وزارت دفاع سوریه شامگاه شنبه از تمدید رسمی «آتشبس» در شمال کشور برای مدت ۱۵ روز خبر داد؛ آتشبسی که قرار بود از ۲۰ ژانویه برقرار باشد اما بنا بر گزارشها، در عمل از همان ابتدا بارها نقض شد و با پایان یافتن موعد قبلی، اکنون به شکل رسمی تمدید شده است. در واکنش به این تصمیم، «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF) که رهبری آن در دست کردهاست اعلام کردند برای «حفاظت از غیرنظامیان»، «کاهش تنش» و «فراهم کردن شرایط مناسب برای ثبات»، به توافق جدید پایبند خواهند ماند. این نیروها همچنین گفتند گفتوگوهای دیپلماتیک با حکومت مستقر در دمشق به رهبری «هیئت تحریر شام» ادامه خواهد داشت؛ حکومتی که به نوشته گزارش، دو هفته پیش حملهای گسترده به منطقه خودگردان شمال و شرق سوریه آغاز کرد و در سایه پشتیبانی آمریکا ـ که بنا بر این روایت کردها را رها کرده است ـ توانست در مدت کوتاهی بخشهای بزرگی را به تصرف درآورد.
با این حال، گزارش تأکید میکند که تمدید آتشبس به معنای «کاهش واقعی تنش» نیست. در شبکههای اجتماعی، ویدئوهای متعددی منتشر شده که ظاهراً نشان میدهد نیروهای دولتی سوریه همچنان ادوات سنگین و نیروهای شبهنظامی را برای تقویت خطوط درگیری، به جبهههای جنوبی شهر بزرگ حسکه منتقل میکنند. این تحرکات، از نگاه منابع کردی و ناظران محلی، نشانهای است از اینکه آتشبس روی کاغذ تمدید شده، اما آمادهسازی برای ادامه فشار نظامی در میدان متوقف نشده است.
همزمان، بحران انسانی در شهر کردنشین کوبانی در مرز ترکیه و سوریه به نقطهای بسیار خطرناک رسیده است. پس از آنکه نیروهای دولتی سوریه در ۱۹ ژانویه سد راهبردی «تشرین» بر رود فرات را تصرف کردند، آب و برق کوبانی قطع شد و حلقه محاصره نیز بستهتر گردید. در نتیجه، بیش از ۱۵۰ هزار نفر عملاً از دسترسی به نیازهای اولیه زندگی محروم شدهاند. اداره خودگردان منطقه بارها با هشدار درباره این وضعیت، از جامعه جهانی درخواست کمک و اقدام فوری کرده است.
فرهان هج عیسا، همرئیس شورای اجرایی خودگردانی در منطقه کوبانی، روز شنبه اعلام کرد که شهر «در آستانه نسلکشی» قرار گرفته است. به گفته او، کمبود مواد غذایی، دارو و سوخت گرمایشی زندگی مردم را فلج کرده و سرمای ناگهانی و شدید زمستان، بهویژه برای هزاران آوارهای که در پی پیشروی نیروهای دولتی به کوبانی پناه آوردهاند، فاجعهبار بوده است. پناهگاههای اضطراری پر شده و بسیاری از مردم ناچارند در دمای زیر صفر در فضای باز دوام بیاورند. در همین روز، «هلالاحمر کرد» نیز خبر داد که دستکم پنج کودک بر اثر سرمای شدید و نبود امکانات درمانی جان خود را از دست دادهاند؛ نشانهای تکاندهنده از سرعت فروپاشی شرایط انسانی در شهری که هم محاصره شده و هم از خدمات پایه محروم مانده است.
