خبرگزاری رویترز گزارش داد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پیامی مکتوب به «یوناس گار استوره» نخستوزیر نروژ اعلام کرده است که دیگر خود را موظف نمیداند «صرفاً به صلح» فکر کند؛ زیرا به گفته او، نروژ جایزه نوبل صلح را به ترامپ نداده است. ترامپ در همین پیام بار دیگر خواستار کنترل آمریکا بر گرینلند شد و بر موضع خود درباره اعمال تعرفه علیه کشورهای اروپایی در صورت مخالفت با این خواسته پافشاری کرد.
طبق این گزارش، پیام ترامپ در پاسخ به نامه کوتاهی از سوی نخستوزیر نروژ و «الکساندر استوب» رئیسجمهور فنلاند نوشته شده است. استوره گفته است او و استوب در پیام خود خواستار کاهش تنش لفظی شده و همچنین درخواست کرده بودند درباره این موضوع با ترامپ تماس تلفنی داشته باشند. به گفته نخستوزیر نروژ، پاسخ ترامپ مدت کوتاهی پس از ارسال پیام آنان رسیده و دولت آمریکا آن را به شکل گسترده با کشورهای دیگر نیز به اشتراک گذاشته است.
ترامپ در نامه خود خطاب به نخستوزیر نروژ نوشته است: «با توجه به اینکه کشور شما تصمیم گرفت به خاطر متوقف کردن هشت جنگ و بیشتر، جایزه نوبل صلح را به من ندهد، دیگر احساس نمیکنم موظف باشم فقط به صلح فکر کنم؛ هرچند صلح همیشه در اولویت خواهد بود، اما اکنون میتوانم به آنچه برای ایالات متحده خوب و درست است فکر کنم.» رویترز تأکید میکند ترامپ مدتهاست بهطور علنی برای دریافت جایزه نوبل صلح تبلیغ میکند.
نخستوزیر نروژ در واکنش به این پیام گفته است بارها برای ترامپ روشن کرده که نهاد تصمیمگیر درباره نوبل صلح، «کمیتهای مستقل» است و دولت نروژ در اعطای جایزه نقشی ندارد. رویترز یادآوری کرده که جایزه نوبل صلح سال گذشته به «ماریا کورینا ماچادو» رهبر مخالفان ونزوئلا تعلق گرفت؛ شخصیتی که اخیراً در دیدار با ترامپ، مدال طلای خود را به او هدیه داده بود، هرچند کمیته نوبل اعلام کرده این جایزه قابل انتقال، تقسیم یا پسگرفتن نیست.
در بخش دیگری از پیام، ترامپ حاکمیت دانمارک بر گرینلند را زیر سؤال برده و نوشته است دانمارک نمیتواند این سرزمین را از روسیه یا چین «حفاظت» کند و اساساً «چرا حق مالکیت دارد؟». او همچنین مدعی شده است سند مکتوبی برای این مالکیت وجود ندارد و صرفاً «یک قایق صدها سال پیش آنجا پهلو گرفته»، در حالی که به ادعای ترامپ «ما هم قایقهایمان آنجا پهلو گرفتهاند».
این در حالی است که رویترز مینویسد حاکمیت دانمارک بر این جزیره پهناور و دارای منابع معدنی، در چارچوب مجموعهای از اسناد حقوقی الزامآور از جمله یک معاهده مربوط به سال ۱۸۱۴ مستند شده و ایالات متحده نیز در دورههای مختلف بهطور رسمی گرینلند را بخشی از «پادشاهی دانمارک» به رسمیت شناخته است.
ترامپ در پایان پیام خود با لحنی تند به موضوع ناتو نیز پرداخته و نوشته است که «بیش از هر شخص دیگری از زمان تأسیس» برای ناتو کار کرده و اکنون ناتو باید «کاری برای آمریکا انجام دهد». او افزوده است: «جهان امن نخواهد بود مگر اینکه ما کنترل کامل و تمامعیار گرینلند را داشته باشیم.»
این گزارش در شرایطی منتشر شده که طی روزهای اخیر، اعتراضاتی نیز در گرینلند علیه تهدیدهای ترامپ برای الحاق این سرزمین برگزار شده است. همچنین رویترز میگوید ترامپ تهدید کرده در صورت خودداری کشورهای اروپایی از همراهی با خواسته آمریکا درباره گرینلند، ممکن است از ابزار تعرفههای تجاری علیه متحدان اروپایی استفاده کند؛ موضعی که نگرانیها درباره تشدید تنش میان واشنگتن و پایتختهای اروپایی را افزایش داده است.
