وزیر خارجه ایران اعلام کرد گفتوگوهای هستهای ایران و ایالات متحده که روز جمعه ۶ فوریه ۲۰۲۶ در عمان و با میانجیگری این کشور برگزار شد، «آغاز خوبی» بوده و دو طرف بر ادامه مذاکرات به تفاهم رسیدهاند؛ اظهارنظری که در فضایی منتشر میشود که نگرانیها از شکست این گفتوگوهای پرریسک و احتمال لغزش منطقه به سوی یک رویارویی تازه افزایش یافته است.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در پاسخ به پرسش ایرنا با اشاره به اینکه موضوع گفتوگوی ایران و آمریکا صرفا هستهای است، گفت: در جلسه امروز اینکه گفتوگوهای هستهای و حلوفصل مسائل اصلی باید در فضایی آرام، بدون تنش و بدون تهدید، صورت گیرد مورد اشاره ما قرار گرفت. لازمه هر گفتوگویی، خودداری از تهدید و فشار است. ما این نکته را امروز نیز بهصراحت مطرح کردیم و انتظار داریم که حتماً رعایت شود تا امکان ادامه گفتوگوها فراهم باشد.
به گزارش خبرنگار اعزامی ایرنا، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه پس از پایان این دور از مذاکرات غیرمستقیم با ایالات متحده در عمان، در جمع خبرنگاران حاضر در مسقط گفت: امروز ما گفتوگوهای طولانی و فشردهای داشتیم. از ساعت ۱۰ صبح که آغاز کردیم تا اکنون که نزدیک به ساعت ۶ بعدازظهر است، جلسات متعددی برگزار شد؛ البته بهصورت غیرمستقیم. آقای بدر بوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، امروز زحمت زیادی کشیدند؛ هم از باب مهماننوازی، میزبانی و هم از باب انتقال صحبتها و پیامهای طرفین به یکدیگر.
عراقچی با اشاره به اینکه امروز چندین دور جلسات برگزار شد، گفت: صحبتهایی که ما با ایشان داشتیم و سپس ایشان با طرف مقابل مطرح کردند، موجب شد پس از این مدت طولانی که گفتوگویی نداشتیم، نقطهنظرات به یکدیگر منتقل شود. این موضوع بسیار مهم بود. نگرانیهای ما منتقل شد و منافع ما، حقوقی که مردم ایران دارند و همه مواردی که باید گفته میشد، بهنظر من در فضایی بسیار خوب
عباس عراقچی با تاکید بر اینکه میتوانم بگویم که شروع خوبی بود، ادامه داد: اما ادامه آن منوط به این است که ما در پایتختها مشورتهایی انجام دهیم و درباره چگونگی ادامه روند تصمیمگیری کنیم. در مورد نفسِ ادامهی گفتوگوها تقریباً توافق نظر وجود داشت و قرار شد این روند ادامه پیدا کند؛ اما اینکه زمان، چگونگی و تاریخ آن چگونه باشد، در مشورتهای بعدی و از طریق آقای بدر بوسعیدی انجام خواهد شد. به نظر من فضای خوبی حاکم بود و در یک جمله میتوانم بگویم که شروع خوبی بود.
وزیر امور خارجه در ادامه خاطرنشان کرد: اکنون در مرحلهای هستیم که پس از هشت ماه پرتلاطم، که یک جنگ را پشت سر گذاشتیم و همه مسائل دیگری که میدانیم، قرار است دوباره یک روند گفتوگو آغاز شود. این بیاعتمادی بسیار بزرگی که در این مدت به وجود آمده و بر بیاعتمادیهای قبلی افزوده شده، چالشی سنگین بر سر راه مذاکرات است و ما ابتدا باید بر این فضای بیاعتمادی حاکم غلبه کنیم و سپس بتوانیم چارچوب یک گفتوگوی جدید را، که بهاصطلاح بتواند منافع مردم ایران را تأمین کند، طراحی کنیم.
وی ادامه داد: امروز در این زمینه تا حدی بحثهای خوبی انجام شد و دیدگاههای دو طرف شنیده و قرار شد که این روند ادامه پیدا کند. تصور من این است که اگر همین روند و همین دیدگاه در بهاصطلاح طرف مقابل ادامه پیدا کند، میتوانیم در جلسات بعدی به یک چارچوب مورد توافق برای این گفتوگوها و درباره موضوعاتی که مطرح است، برسیم؛ اما نمیخواهم از اکنون قضاوت کنم. به نظر من شروع خوبی بود و میتواند ادامهی خوبی هم داشته باشد، اما این موضوع به طرف مقابل و البته به تصمیمگیریهایی که در تهران انجام خواهد شد، بستگی دارد.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه در پاسخ به این پرسش ایرنا که یکی از مهمترین نگرانیهای کشورهای منطقه، با وجود سازوبرگها و تمهیداتی که آمریکا در اطراف منطقه تدارک دیده است، موضوع امنیت در این جغرافیا است. آیا در ارتباط با این موضوع نیز در گفتوگوهای امروز مسائلی مطرح شد، یا هنوز به آن مرحله نرسیده است، گفت: موضوع گفتوگوهای ما صرفاً هستهای است و ما در خصوص هیچ موضوع دیگری با آمریکاییها گفتوگو نمیکنیم.
