نیروهای سوری و کُرد بر سر تمدید آتشبس توافق کردند؛ در حالی که سایهٔ جنگ سنگینی میکند. آتشبس برای یک ماه دیگر تمدید میشود تا امکان انتقال اعضای مظنون «دولت اسلامی» از سوریه به عراق فراهم شود.
بهگفتهٔ منابع دیپلماتیک سوری، دولت سوریه و نیروهای کُرد روز شنبه بر سر تمدید آتشبس به توافق رسیدند؛ توافقی که موقتاً از بروز جنگی قریبالوقوع میان دو طرف در شمالشرق کشور جلوگیری میکند.
منابع به خبرگزاری فرانسه گفتهاند آتشبس «برای دورهای حداکثر تا یک ماه» تمدید خواهد شد؛ با این استدلال که این زمان برای تسهیل انتقال اعضای مظنون دولت اسلامی از سوریه به عراق لازم است.
دو طرف اوایل هفتهٔ گذشته از یک آتشبس موقت خبر داده بودند که به حملهٔ دولت سوریه، حملهای که ارتش احمد الشرع را تا آستانهٔ مواضع نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) رسانده بود، پایان داد. این اعلام، نگرانیها دربارهٔ ازسرگیری عملیات در روز شنبه را فرو نشاند و فضای بیشتری برای دیپلماسی ایجاد کرد، اما به ریشههای مناقشهٔ میان دو طرف پایان نداد.
نبرد بر سر سه محله مورد مناقشه در حلب در اوایل ژانویه منجر به حمله گسترده دولت شد که در آن نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) اکثر قلمرو خود را در کشور در عرض چند روز از دست دادند.
قرار بود آتشبس به نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) فرصت دهد تا یک طرح ۱۴ مادهای را با دولت سوریه اجرا کنند که بر اساس آن شبهنظامیان کرد منحل و سربازانشان در ارتش سوریه ادغام شوند.
اگر نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) این توافق را اجرا نمیکرد، دمشق حمله خود را از سر میگرفت و به سمت آخرین پایگاههای نیروهای دموکراتیک سوریه در حسکه و مناطق با اکثریت کردنشین قامشلی و کوبانی پیشروی میکرد.
با وجود آتشبس، دو طرف این دوره را صرف آمادهسازی برای احتمال یک جنگ تمامعیار کردند.
نیروهای SDF در مناطق با اکثریت کردنشین مستقر شدند، در حالی که رهبران آنها خواستار بسیج عمومی در میان ساکنان آنجا شدند و به کسانی که مایل به مسلح شدن بودند، سلاح توزیع کردند. در سوی دیگر، سربازان و تانکهای ارتش سوریه بهسوی خطوط مقدم سرازیر شدند تا شمالشرق کشور را تحت کنترل دولت مرکزی به رهبری احمد الشرع درآورند. یکی از سربازان روز پنجشنبه، در حالی که از حرکت کاروانهای لجستیکی به سمت جبههٔ حسکه نگهبانی میداد، گفت: «به امید خدا، به زودی در حسکه و سپس در قامشلی خواهیم بود.»
در حالی که سربازان در میدان نبرد در انتظار بودند، مقامهای سوری و قدرتهای منطقهای برای جلوگیری از ازسرگیری جنگ وارد دور تازهای از دیپلماسی شدند. مظلوم عبدی، رهبر SDF، برای دومین بار راهی اقلیم کردستان عراق شد و در آنجا با تام باراک، فرستادهٔ آمریکا در امور سوریه که میانجی گفتوگوها میان SDF و دمشق است دیدار کرد.
عبدی همچنین تلفنی با اسعد الشیبانی، وزیر خارجهٔ سوریه، گفتوگو کرد که پس از آن توافقی برای انتقال امن نیروهای SDF از یک زندان محاصرهشده در قلمرو تحت کنترل دولت سوریه حاصل شد.
هاکان فیدان، وزیر خارجهٔ ترکیه، روز جمعه گفت: «در حالت ایدهآل، انتقال زندانیان داعش [دولت اسلامی] از سوریه باید انجام شود. در مدت انجام این کار، لازم است وضعیت موجودِ بدون درگیری حفظ شود.» او به انتقالِ با میانجیگری آمریکاِ بیش از ۷۰۰۰ مظنون و عضو داعش از سوریه به عراق اشاره میکرد.
