مذاکرات غیرمستقیم ایالات متحده و ایران درباره برنامه هستهای تهران روز پنجشنبه ۲۶ فوریه ۲۰۲۶ در ژنو، پس از ساعتها گفتوگو بدون دستیابی به توافق پایان یافت، اما میانجیگر این روند، عمان، از «پیشرفت قابلتوجه» سخن گفت؛ این ارزیابی در حالی مطرح میشود که همزمان، انباشت نیروهای نظامی آمریکا در منطقه و تهدیدهای صریح دونالد ترامپ، نگرانیها از لغزش اوضاع به سوی درگیری گستردهتر را تشدید کرده است.
وزیر خارجه عمان، سید بدر البوسعیدی، پس از پایان نشستها اعلام کرد دو طرف قرار است پس از رایزنی در پایتختهای خود، مذاکرات را بهزودی از سر بگیرند و همچنین گفتوگوهای فنی در سطح کارشناسی هفته آینده در وین برگزار خواهد شد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، این مذاکرات را از «جدیترین» گفتوگوهای ایران با آمریکا توصیف کرد و گفت در برخی موضوعات توافق حاصل شده و در برخی دیگر اختلافها باقی است. در مرکز مطالبات ایران، لغو تحریمهای آمریکا قرار دارد؛ در حالیکه واشنگتن رفع تحریمها را مشروط به «امتیازهای عمیق» از سوی تهران میداند. از سوی دیگر، مقامهای دولت ترامپ تأکید دارند موضوع برنامه موشکی ایران و حمایت تهران از گروههای مسلح منطقه نیز باید در مذاکرات گنجانده شود؛ شرطی که یکی از گرههای اصلی گفتوگوها به شمار میرود.
این دور از دیپلماسی در فضایی انجام شد که بسیاری از ناظران آن را «آخرین فرصت» برای جلوگیری از اقدام نظامی آمریکا میدانند. ترامپ در ۱۹ فوریه به ایران مهلت ۱۰ تا ۱۵ روزه داد و هشدار داد در صورت نرسیدن به توافق «اتفاقهای خیلی بدی» رخ خواهد داد. او در سخنرانی سالانهاش در کنگره نیز، در حالیکه گفت راهحل دیپلماتیک را ترجیح میدهد، تأکید کرد اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست یابد. در همین حال، گزارشها از تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه، از جمله استقرار جنگندهها و گروههای ضربتی ناو هواپیمابر، حکایت دارد؛ روندی که با تهدیدهای تهران به پاسخ «قاطع» در صورت حمله، به نگرانیها درباره شعلهور شدن جنگی فراگیر دامن زده است.
در کنار این فضای تهدیدآمیز، رویترز تردیدهای جدی درباره بخشی از استدلالهای ترامپ برای توجیه احتمال حمله به ایران مطرح کرده است. به گفته سه منبع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا، ادعای ترامپ مبنی بر اینکه ایران «بهزودی» به موشکی دست خواهد یافت که بتواند خاک آمریکا را هدف بگیرد، با گزارشهای اطلاعاتی موجود همخوان نیست و بزرگنمایی به نظر میرسد. این منابع گفتهاند ارزیابی غیرمحرمانه سال ۲۰۲۵ آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا تغییر نکرده و بر اساس آن، ایران ممکن است تا سال ۲۰۳۵ بتواند از ظرفیتهای فعلی پرتابگرهای فضایی خود برای ساخت یک موشک بالستیک قارهپیما با کارایی نظامی بهره بگیرد. حتی در سناریوی کمک فنی چین یا کره شمالی نیز، یکی از منابع گفته است ایران در بهترین حالت به چند سال زمان نیاز دارد تا به توان عملیاتی در سطح قارهپیما نزدیک شود.
کاخ سفید در واکنش، ضمن دفاع از برجسته کردن «نگرانی جدی» از سوی ترامپ، بر تهدیدآمیز بودن چشمانداز دستیابی ایران به موشکهای قارهپیما تأکید کرد، اما گزارش رویترز نشان میدهد در سطح ارزیابیهای اطلاعاتی، نشانهای از «قریبالوقوع» بودن چنین تواناییای مطرح نشده است. در همین زمینه، مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا نیز با لحنی محتاطتر از ترامپ گفت ایران «در مسیر» آن است که روزی بتواند سلاحهایی با برد رسیدن به خاک آمریکا تولید کند. در سوی مقابل، عباس عراقچی در گفتوگویی رسانهای تصریح کرده ایران عمداً برد موشکهایش را زیر ۲۰۰۰ کیلومتر نگه میدارد و برنامهای برای توسعه موشکهای دوربرد ندارد و آن را صرفاً بخشی از بازدارندگی دفاعی میداند.
این بحث موشکی در حالی بالا گرفته که مناقشه اصلی همچنان بر سر غنیسازی اورانیوم و چگونگی مهار ظرفیتهای ایران برای تبدیل مواد غنیشده به قابلیت تسلیحاتی است. آمریکا میخواهد ایران غنیسازی را کنار بگذارد؛ ایران اما همواره تأکید کرده به دنبال بمب نیست و در ازای محدودیتها، رفع تحریمها و به رسمیت شناخته شدن حق غنیسازی را مطالبه میکند. همزمان، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و جامعه اطلاعاتی آمریکا پیشتر گفتهاند برنامه ساخت سلاح هستهای ایران در سال ۲۰۰۳ متوقف شده، هرچند نگرانیها درباره ادامه غنیسازی تا سطوح بالا و نزدیک به درجه تسلیحاتی در سالهای اخیر، همچنان بخشی از زمینه فشار و تهدید را شکل میدهد.
رویترز مینویسد خروجی ژنو یک «توافق» نبود، اما تعیین مسیر ادامه مذاکرات ــ بهویژه انتقال گفتوگوها به سطح فنی در وین ــ نشانهای از باز ماندن پنجره دیپلماسی است؛ پنجرهای که در سایه ضربالاجلهای اعلامی ترامپ، استقرار نظامی آمریکا و نیز جنگ روایتها درباره تهدیدهای موشکی و هستهای ایران، میتواند بسیار شکننده و کوتاهعمر باشد.
