در حالی که خانوادهها و شهروندان ایرانی این هفته برای بزرگداشت جانباختگان اعتراضات سراسری دی ماه به خیابانها و گورستانها بازگشتند، تعدادی از این مراسمهای سوگواری به تجمعات اعتراضی تازه تبدیل شد و با واکنش امنیتی و در مواردی تیراندازی روبهرو گردید.
چهل روز پس از آغاز سرکوب گستردهای که بنا بر برآورد نهادهای حقوق بشری هزاران کشته بر جای گذاشته، خانوادهها از روز سهشنبه ۲۸ بهمن در نقاط مختلف کشور مراسمهای یادبود برگزار کردند. همزمان حکومت نیز کوشید ابتکار عمل را در دست بگیرد: نیروهای امنیتی را به برخی گورستانها اعزام کرد و در کنار آن، شهروندان را به شرکت در مراسمهای چهلمِ «سازماندهیشده توسط دولت» در مساجد دعوت کرد.
در شهر کردنشین آبدانان در استان ایلام، نیروهای امنیتی به سوی صدها سوگواری که در یک گورستان گرد آمده بودند آتش گشودند. ویدئوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده، پراکندگی جمعیت در میان صدای تیراندازی را نشان میدهد و شعار «مرگ بر دیکتاتور» نیز شنیده میشود.
گروه حقوقبشری «ههنگاو» نیز گزارش داده در آبدانان دستکم سه نفر زخمی و ۹ نفر بازداشت شدهاند. از درگیریها و برخوردهای مشابه در مشهد و همدان هم خبرهایی منتشر شده و به نظر میرسد دسترسی به اینترنت در این شهرها بهطور جدی محدود شده است.
چهارشنبه ۱۹ دی مصادف است با چهلمِ دومین روز مرگبار در اوج اعتراضات دی ماه؛ روزهایی که گستردهترین کشتار رخ داد.
اعتراضات دی ماه که از اعتراضهای اقتصادی در میان بازاریان بازار بزرگ تهران آغاز شد ــ بهسرعت به بزرگترین اعتراض ضدحکومتتی در طول چهل و هفت سال حاکمیت جمهوری اسلامی تبدیل شد.
در همین حال، فشارهای خارجی نیز بر فضای داخلی سایه انداخته است. رهبری حکومت هر چند تهدید میکند و لاف میزند اما نگران است تهدید حملهٔ آمریکا بتواند با تحریک دوبارهٔ نارضایتیها، کنترل حکومت بر اوضاع را سستتر کند.
«چهلم»های این هفته نه فقط یادبود قربانیان، بلکه به میدان تازهای برای سنجش نسبتِ جامعه و حکومت تبدیل شدهاند: از یک سو تلاش حکومت برای کنترل روایت و مهار تجمعها، و از سوی دیگر، کوشش خانوادهها و معترضان برای تبدیل سوگواری به اعتراض.
