خبرگزاری رویترز در گزارشی اختصاصی به نقل از چند منبع آگاه از مذاکرات مینویسد مذاکرهکنندگان آمریکایی و اوکراینی در گفتوگوهای اخیر، درباره یک هدفگذاری بلندپروازانه برای رسیدن روسیه و اوکراین به «توافق صلح تا ماه مارس» بحث کردهاند؛ هدفی که به گفته سه منبع مطلع، به احتمال زیاد بهدلیل نبود توافق بر سر مسئله کلیدی «سرزمین» با تأخیر روبهرو خواهد شد. طبق این گزارش، در چارچوبی که میان هیئتهای مذاکرهکننده آمریکا و اوکراین مطرح شده، هر توافق احتمالی باید به رأی مردم اوکراین گذاشته شود و همزمان با آن، انتخابات ملی نیز برگزار شود؛ موضوعی که پنج منبع—با درخواست ناشناس ماندن به دلیل خصوصی بودن رایزنیها—آن را تأیید کردهاند.
رویترز مینویسد تیم آمریکایی به رهبری استیو ویتکاف (نماینده ویژه ترامپ) و جرد کوشنر (داماد رئیسجمهور آمریکا) در نشستهای اخیر با طرف اوکراینی در ابوظبی و میامی تأکید کرده که «بهتر است رأیگیری هرچه زودتر برگزار شود». بنا بر روایت سه منبع، این پیام در دل خود یک نگرانی سیاسی در واشنگتن را هم حمل میکند: دو منبع گفتهاند مذاکرهکنندگان آمریکایی به همتایان اوکراینی منتقل کردهاند که با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در نوامبر، احتمالاً ترامپ تمرکز بیشتری را به مسائل داخلی معطوف میکند و بنابراین «وقت» و «سرمایه سیاسی» مقامهای ارشد آمریکا برای بستن یک توافق صلح کاهش مییابد.
این بحثها در حالی مطرح شده که دور دوم مذاکرات سهجانبه با میانجیگری آمریکا روز پنجشنبه در ابوظبی پایان یافت؛ مذاکراتی که به گفته رویترز دستاورد عملی اصلیاش «آزادی ۳۱۴ اسیر جنگی» و تعهد به ازسرگیری گفتوگوها در آینده نزدیک بود. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، هم گفته نشست بعدی احتمالاً بهزودی در ایالات متحده برگزار میشود.
بحث رأیگیری در ماه مه؛ اما تردیدهای جدی درباره عملی بودن زمانبندی آمریکا
دو منبع به رویترز گفتهاند مقامهای آمریکایی و اوکراینی درباره احتمال برگزاری همزمان همهپرسی و انتخابات ملی در ماه مه نیز گفتوگو کردهاند. با این حال، چندین منبع که از روند مذاکرات اطلاع دارند، زمانبندی پیشنهادی آمریکا را «خیالی» و دور از واقعیت توصیف کردهاند. مقامهای انتخاباتی اوکراین برآورد کردهاند که در شرایط فعلی، سازماندهی یک انتخابات حدود «شش ماه» زمان میبرد. یکی از منابع گفته است «آمریکاییها عجله دارند» و افزوده هرچند شاید بتوان رأیگیری را در کمتر از شش ماه هم تدارک دید، اما باز هم زمان قابل توجهی لازم است.
رویترز یادآوری میکند برگزاری چنین رأیگیریای به تغییرات قانونی نیاز دارد، زیرا انتخابات و رأیگیریهای سراسری در اوکراین در وضعیت «حکومت نظامی» ممنوع است. علاوه بر آن، هزینههای اجرایی بالاست. یکی از منابع میگوید اوکراین برای حفظ سلامت همهپرسی و انتخابات، خواهان آتشبس در تمام دوره کارزار انتخاباتی است و در عین حال به «سابقه روسیه در نقض تعهدات مربوط به توقف جنگ» اشاره میکند. همان منبع میگوید موضع کییف این است که «تا وقتی تضمینهای امنیتی برای اوکراین از سوی آمریکا و شرکا برقرار نشود، هیچ چیز قابل توافق نیست».
کاخ سفید از اظهارنظر خودداری کرده و دفتر ریاستجمهوری اوکراین و سفارت روسیه در واشنگتن نیز بنا به گزارش رویترز، در زمان انتشار خبر به درخواستها برای واکنش پاسخ ندادهاند.
