بر اساس یک گزارش اختصاصی خبرگزاری رویترز، نگرانی عمیقی در سطوح بالای حاکمیت ایران شکل گرفته است که هرگونه حملهٔ محدود نظامی از سوی ایالات متحده میتواند خشم انباشتهٔ جامعه را دوباره به خیابانها بکشاند و پایههای قدرت سیاسی را با تهدیدی جدی مواجه کند. به گفتهٔ شش مقام کنونی و پیشین جمهوری اسلامی، سرکوب خونین اعتراضات ضدحکومتی در اوایل ژانویه ــ که مرگبارترین سرکوب از زمان انقلاب ۱۳۵۷ توصیف شده ــ نهتنها باعث فروکش کردن نارضایتی نشده، بلکه «دیوار ترس» را در بخشهای گستردهای از جامعه فرو ریخته است.
به گفتهٔ چهار مقام مطلع از جلسات درونحاکمیتی، در نشستهایی در سطح بالا به علی خامنهای گفته شده که خشم عمومی به نقطهای رسیده که دیگر ترس، عامل بازدارنده محسوب نمیشود. این مقامات هشدار دادهاند که بخش قابل توجهی از مردم آمادهاند بار دیگر با نیروهای امنیتی روبهرو شوند و فشار خارجی ــ بهویژه حملهای محدود از سوی آمریکا ــ میتواند این آمادگی را به کنش خیابانی گسترده تبدیل کند و «آسیبی جبرانناپذیر» به ساختار سیاسی وارد سازد.
یکی از این مقامات به رویترز گفته است که از نگاه مسئولان، دشمنان جمهوری اسلامی بهدنبال شعلهور شدن دوبارهٔ اعتراضات برای پایان دادن به نظام هستند و اگر چنین قیامی رخ دهد، «متأسفانه خشونت بیشتری» در پی خواهد داشت. او افزوده است: «ترکیب حملهٔ خارجی با اعتراضهای مردمی خشمگین میتواند به فروپاشی نظام حاکم بینجامد؛ این اصلیترین نگرانی در میان مقامات ارشد است و همان چیزی است که دشمنان میخواهند.»
اهمیت این اظهارات در آن است که از تردیدها و نگرانیهای پنهان درون حاکمیت پرده برمیدارد؛ نگرانیهایی که با موضع علنی و تهاجمی تهران در برابر معترضان و ایالات متحده در تضاد آشکار قرار دارد. منابع رویترز توضیح ندادهاند که واکنش خامنهای به این هشدارها چه بوده است و وزارت خارجهٔ ایران نیز به درخواست این خبرگزاری برای اظهارنظر پاسخی نداده است.
این گزارش در حالی منتشر میشود که بنا به گفتهٔ منابع متعدد، دونالد ترامپ در حال بررسی گزینههایی علیه ایران است که از جمله شامل حملات هدفمند به نیروهای امنیتی و چهرههای حکومتی با هدف تشویق معترضان میشود. با این حال، مقامهای اسرائیلی و عربی به رویترز گفتهاند که اتکای صرف به قدرت هوایی برای سرنگونی حاکمیت روحانیون کافی نخواهد بود.
یکی از مقامات پیشین میانهرو در جمهوری اسلامی نیز تأکید کرده که شرایط نسبت به گذشته تغییر کرده است. به گفتهٔ او، «مردم بهشدت خشمگیناند» و حملهٔ آمریکا میتواند بار دیگر آنها را به قیام وادارد. او تصریح کرده است: «دیوار ترس فرو ریخته؛ دیگر ترسی باقی نمانده است.»
تنش میان تهران و واشنگتن در هفتههای اخیر بهطور محسوسی افزایش یافته است. اعزام یک ناو هواپیمابر آمریکایی و ناوهای پشتیبان آن به خاورمیانه، دامنهٔ گزینههای نظامی دولت آمریکا را گسترش داده؛ آن هم پس از تهدیدهای مکرر ترامپ به مداخله در واکنش به سرکوب خونین اعتراضات در ایران.
در همین حال، شماری از چهرههای مخالف که زمانی بخشی از ساختار قدرت بودهاند، نسبت به «جوشش خشم عمومی» و خطر فروپاشی نظام هشدار دادهاند. میرحسین موسوی، نخستوزیر پیشین که از سال ۲۰۱۱ بدون محاکمه در حصر خانگی است، در بیانیهای که در وبسایت نزدیک به اصلاحطلبان «کلمه» منتشر شد، نوشت: «رود خون گرمی که در ماه سرد ژانویه بر زمین ریخته شد، تا تغییر مسیر تاریخ از جوشیدن باز نخواهد ایستاد.» او افزوده است: «مردم به چه زبانی بگویند که این نظام را نمیخواهند و به دروغهای شما باور ندارند؟ بس است، بازی تمام شده است.»
در جریان اعتراضات اوایل ژانویه، به گفتهٔ شاهدان و نهادهای حقوق بشری، نیروهای امنیتی با استفاده از خشونت مرگبار تجمعات را سرکوب کردند؛ سرکوبی که هزاران کشته و شمار زیادی زخمی بر جای گذاشت. مقامهای ایرانی مسئولیت خشونتها را متوجه «تروریستهای مسلح» مرتبط با اسرائیل و آمریکا دانستند.
تحلیلگران و افراد مطلع میگویند اگرچه خیابانها فعلاً آرام است، اما ریشههای نارضایتی از میان نرفته است. افت اقتصادی، سرکوب سیاسی، شکاف فزایندهٔ طبقاتی و فساد ساختاری، خشم عمومی را بهطور مداوم تغذیه کرده و بسیاری از ایرانیان را در نظامی گرفتار کرده که نه راهحلی پیش پایشان میگذارد و نه افقی برای آینده ترسیم میکند.
مقامات کنونی و پیشین هشدار دادهاند که اگر اعتراضات در شرایط تشدید فشار خارجی از سر گرفته شود و نیروهای امنیتی بار دیگر با خشونت واکنش نشان دهند، معترضان جسورتر از گذشته خواهند بود؛ جسورتر بهدلیل تجربههای پیشین و با این احساس که دیگر چیز زیادی برای از دست دادن ندارند. یکی از این مقامات تصریح کرده است که در صورت حملهٔ آمریکا، حاکمیت از روشهای خشنتری علیه معترضان استفاده خواهد کرد و نتیجه میتواند «حمام خون» باشد.
در گفتوگو با رویترز، شماری از شهروندان عادی نیز پیشبینی کردهاند که حاکمان ایران هرگونه اعتراض تازهای را با سرکوب شدید پاسخ خواهند داد. یک شهروند تهرانی که پسر ۱۵ سالهاش در اعتراضات ۹ ژانویه کشته شده، گفته است معترضان تنها «زندگی عادی» میخواستند و پاسخشان «گلوله» بوده است. او افزوده است: «اگر آمریکا حمله کند، برای انتقام خون پسرم و کودکانی که این رژیم کشت، دوباره به خیابان بازمیگردم.»