اتحادیه اروپا به دنبال اقدامات تلافیجویانه
اتحادیه اروپا در برابر تهدید تازه دونالد ترامپ به اعمال موجی از تعرفههای جدید علیه کشورهای اروپایی، همزمان دو مسیر را در پیش گرفته است: تشدید تلاشهای دیپلماتیک برای منصرف کردن واشنگتن از اجرای این تهدید و آمادهسازی اقدامات تلافیجویانه در صورتی که تعرفهها عملی شوند.
به گفته دیپلماتهای اتحادیه اروپا، سفیران کشورهای عضو روز یکشنبه بر سر «توافقی گسترده» به تفاهم رسیدند تا فشارهای سیاسی و دیپلماتیک برای عقبنشینی ترامپ افزایش یابد. ترامپ روز شنبه اعلام کرده بود از اول فوریه، تعرفههایی «افزایشی» علیه دانمارک، سوئد، فرانسه، آلمان، هلند و فنلاند، و همچنین بریتانیا و نروژ اعمال خواهد کرد؛ اقدامی که تا زمانی ادامه مییابد که آمریکا اجازه پیدا کند گرینلند را «بخرد». دولتهای بزرگ اروپایی این سیاست را بهمثابه نوعی «باجخواهی» توصیف کردهاند.
طبق گزارش رویترز، رهبران اتحادیه اروپا قرار است روز پنجشنبه در بروکسل در یک نشست اضطراری درباره گزینههای پاسخ گفتوگو کنند. یکی از گزینههای اصلی، فعالسازی دوباره بستهای از تعرفههای اتحادیه اروپا بر واردات آمریکا به ارزش ۹۳ میلیارد یورو است؛ بستهای که پیشتر برای شش ماه تعلیق شده بود و در صورت تصمیم نهایی میتواند از ششم فوریه بهصورت خودکار اجرایی شود.
گزینه دوم، استفاده از «ابزار ضد اجبار» اتحادیه اروپاست؛ سازوکاری که تاکنون هرگز بهکار گرفته نشده و میتواند محدودیتهایی فراتر از تعرفههای کالا ایجاد کند؛ از جمله محدود کردن دسترسی به مناقصههای عمومی، سرمایهگذاریها یا فعالیتهای بانکی، یا اعمال محدودیت در تجارت خدمات. اهمیت این گزینه از آنجا بیشتر میشود که آمریکا در بخش خدمات – از جمله خدمات دیجیتال – مازاد تجاری با اتحادیه اروپا دارد. با این حال، یک منبع اروپایی گفته است بسته تعرفهای در حال حاضر «حمایت گستردهتری» به عنوان نخستین واکنش دارد، در حالی که درباره فعالسازی ابزار ضد اجبار، نظرها «بسیار متفاوت» است.
در همین حال، اتحادیه اروپا همچنان بر مسیر مذاکره تأکید میکند. آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا که ریاست نشستهای سران اتحادیه را بر عهده دارد، در پیامی اعلام کرد رایزنیهای او با کشورهای عضو نشان داده است که اروپا در حمایت از دانمارک و گرینلند «متعهد» است و در برابر هرگونه فشار و اجبار نیز آمادگی دفاع از خود را دارد.
از سوی دیگر، لارس لوکه راسموسن، وزیر خارجه دانمارک که در سفر به اسلو با همتای نروژی خود دیدار میکرد، گفت کپنهاگ همچنان بر دیپلماسی تمرکز خواهد کرد. او به توافقی اشاره کرد که دانمارک، گرینلند و آمریکا در روز چهارشنبه برای تشکیل یک «گروه کاری» به آن دست یافتهاند و افزود: «آمریکا فقط رئیسجمهورش نیست… در جامعه آمریکا سازوکارهای کنترل و توازن هم وجود دارد.»
رویترز گزارش میدهد گفتوگو با آمریکا احتمالاً یکی از محورهای اصلی نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس خواهد بود؛ جایی که ترامپ قرار است روز چهارشنبه سخنرانی کلیدی داشته باشد و نخستین حضورش در این رویداد طی شش سال گذشته رقم بخورد. یک دیپلمات اتحادیه اروپا در جمعبندی برنامه بروکسل گفته است: «همه گزینهها روی میز است؛ گفتوگو در داووس با آمریکاییها، و بعد از آن گردهمایی رهبران.»
