هفتادوششمین جشنواره بینالمللی فیلم برلین، که از ۱۲ تا ۲۲ فوریه ۲۰۲۶ در پایتخت آلمان برگزار شد، به یکی از سیاسیترین دورههای تاریخ خود بدل شد؛ جایی که جنگ غزه و اتهام «نسلکشی» علیه اسرائیل به محور اصلی موضعگیری هنرمندان تبدیل شد و به تنش کمسابقهای میان سینماگران، مدیریت جشنواره و دولت آلمان انجامید. اوج این جنجال زمانی رقم خورد که کارگردان تونسی، کوثر بنهنیه، در اعتراض به آنچه «همتراز کردن رنج فلسطینیان و اسرائیلیها» خواند، جایزه خود را در مراسم رسمی نپذیرفت و صحنه را ترک کرد.
بنهنیه برای فیلم «صدای هند رجب» ــ اثری درباره سرنوشت تراژیک دختربچهای ششساله در غزه زیر آتش ارتش اسرائیل ــ در برلیناله تقدیر شده بود. اما او در برابر حاضران، از جمله چهرههای سیاسی و فرهنگی، اعلام کرد «سینما ابزار تطهیر چهره نیست» و با گذاشتن تندیس روی صحنه، از پذیرش آن خودداری کرد. این اقدام واکنشی مستقیم به فضای همان شب بود که در آن، یک ژنرال پیشین اسرائیلی نیز برای نجات خانوادهاش در حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ مورد تقدیر قرار گرفته بود؛ رویکردی که به نظر بنهنیه، کوششی برای ایجاد «توازن روایی» میان دو سوی مناقشه تلقی میشد.
این رویداد تنها نمود سیاسیشدن برلیناله امسال نبود. در روزهای پایانی جشنواره، مدیر آن، تریشیا تاتل، نیز در مرکز مناقشهای سیاسی قرار گرفت و حتی با خطر برکناری از سوی دولت آلمان روبهرو شد. علت اصلی فشارها، حضور او در عکس یادگاری با عوامل فیلم سوریـفلسطینی «وقایعنگاریهای محاصره» بود؛ تصویری که در آن، برخی شرکتکنندگان با چفیه و پرچم فلسطین دیده میشدند. کارگردان این فیلم نیز در سخنان خود، دولت آلمان را به همدستی با دولت بنیامین نتانیاهو متهم کرده بود.
فشارهای سیاسی به حدی رسید که وزارت فرهنگ آلمان ۲۵ فوریه جلسهای اضطراری با مدیریت جشنواره برگزار کرد تا «جهتگیری آینده» برلیناله را بررسی کند. این در حالی بود که تاتل پیشتر در واکنش به انتقادها، بر آزادی بیان هنرمندان در جشنواره تأکید کرده و گفته بود شرکتکنندگان آزادند دیدگاههای خود را بیان کنند. اکنون، بیش از صد سینماگر بینالمللی، از جمله تاد هینز، با امضای دادخواستی از او حمایت کردهاند و نوشتهاند دیدهشدن هویتهای مختلف در یک جشنواره «بیان یک فضای عمومی باز و دموکراتیک» است، نه حمایت سیاسی.
پیشتر نیز بیش از ۸۰ سینماگر سرشناس، از جمله خاویر باردم و تیلدا سوینتن، در نامهای سرگشاده سکوت برلیناله درباره جنگ غزه را نکوهش کرده و جشنواره را به «مشارکت در سانسور هنرمندانی که علیه نسلکشی جاری در غزه موضع میگیرند» متهم کرده بودند. این فشارها در نهایت در مراسم اختتامیه نیز بازتاب یافت؛ از جمله در سخنان امین آلپر، کارگردان ترک برنده جایزه بزرگ هیئت داوران، که همبستگی خود را با فلسطینیان غزه، مردم ایران و کردهای روژاوا اعلام کرد.
در مجموع، برلیناله ۲۰۲۶ نشان داد که تلاش برای دور نگهداشتن سیاست از هنر ــ آنگونه که رئیس هیئت داوران، ویم وندرس، در افتتاحیه خواستار آن شده بود ــ در فضای فرهنگی امروز عملاً ناممکن شده است. در شرایطی که جنگ غزه به یکی از حساسترین موضوعات جهانی بدل شده، جشنوارههای بزرگ سینمایی نیز به میدان تقابل روایتها و موضعگیریهای سیاسی تبدیل شدهاند؛ روندی که پیشتر در رویدادهایی چون گلدنگلوب، امی و بفتا نیز دیده شده بود و اکنون در برلیناله به نقطه اوج تازهای رسیده است.
