پس از دو روز مذاکره در ابوظبی میان هیئتهای اوکراین، روسیه و ایالات متحده با هدف پیشبرد مسیر یک توافق صلح، طرفها روز پنجشنبه ۵ فوریه ۲۰۲۶ گفتوگوها را پایان دادند؛ گفتوگوهایی که بنا بر گزارش، تنها نتیجه رسمی و قابل اعلام آن به تبادل اسرا محدود ماند و درباره مسائل سرزمینی، نشانهای از پیشرفت محسوس ارائه نشد. استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که هیئتهای سه کشور بر سر تبادل ۳۱۴ اسیر به توافق رسیدهاند و این تبادل در همان روز انجام شد. او همزمان افزود گفتوگوها ادامه خواهد یافت و «در هفتههای پیش رو» انتظار «پیشرفتهای تازه» میرود.
این نخستین توافق برای آزادی اسرا پس از یک وقفه چندماهه توصیف شده است. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین که در سفر به لهستان بهسر میبرد، بازگشت ۱۵۷ اوکراینی را خوشامد گفت و توضیح داد که آزادشدگان از میان نیروهای مسلح، گارد ملی و مرزبانی اوکراین هستند و همچنین شماری غیرنظامی را نیز دربر میگیرند؛ به گفته او «بیشترشان» از سال ۲۰۲۲ در اسارت بودهاند. زلنسکی در عین حال اذعان کرد مذاکرات ابوظبی «آسان نبود» و خواستار «نتایج سریعتر» برای دستیابی به «توافقی عادلانه» شد؛ توافقی که به گفته او باید تضمین کند روسیه بابت تجاوز خود «هیچ پاداشی» دریافت نکند و کییف نیز به «تضمینهای امنیتی واقعی» برسد. او این موضع را در کنار دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، تکرار کرد.
در روایت رسانههای روسی از جمله تاس، موضوعات مطرحشده در مذاکرات گستردهتر بوده و از «ابعاد اقتصادی»، «مسائل سرزمینی» و «سازوکار آتشبس» نام برده شده است. با این حال، چند منبع حاضر در محل به رسانهها گفتهاند که درباره مطالبه مسکو مبنی بر بهرسمیت شناختن «دونباس بهعنوان منطقهای روسی از سوی همه کشورها» پیشرفتی گزارش نشده و روسیه بهدنبال «توافقی گستردهتر» بوده است. در مقابل، در بحث تضمینهای امنیتی برای اوکراین، یکی از اعضای هیئتها از ایدهای سخن گفته که به جای استقرار نیروهای موسوم به حافظ صلح، میتواند شامل «تیمی برای مداخله سریع» متشکل از نیروهای بینالمللی باشد؛ طرحی که نشان میدهد اختلاف بر سر شکل و ماهیت تضمینها همچنان پابرجاست.
با این همه، گزارش یادآوری میکند «غافلگیری اصلی» نشست ابوظبی نه در محور اوکراین و روسیه، بلکه در کانال ارتباطی میان واشنگتن و مسکو رخ داده است. فرماندهی اروپایی نیروهای مسلح آمریکا (EUCOM) در بیانیهای از تصمیم آمریکا و روسیه برای ازسرگیری «گفتوگوی سطح بالا میان نظامیان» خبر داده و آن را اقدامی در جهت «ثبات بیشتر» و «صلح در جهان» توصیف کرده است. این تحول، بهویژه در سایه اتمام اعتبار پیمان کنترل تسلیحات هستهای «نیو استارت» در همان روز، توجهها را به خود جلب کرده است.
وبسایت آکسیوس مینویسد دو کشور ممکن است در آستانه یک سازش برای تمدید عملی چارچوب «نیو استارت» باشند؛ سازشی که بنا بر این روایت، نیازمند تأیید نهایی روسای جمهور است و میتواند به معنای پایبندی دو طرف به مفاد توافق برای دستکم شش ماه باشد تا در این بازه، مذاکراتی برای رسیدن به یک توافق جدید دنبال شود. همزمان، دونالد ترامپ نیز پنجشنبه در پیامی در تروثسوشال تأیید کرد که با مسکو درباره یک «پیمان جدیدِ بهبود یافته و مدرنشده» گفتوگوهایی در جریان است و نوشت به جای تمدید ساده نیو استارت، بهتر است کارشناسان هستهای روی توافقی تازه کار کنند که «برای آینده» دوام بیاورد. کنار هم قرار گرفتن این اظهارات و گزارشهای رسانهای، از شکلگیری یک مسیر موازی حکایت دارد: مسیری که در آن، گفتوگوهای مربوط به جنگ اوکراین با وجود بنبست در پرونده سرزمینی، در سطحی دیگر به تعاملات امنیتی آمریکا و روسیه گره میخورد.
در همین فضای جابهجاییهای دیپلماتیک، گزارشها حاکی از تلاش اروپا برای کنار گذاشته نشدن از روندهاست. هیئتی اروپایی حاضر در امارات کوشیده است به مذاکرات نزدیک شود؛ تلاشی که با دغدغه اعلامشده امانوئل مکرون همخوانی دارد، زیرا رئیسجمهور فرانسه طی هفتههای اخیر از ضرورت بازگشایی کانال گفتوگو با ولادیمیر پوتین سخن گفته است. همچنین به نقل از نشریه اکسپرس آمده است امانوئل بُن، رئیس واحد دیپلماسی کاخ الیزه، روز سهشنبه به مسکو رفته و با یوری اوشاکوف، مشاور دیپلماتیک کرملین، دیدار کرده است؛ سفری که بنا بر گزارش، هیچیک از دو طرف آن را تکذیب نکردهاند و اگر درست باشد، میتواند نخستین رفتوآمدی از این جنس از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین باشد. در همین چارچوب گفته شده زلنسکی از طریق مکرون در جریان این ابتکار قرار گرفته است.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، نیز روز پنجشنبه اعلام کرده که مسکو همچنان آماده مشارکت در تلاشهای «جدی» برای بازگرداندن کانالهای دیپلماتیک است. با این حال نشست ابوظبی، دستکم در ظاهر، بیش از هر چیز «تبادل اسرا» را بهعنوان تنها گام ملموس ثبت کرده و درباره پروندههای تعیینکنندهتر ــ بهویژه سرزمین و سازوکار آتشبس ــ فعلاً نشانهای از عبور از بنبست ارائه نداده است؛ در حالی که در حاشیه همین گفتوگوها، امکان باز شدن مسیر تازهای در تعاملات راهبردی واشنگتن و مسکو، بهخصوص در حوزه کنترل تسلیحات هستهای، به یکی از محورهای اصلی توجه رسانهها بدل شده است.
