه به حکم احساس و پیش آمد هایی است که بر من آمده، مرا در حصار گرفته است. این تلنگر های متفاوت و متغایر را با زبانی دیگر و در قالبی دیگر نمی توانم بگویم و بگنجانم.”
از میان اشعار این دفتر ، سروده ای با نام “درنگ بهانه” را برگزیده ام که در زیر می آید:
درنگ بهانه
ما، در کنار هم نشسته ایم
ما در نگاه هم غنوده ایم
ما، دست هم گرفته
درنگ بهار را
بر پای بسته ایم
تا، لااقل
ز گرم نفس هایمان مگر
بیماری تو را
بیماری مرا
که هنوزش علاج نیست
هرگز علاج نیست
درمان کنند
پای درنگ بهانه ها.
آهنگ ها و آواز ها
“آهنگ ها و آواز ها” عنوان یک سی دی موسیقی است که به همت منیر طه منتشر شده است. در این سی دی ترانه های جان بخش و روح نوازی چون “عاشق شیدا” با صدای دل انگیز بنان و نیز “شیرین” مرضیه جای گرفته اند. منیر طه خود ۲ ترانه با نام های “کوه بلند” و “جان من” در این سی دی خوانده است. این آثار درخشان پیش از این ها در برنامه های “گلها” ی رادیو بار ها روح دوستداران موسیقی ایرانی را نوازش داده اند. شعر ترانه ها همگی از منیر طه است تا کاری کارستان کرده باشد. سازنده آهنگ ها زنده یاد علی تجویدی است. در میان نوازندگان این آثار نیز نام های گرانقدری چون جلیل شهناز نوازنده تار و تبریزی زاده نوازنده کمانچه دیده می شوند.
اخبار روز از مجموعه ی آثار ضبط شده بر این سی دی، ترانه ی جاودانه ی ” عاشق شیدا” با صدای بنان، و ترانه ی “شیرین” با صدای مرضیه، شعر منیر طه و آهنگسازی ی زنده یاد علی تجویدی را در بخش موسیقی خود در صفحه ادبیات قرار داده است که برای دیدار کنندگان گرامی قابل دسترسی است. کوشش می کنیم به تدریج دیگر آثار ضبط شده بر این سی دی را در دسترس خوانندگان گرامی خویش قرار دهیم. برای دوست گرانقدر و عزیزم خانم منیر طه آرزومند طول عمر و خلق آثار بهتر و زیبا تر هستم.
از منیر طه در امتداد دوستی و مهربانی او با من؛ آثار و نوشته های بسیاری در اخبار روز منتشر شده است. به مثل، برخی از این آثار در زیر می آید که در نشانیی زیر می بینید:
http://www.iran-chabar.de/search.jsp?authorId=12
یاد عزیزش در تاریخ هنر ایران جاودان خواهد ماند.
آقای باقرپور،
نوشته شما بسیار عالی بود، درباره شیرزنی بسیار دانا.