با وجود تمدید آتشبس، اختلافات میان دو طرف همچنان باقی است. اجرای طرح ۱۴ بندی به پایان پروژهٔ خودگردانی کُردهای سوری میانجامد و رهبران کُرد به نظر میرسد هنوز با زیانهای دو هفتهٔ گذشته کنار نیامدهاند؛ زیانهایی که دست آنها را از اهرم فشار تا حد زیادی خالی کرده است.
SDF که زمانی نزدیک به یکسوم کشور از جمله میدانهای نفتی، مناطق حاصلخیز و زیرساختهای کلیدی آن را در اختیار داشت، اکنون به چند شهر محدود شده است. توافق روی میز، نیروی کرد را که چندی پیش به داشتن ۱۰۰۰۰۰ نیرو افتخار میکرد، اساساً به یک شهرداری تبدیل میکند که بر یک نیروی پلیس محلی نظارت دارد و چند شهر کردنشین در شمال شرقی کشور را اداره میکند.
عبدی که سالها بهعنوان چهرهای عملگرا در میان SDF شناخته میشود، اعلام کرده که حاضر است توافق را اجرا کند.
با این حال، او در جلب اجماع درون SDF با دشواری روبهروست.
اگر او نتواند SDF را متحد کند و توافق با دولت را به اجرا بگذارد، گزینهٔ جایگزین جنگ خواهد بود. دمشق بهروشنی اعلام کرده که دیگر گروههای مسلح غیردولتی را تحمل نخواهد کرد و مصمم است کشور را چه از راه مذاکره و چه با زور زیر پرچم خود یکپارچه کند.
ایالات متحده که طی دههٔ گذشته از نیروی کُردی حمایت کرده بود، اکنون حمایت خود از دمشق را آشکار کرده است؛ بهطوری که باراک گفته نقش SDF بهعنوان نیروی ضد داعش در سوریه اکنون توسط دولت سوریه پر شده است.
ارتش ایالات متحده پیشاپیش انتقال زندانیان داعش از مناطق تحت کنترل کُردها را آغاز کرده است تا در آستانهٔ ازسرگیری جنگ با دمشق، از هرگونه فرار جلوگیری شود. پس از تضمین امنیت زندانیان داعش، عملاً منافع راهبردی چندانی برای تداوم حضور نظامی آمریکا در شمالشرق سوریه باقی نخواهد ماند.
با آنکه دمشق از برتری نظامی و حمایت منطقهای برخوردار است، همچنان امیدوار است از وقوع جنگ جلوگیری کند. تهاجم دولت سوریه تا اینجا به تلفات نسبتاً محدودی انجامیده است، چرا که SDF ترجیح داده بهجای رویارویی مستقیم با دولت سوریه، از مناطق با اکثریت عربنشین مانند رقه و دیرالزور عقبنشینی کند.
اما درگیری در مناطق با اکثریت کُردنشین احتمالاً بسیار خونینتر خواهد بود.
در میان غیرنظامیان کُرد، ترس عمیقی از نیروهای دولتی سوریه وجود دارد؛ ترسی که پس از کشتارهای مورد حمایت دولت در استان سویدا با اکثریت دروزی و در سواحل سوریه با اکثریت علوی در سال گذشته تشدید شده است.
بسیاری از ساکنان مناطق کُردنشین خود را مسلح کردهاند. نیروهای کُرد مواضع خود را تحکیم کردهاند؛ آنها سالها برای چنین نبردی آماده شدهاند و شبکهای گسترده از تونلهای زیرزمینی ایجاد کردهاند تا امکان جنگ چریکی علیه نیرویی بهمراتب مجهزتر را فراهم کنند.
دمشق آگاه است که حتی در صورت پیروزی در جنگ نیز ممکن است به بهای راندن کُردها، زیرزمینیشدن SDF و شکلگیری شورشی طولانیمدت، مشابه شورش حزب کارگران کردستان (PKK) در ترکیه تمام شود؛ شورشی که میتواند سالها ادامه یابد.