وی ادامه داد: البته اینکه گفتوگوهای هستهای و حلوفصل مسائل اصلی باید در فضایی آرام، بدون تنش و بدون تهدید، صورت گیرد مورد اشاره ما قرار گرفت. لازمه هر گفتوگویی، خودداری از تهدید و فشار است. ما این نکته را امروز نیز بهصراحت مطرح کردیم و انتظار داریم که حتماً رعایت شود تا امکان ادامه گفتوگوها فراهم باشد.
رویترز در گزارشی مینویسد: تهران بارها اعلام کرده برنامه موشکیاش قابل مذاکره نیست و آن را بخشی از «توان دفاعی» خود میداند. در همین چارچوب، عراقچی هم در موضعگیریهای پس از مذاکرات، بهطور ضمنی بر سختی راه اشاره کرده و گفته است «فقدان اعتماد» یک چالش بزرگ در مسیر گفتوگوهاست و باید بر آن غلبه شود. از سوی دیگر، رویترز مینویسد ایران خواهان به رسمیت شناخته شدن «حق غنیسازی» است، در حالی که برای واشنگتن، انجام غنیسازی در داخل ایران «خط قرمز» محسوب میشود.
این مذاکرات در حالی انجام شده که تنشهای نظامی و سیاسی در پسزمینه پررنگ است. به نوشته رویترز، رهبری ایران همچنان نگران است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تهدیدهای خود برای حمله به ایران را عملی کند؛ نگرانیای که با افزایش حضور نیروی دریایی آمریکا در نزدیکی ایران تشدید شده است. این تقویت حضور نظامی آمریکا—که ترامپ از آن با عنوان «آرْمادا» یاد کرده—پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران در ماه گذشته صورت گرفته و به افزایش تنش میان تهران و واشنگتن دامن زده است. ترامپ نیز هشدار داده بود اگر توافقی حاصل نشود «اتفاقهای بدی» ممکن است رخ دهد؛ فضایی که باعث شده بسیاری از دولتهای منطقه و قدرتهای جهانی نگران باشند شکست گفتوگوها به درگیری تازهای میان ایران و آمریکا منتهی شود و دامنه آن به سراسر منطقه نفتخیز گسترش یابد.
همزمان، ایران در کنار اعلام آمادگی برای ادامه مسیر دیپلماتیک، بر خطوط قرمز خود نیز پافشاری کرده است. رویترز اشاره میکند که تهران مذاکره درباره «قابلیتهای دفاعی» از جمله موشکها و برد آنها را صراحتاً رد کرده و در آستانه مذاکرات نیز تلویزیون دولتی ایران خبر داده بود موشک بالستیک دوربرد «خرمشهر-۴» در یکی از پایگاههای زیرزمینی موسوم به «شهرهای موشکی» سپاه مستقر شده است؛ اقدامی که در گزارش رویترز بهعنوان نمایش «تمرد» و قدرتنمایی پیش از گفتوگوها توصیف شده است.
با این حال، گزارش یادآوری میکند که تهران در موضوع هستهای امکان انعطاف را کاملاً منتفی نمیداند. مقامهای ایرانی هفته گذشته به رویترز گفته بودند ایران میتواند درباره غنیسازی «انعطاف» نشان دهد، از جمله با تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا و پذیرش «غنیسازی صفر» در قالب یک سازوکار کنسرسیومی بهعنوان راهحل. ایران همچنین خواهان لغو تحریمهایی است که از سال ۲۰۱۸ و پس از خروج ترامپ از توافق هستهای ۲۰۱۵ دوباره اعمال شد.
در مقابل، آمریکا، متحدان اروپاییاش و اسرائیل ایران را متهم میکنند که برنامه هستهای را پوششی برای تلاش جهت دستیابی به توان تولید سلاح قرار داده است؛ اتهامی که تهران رد میکند و بر صلحآمیز بودن برنامهاش پافشاری دارد. اسرائیل نیز خطر موشکی ایران را همسنگ خطر هستهای معرفی کرده و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پیشتر گفته بود تلاش ایران برای ساخت سلاح اتمی و انبوه موشکهای بالستیک، همچون «دو توده سرطان» است.
جمعبندی خبر رویترز این است که گفتوگوهای مسقط، هرچند از نگاه تهران «شروع خوبی» داشته و مسیر ادامه آن مورد تفاهم قرار گرفته، اما به دلیل شکافهای جدی درباره دامنه مذاکرات، سطح بیاعتمادی و فشار همزمان نظامی و سیاسی، همچنان در نقطهای حساس قرار دارد؛ نقطهای که سرنوشت آن میتواند یا به سمت چارچوبی برای تفاهم حرکت کند یا با شکست، خطر رویارویی جدید را تشدید کند.