ترکیب هیئتها و سایه ناامنی؛ از سوءقصد در مسکو تا اتهامزنی لاوروف
رویترز مینویسد در حالی که اوکراین چهرههای سیاسی بلندپایهای را به مذاکرات فرستاده—از جمله رئیس دفتر زلنسکی و رئیس فراکسیون پارلمانی حزب حاکم—هیئت روسیه «محوریت نظامی» دارد و ریاست آن با دریادار ایگور کوستیـوکوف، رئیس سازمان اطلاعات نظامی روسیه (GRU) است. در همین بستر، خبر حادثهای حساس نیز وارد روایت میشود: طبق گزارش رویترز، معاون کوستیـوکوف، ژنرال ولادیمیر آلکسییف، روز جمعه در مسکو توسط فردی ناشناس هدف گلوله قرار گرفت. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، اوکراین را متهم کرده که این اقدام را برای «خرابکاری در مذاکرات صلح» انجام داده است. وزیر خارجه اوکراین، آندری سیبیها، به رویترز گفته کییف هیچ نقشی در این حمله نداشته است.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که یک مقام اوکراینی گفته زلنسکی نسبت به ایده برگزاری انتخابات در آینده نزدیک «انعطاف» نشان میدهد؛ موضوعی که بنا بر رویترز از زمان روی کار آمدن ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵، بارها به عنوان مطالبهای از سوی آمریکا مطرح شده است. همان مقام افزوده زلنسکی با وجود افت حمایت عمومی نسبت به ابتدای جنگ تمامعیار ۲۰۲۲، هنوز از پشتیبانی «بیش از ۵۰ درصد» برخوردار است و مطمئن است که پیروز خواهد شد.
گره اصلی: سرزمین—دونباس و نیروگاه زاپوریژیا
با این همه، رویترز نتیجه میگیرد بزرگترین مانع صلح نزدیک، «ابهام و اختلاف عمیق بر سر سرنوشت شرق اوکراین» است. چند منبع گفتهاند روسیه در هر توافق صلح احتمالی، خواهان کنترل «تمام منطقه دونباس» است؛ در حالی که کییف هنوز بیش از ۲ هزار مایل مربع (حدود ۵,۱۸۰ کیلومتر مربع) از این منطقه را در اختیار دارد. اوکراین این مطالبه را «غیرقابل قبول» میداند، هرچند مقامهایی در کییف از آمادگی برای بررسی راهحلهای «خلاقانه» سخن گفتهاند؛ از جمله گزینههایی مانند منطقه غیرنظامی یا منطقه آزاد تجاری. با این حال، یکی از منابع صریحاً گفته است: «هنوز در مسئله سرزمین هیچ پیشرفتی وجود ندارد.»
به موازات دونباس، سرنوشت نیروگاه هستهای زاپوریژیا—بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا که در قلمرو تحت اشغال روسیه قرار دارد—نیز به یک نقطه گیر تبدیل شده است. رویترز به نقل از یک منبع مینویسد روسیه با یک پیشنهاد آمریکایی مخالفت کرده که طبق آن، واشنگتن کنترل نیروگاه را در دست بگیرد و برق آن را میان روسیه و اوکراین توزیع کند. در مقابل، مسکو اصرار دارد کنترل نیروگاه باید در اختیار روسیه باشد و در عوض به اوکراین برق ارزان بدهد؛ پیشنهادی که کییف آن را غیرقابل قبول میداند.
ریسک سیاسی برای هر توافق: رأی مردم ممکن است امتیازدهی سرزمینی را رد کند
رویترز تأکید میکند حتی اگر گرههای دونباس و زاپوریژیا باز شود، باز هم یک مانع سیاسی بزرگ وجود دارد: رأیدهندگان اوکراینی ممکن است هرگونه امتیازدهی سرزمینی را که به همهپرسی گذاشته میشود رد کنند. این در حالی است که روسیه اکنون حدود ۲۰ درصد از خاک اوکراین را در اشغال دارد—از جمله کریمه و بخشهایی از دونباس که پیش از تهاجم ۲۰۲۲ نیز در کنترل روسیه بود. به گفته تحلیلگران مورد استناد رویترز، روسیه از اوایل ۲۰۲۳ حدود ۱.۳ درصد دیگر از خاک اوکراین را به کنترل خود افزوده است. همزمان، نظرسنجیها نشان میدهد اکثریت قابل توجهی از اوکراینیها همچنان با واگذاری سرزمین در برابر تضمینهای امنیتی غرب مخالفاند، هرچند این فاصله در یک سال گذشته «اندکی کاهش» یافته است.
جمعبندی گزارش رویترز این است که واشنگتن در پی یک جدول زمانی تند برای رسیدن به توافق صلح و سپس رفتن به سمت رأی مردم و انتخابات است؛ اما واقعیت میدان جنگ، محدودیتهای حقوقیِ حکومت نظامی، نیاز اوکراین به تضمینهای امنیتی معتبر، و از همه مهمتر اختلاف حلنشده بر سر خاک و زیرساختهای راهبردی، باعث شده «هدفگذاری مارس» بیش از آنکه یک برنامه اجرایی قطعی باشد، به یک فشار سیاسی برای سرعت دادن به روندی پیچیده شباهت داشته باشد.