در واکنش به تشدید تنش، هشت کشور هدفِ تهدید تعرفهای – که پیشتر نیز مشمول تعرفههای ۱۰ و ۱۵ درصدی آمریکا بودهاند – شمار محدودی نیروی نظامی به گرینلند اعزام کردهاند؛ اقدامی که همزمان با بالا گرفتن اختلاف بر سر آینده این جزیره پهناور قطبی صورت گرفته است. این کشورها در بیانیهای مشترک هشدار دادند تهدید تعرفهای روابط فراآتلانتیک را تضعیف میکند و خطر «چرخهای خطرناک» از تشدید تنش را بالا میبرد؛ با این حال اعلام کردند آماده گفتوگو هستند، به شرط آنکه اصول «حاکمیت» و «تمامیت ارضی» محترم شمرده شود.
مته فریدریکسن، نخستوزیر دانمارک نیز در بیانیهای اعلام کرد از پیامهای «یکدست» کشورهای اروپایی دلگرم شده و تأکید کرد: «اروپا باجخواهی را نمیپذیرد.»
تهدید تعرفهای ترامپ همچنین بازارهای جهانی را متأثر کرده و به گفته رویترز، یورو و پوند در برابر دلار افت کردهاند و انتظار میرود نوسانات بازار دوباره افزایش یابد.
در سطح سیاسی، اختلافنظرهایی هم درباره شدت واکنش اروپا دیده میشود. یک منبع نزدیک به امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، گفته است او برای فعالسازی «ابزار ضد اجبار» فشار میآورد. در مقابل، مایکل مارتین، نخستوزیر ایرلند، با تأکید بر اینکه اتحادیه اروپا حتماً واکنش نشان خواهد داد، گفته است فعال کردن این سازوکار «کمی زود» است. جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا که به ترامپ نزدیکتر از برخی رهبران اروپایی توصیف میشود، این تهدید تعرفهای را «اشتباه» خوانده و گفته است چند ساعت پیش با ترامپ صحبت کرده و نظرش را صریحاً به او گفته است.
در بریتانیا نیز مقامهای دولت از ضرورت پرهیز از تشدید تنش لفظی سخن گفتهاند. «لیزا نندی» وزیر فرهنگ بریتانیا، در پاسخ به پرسش درباره واکنش لندن به تعرفههای احتمالی، گفته است متحدان باید برای حل اختلاف با ایالات متحده همکاری کنند و افزوده است: موضع بریتانیا درباره گرینلند «قابل مذاکره نیست» و به سود همه است که به جای «جنگ لفظی» مسیر همکاری را انتخاب کنند.
همزمان، این بحران سایهای بر توافقهای تجاری اخیر آمریکا با اروپا انداخته است. رویترز نوشته است تهدیدهای ترامپ پرسشهای جدی درباره توافقی که آمریکا با بریتانیا در ماه مه و با اتحادیه اروپا در ماه ژوئیه امضا کرده بود ایجاد کرده است؛ توافقهایی که از پیش نیز به دلیل نامتوازن بودن مورد انتقاد قرار داشتند، زیرا آمریکا تعرفههای گسترده خود را حفظ کرده بود اما طرفهای مقابل باید بسیاری از تعرفههای وارداتی را حذف میکردند. در همین چارچوب، پارلمان اروپا نیز در آستانه تعلیق روند بررسی توافق تجاری اتحادیه اروپا و آمریکا قرار گرفته است؛ قرار بود رأیگیری برای حذف بسیاری از تعرفههای وارداتی اتحادیه در روزهای ۲۶ و ۲۷ ژانویه انجام شود، اما مانفرد وبر، رهبر حزب مردم اروپا – بزرگترین فراکسیون پارلمان – گفته است فعلاً تصویب آن ممکن نیست.
در یکی از تندترین پیشنهادها، یورگن هارت، نماینده حزب دموکراتمسیحی آلمان، حتی از «تحریم جام جهانی فوتبال» که آمریکا امسال میزبان آن است بهعنوان «آخرین راه» برای واداشتن ترامپ به عقبنشینی در موضوع گرینلند نام برده است.
اکنون اتحادیه اروپا در موقعیتی قرار گرفته که از یک سو میخواهد از مسیر گفتوگو مانع تشدید بحران شود و از سوی دیگر، با آماده کردن بستههای پاسخ، نشان دهد در برابر تهدیدهای اقتصادی و فشار سیاسی کوتاه نخواهد آمد؛ بحرانی که میتواند روابط اروپا و آمریکا را وارد مرحلهای تازه از تنش و بیاعتمادی کند.