در سوی دیگر ماجرا، وزارت دفاع سوریه آشکارا گفته است هدف اصلی تمدید آتشبس، کمک به عملیات آمریکاست؛ عملیاتی برای انتقال زندانیان داعش از زندانهای تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه به عراق. این وزارتخانه اعلام کرده تمدید آتشبس قرار است «عملیات آمریکا برای انتقال زندانیان داعش» را تسهیل کند. گزارش یادآوری میکند که پیشتر هزاران نفر از هواداران «داعش» از زندانها و اردوگاههای شرق سوریه گریخته بودند و اکنون آمریکا میگوید میخواهد حدود ۷ هزار زندانی دیگر را به عراق منتقل کند. در همین چارچوب، نیروهای دولتی سوریه روز جمعه کنترل زندان «العکتان» در نزدیکی رقه را نیز به دست گرفتهاند؛ زندانی که محل نگهداری نیروهای داعش توصیف شده است. صدها نیروی SDF که تا آن زمان نگهبانی زندان را بر عهده داشتند، به کوبانی منتقل شدهاند؛ انتقالی که در فضای محاصره و بحران انسانی، نگرانیهای امنیتی و لجستیکی تازهای هم ایجاد میکند.
گزارش همچنین به نقش میانجیگرانه آمریکا اشاره میکند. بنا بر روایت نشریه آمریکایی «The War Zone» به نقل از یک مقام ناشناس آمریکایی، توافق آتشبس با میانجیگری واشنگتن شکل گرفته، زیرا آمریکا نمیخواهد نیروهایش «در میانه» جنگ میان حکومت سوریه و نیروهای دموکراتیک سوریه گیر بیفتند. اما در مقابل، اداره خودگردان شمال و شرق سوریه صبح یکشنبه با اشاره به همان بیانیه وزارت دفاع سوریه هشدار داده که باید فرض را بر این گذاشت که «گزینه نظامی» و «حملات تشدیدشده» علیه منطقه همچنان روی میز است و از مردم خواسته در حالت آمادهباش بمانند.
در همین حال، گزارش از کاهش تدریجی حضور نظامی آمریکا در شمال سوریه نیز خبر میدهد. بر پایه روایت شاهدان محلی، نیروهای آمریکایی حضور خود را کمتر کردهاند و روزنامه والاستریت ژورنال نیز پیشتر گزارش داده بود که پنتاگون حتی گزینه خروج کامل از سوریه را بررسی میکند. این روند، برای نیروهای کرد و ساختار خودگردان، به معنای افزایش آسیبپذیری در برابر فشار همزمان دمشق، بازیگران شبهنظامی و نیز مداخلات منطقهای است؛ بهخصوص در زمانی که محاصره کوبانی و بحران انسانی به اوج رسیده است.
در بخش دیگری از گزارش، از جزئیات حساستری درباره مذاکرات میان آمریکا و حکومت سوریه سخن گفته میشود. صالح مسلم، سیاستمدار کرد سوری، در گفتوگویی با خبرگزاری ترکیزبان «مزوپوتامیا» ادعا کرده است تام باراک، فرستاده آمریکا در امور سوریه، از نیروهای دموکراتیک سوریه خواسته در طرحی برای مقابله با سازمانهای شیعه متحد ایران در عراق ـ از جمله «حشد الشعبی» ـ مشارکت کنند؛ درخواستی که به گفته او از سوی SDF رد شده است. با این حال، مسلم روز یکشنبه در موضعی عقب نشست و گفت این ادعاها ممکن است «شایعه» باشد. همین رفتوبرگشت، نشان میدهد پشت پرده تماسها و معاملههای منطقهای، همچنان پیچیده و پرابهام است و هر توافق میتواند به سرعت زیر فشار اهداف متضاد بازیگران مختلف تغییر جهت دهد.
مجموع این تحولات تصویر روشنی از «آرامش پس از آتشبس» ارائه نمیدهد: تمدید رسمی آتشبس، در کنار تداوم انتقال نیرو و تجهیزات به خطوط نبرد، محاصره کوبانی، قطع آب و برق، کمبود دارو و سوخت، مرگ کودکان در سرما، و همزمان چانهزنیهای آمریکا بر سر زندانیان داعش و احتمال کاهش حضور نظامیاش، همگی نشان میدهد شمال سوریه وارد مرحلهای شده که در آن، خطر یک فاجعه انسانیِ گسترده و نیز دور تازهای از درگیریهای سنگین، همچنان بسیار جدی و نزدیک است.
