در آستانه ازسرگیری مذاکرات ایران و ایالات متحده با میانجیگری عمان، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و از مشاوران ارشد رهبر جمهوری اسلامی، روز سهشنبه ۱۰ فوریه در مسقط با مقامهای عمانی دیدار کرد. به گزارش رویترز، محور گفتوگوهای لاریجانی با طرف عمانی «راههای رسیدن به توافقی متوازن و عادلانه» میان تهران و واشینگتن عنوان شده؛ دیداری که در شرایط تشدید تنشها و همزمان با استقرار یک ناوگروه دریایی آمریکا در منطقه، بهعنوان بخشی از تلاشها برای جلوگیری از درگیری تازه تفسیر میشود.
عمان هفته گذشته نیز نقش میانجی را در تماسها و گفتوگوهای هستهای میان تهران و واشینگتن ایفا کرده بود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفته است آن گفتوگوها به تهران امکان داده «جدیت» واشینگتن را بسنجد و از نظر ایران، نتیجه به اندازهای بوده که «تفاهم و اجماع» لازم برای ادامه مسیر دیپلماتیک فراهم شود. او همچنین تأکید کرده سفر لاریجانی به عمان از پیش برنامهریزی شده و مقصد بعدی او قطر خواهد بود؛ کشوری که در سالهای اخیر در چند بحران مهم منطقهای نقش میانجی داشته است.
طبق گزارش خبرگزاری دولتی عمان، در دیدار لاریجانی با سلطان هیثم بن طارق، طرفین بر ضرورت بازگشت به گفتوگو برای پل زدن میان اختلافها و تقویت صلح و امنیت منطقهای و جهانی تأکید کردهاند. رسانههای رسمی ایران نیز مدت این دیدار را «نزدیک به سه ساعت» اعلام کردهاند. با این حال، زمان و محل دور بعدی گفتوگوهای ایران و آمریکا هنوز اعلام نشده است.
به گزارش رویترز، یکی از گرههای اصلی مذاکرات، اختلاف بر سر دستور کار گفتوگوهاست. واشینگتن میخواهد دامنه مذاکرات را فراتر از پرونده هستهای ببرد و برنامه موشکی بالستیک ایران را نیز در دستور کار قرار دهد؛ برنامهای که از بزرگترین زرادخانههای موشکی در خاورمیانه توصیف میشود. تهران اما بارها گفته است درباره موشکها مذاکره نخواهد کرد و تأکید دارد این «خط قرمز» است. در همین گزارش آمده که ایران میگوید پس از حملات ۱۲ روزه سال گذشته اسرائیل و آمریکا، توان و موجودی موشکی خود را بازسازی کرده و این حوزه را قابل معامله نمیداند.
همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، قرار است روز چهارشنبه در واشینگتن با دونالد ترامپ دیدار کند و به گفته رویترز، احتمالاً میکوشد هر توافق احتمالی تهران–واشینگتن شامل محدودیتهایی بر برنامه موشکی ایران نیز بشود. در واکنش به این فشارها، بقایی گفته است آمریکا «باید مستقل از فشارهای خارجی، بهویژه فشارهای اسرائیل» عمل کند؛ فشارهایی که به تعبیر او «منافع منطقه و حتی آمریکا را نادیده میگیرد».
در سطح مطالبات، موضع تهران—آنگونه که رویترز نقل میکند—بر دو محور کلیدی استوار است: لغو تحریمهای مالی و به رسمیت شناختن «حقوق هستهای» ایران از جمله حق غنیسازی. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز گفته است تهران در هر مذاکرهای همچنان بر رفع تحریمها و حقوق هستهای خود پافشاری خواهد کرد. در مقابل، واشینگتن خواهان کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد از سوی ایران است؛ سطحی که در این گزارش «یک گام کوچک تا ۹۰ درصدِ مورد نیاز برای درجه تسلیحاتی» توصیف شده است.
محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، روز دوشنبه گفته است امکان «رقیقسازی» اورانیوم ۶۰ درصدی به این بستگی دارد که در برابر آن «همه تحریمها» برداشته شود یا نه. از سوی دیگر، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در سفرش به ارمنستان در پاسخ به پرسشی درباره پذیرش غنیسازی محدود در خاک ایران، گفته تصمیم نهایی درباره «خط قرمزها» در مذاکرات را ترامپ تعیین خواهد کرد.
ایران و آمریکا سال گذشته پنج دور مذاکره درباره محدود کردن برنامه هستهای ایران داشتند، اما روند گفتوگوها عمدتاً به دلیل اختلاف بر سر غنیسازی در داخل ایران متوقف شد. پس از حملات آمریکا به تأسیسات ایران، تهران گفته فعالیت غنیسازی را متوقف کرده و همواره بر «صلحآمیز بودن» برنامه هستهای خود تأکید داشته است.
سفر لاریجانی به مسقط در میانه تلاشهای میانجیگرانه عمان و در حالی انجام شده که طرفین از «ادامه دیپلماسی» سخن میگویند، اما اختلاف بر سر چارچوب مذاکرات—بهویژه اضافه شدن پرونده موشکی—همچنان میتواند مسیر گفتوگوها را دشوار و شکننده نگه دارد؛ آن هم در فضایی که با حضور نظامی آمریکا در منطقه و نگرانی از لغزش به سمت رویارویی تازه همراه است.
