در آستانه دور سوم گفتوگوهای ایران و ایالات متحده درباره برنامه هستهای تهران که قرار است روز پنجشنبه در ژنو برگزار شود، دو طرف همزمان پیامهایی از آمادگی برای ادامه مسیر دیپلماتیک ارسال کردهاند؛ پیامهایی که در پسزمینه افزایش توان نظامی آمریکا در خاورمیانه و تهدیدهای متقابل، معنایی دوگانه پیدا میکند: مذاکره زیر سایه فشار.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه ۲۵ فوریه در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت دونالد ترامپ همچنان «راهحل دیپلماتیک» را در قبال ایران ترجیح میدهد و امیدوار است طرف ایرانی این ترجیح را در مذاکرات ژنو جدی بگیرد. ونس تأکید کرد ترامپ «روشن» گفته است ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند و هدف کاخ سفید این است که این مسئله از مسیر دیپلماسی حلوفصل شود، هرچند رئیسجمهور آمریکا «ابزارهای دیگری» نیز در اختیار دارد. ونس در عین حال از پاسخ صریح به این پرسش که آیا واشنگتن خواهان کنارهگیری علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، است یا نه خودداری کرد و گفت آمریکا در حال ورود به دور تازهای از گفتوگوهای دیپلماتیک برای رسیدن به «توافقی معقول» است.
در سوی دیگر، ایران نیز در همان روز از «چشمانداز خوب» برای مذاکرات سخن گفت. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، اعلام کرد تهران شانس دستیابی به نتیجهای مطلوب را در دور سوم گفتوگوها میبیند و همزمان خبر داد که تیم مذاکرهکننده برای نشست ژنو عازم شده است. پزشکیان، بنا بر روایت رسانههای رسمی، گفت جمهوری اسلامی کوشیده است «با هدایت رهبر جمهوری اسلامی» این روند را مدیریت کند تا کشور از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» خارج شود. عباس عراقچی، وزیر خارجه و رئیس هیئت ایرانی نیز پیشتر گفته بود توافق «در دسترس» است، اما تنها در صورتی که «دیپلماسی در اولویت» قرار بگیرد.
بر اساس همین گزارشها، در طرف آمریکایی استیو ویتکاف (نماینده ویژه ترامپ) و جرد کوشنر (داماد رئیسجمهور آمریکا) قرار است در ژنو با هیئت ایرانی به ریاست عراقچی دیدار کنند. آغاز دوباره مذاکرات در هفتههای اخیر در شرایطی رخ میدهد که واشنگتن همزمان توان نظامی خود را در منطقه تقویت کرده و تهران نیز هشدار داده است در صورت حمله، میتواند پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد. در همین چارچوب، ترامپ در ۱۹ فوریه گفته بود به تهران حدود «۱۰ تا ۱۵ روز» فرصت میدهد تا به توافق برسد؛ ضربالاجلی که عملاً فضای دور سوم گفتوگوها را به نقطهای تعیینکننده نزدیک میکند.
اختلافات بنیادین همچنان پابرجاست. آمریکا و اسرائیل معتقدند ایران به دنبال ساخت سلاح هستهای است و این توان میتواند تهدیدی مستقیم علیه اسرائیل باشد؛ در مقابل، ایران میگوید برنامه هستهایاش «کاملاً صلحآمیز» است. با این حال، همانطور که در گزارشها یادآوری شده، ایران در سالهای گذشته سطح غنیسازی را بسیار فراتر از نیازهای تولید برق بالا برده و به سطحی نزدیک به درجه لازم برای ساخت بمب رسانده است؛ مسئلهای که به یکی از محورهای اصلی فشار و چانهزنی در مذاکرات تبدیل شده است.
در مجموع، پیامهای همزمانِ «ترجیح دیپلماسی» از سوی واشنگتن و «چشمانداز خوب» از سوی تهران، نشان میدهد هر دو طرف میکوشند در آستانه دور سوم مذاکرات ژنو، مسیر گفتوگو را باز نگه دارند؛ اما واقعیت این است که این گفتوگوها در شرایطی پیش میرود که تهدیدهای نظامی و ضربالاجلهای سیاسی همچنان روی میز است و همین، شکنندگی هر توافق احتمالی را از پیش پررنگ میکند.
