احمد الشرع، رئیسجمهور موقت سوریه، روز جمعه در پیامی ویدئویی خطاب به کُردها اعلام کرد که «فرمانی ویژه» را امضا کرده است که «حقوق و برخی ویژگیهای خاص» کُردها را تضمین میکند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که درگیریها میان نیروهای دولتی سوریه و نیروهای تحت رهبری کُردها در شمال سوریه ادامه دارد.
به گزارش شبکه کردی “رووداو” از شهر اربیل مرکز اقلیم کردستان عراق، احمد شرع در پیامی که در شبکه ایکس منتشر شد گفت: «امروز افتخار دارم فرمانی ویژه برای مردممان، کُردها، صادر کنم که حقوق و برخی ویژگیهای خاص آنان را بر اساس نص قانون تضمین میکند.»
بر اساس این فرمان، زبان کُردی به عنوان «زبان ملی» به رسمیت شناخته میشود و آموزش آن در مدارسِ مناطقی که «کُردها درصد قابل توجهی از جمعیت را تشکیل میدهند»، در قالب «برنامههای درسی اختیاری» مجاز خواهد بود.
کُردهای شمال شرق سوریه (روژاوا) که تحت اداره خودگردان شمال و شرق سوریه (DAANES) قرار دارند، از پایه اول تا دانشگاه به زبان مادری خود تحصیل میکنند. از پایه چهارم، زبان عربی به عنوان زبان دومِ اجباری تدریس میشود. دیگر گروههای قومی و دینیِ ساکن منطقه نیز به زبانهای خود تحصیل میکنند و از سال چهارم زبان کُردی را به عنوان زبان دوم میآموزند.
با این حال، عربی همچنان تنها زبان رسمی کشور باقی میماند و این فرمان شامل الزام آموزش زبان کُردی در مدارس نیست.
در این فرمان همچنین نوروز، سال نو کُردی، به عنوان تعطیل رسمی در سوریه تعیین شده است. این روز با روز مادر همزمان است که پیشتر نیز تعطیل ملی کشور به شمار میرفت.
در ادامه فرمان آمده است که تمامی کُردهای سوریه، از جمله افرادی که در دوران حکومت برکنارشده بشار اسد «ثبتنشده» تلقی میشدند، تابعیت سوری دریافت خواهند کرد.
دولت جدید دمشق و متحد منطقهای آن، ترکیه، بارها اعلام کردهاند کُردهایی که در دوره دولت پیشین از تابعیت محروم شده بودند، تابعیت سوری به آنان اعطا خواهد شد.
کُردهای سوریه از زمان تأسیس این کشور در نزدیک به ۸۰ سال پیش با تبعیض دولتی روبهرو بودهاند؛ از جمله محدودیت در حقوق سیاسی، اقتصادی و فرهنگی. زبان کُردی برای دههها از کاربرد عمومی ممنوع بود. پس از سرشماری سال ۱۹۶۲ که به گفته دیدهبان حقوق بشر به صورت خودسرانه انجام شد، دهها هزار کُرد پس از آنکه «نفوذیهای بیگانه» از ترکیه خوانده شدند، تابعیت خود را از دست دادند.
شرع در پیام خود کوشید کُردها را نسبت به نیتهای دولتش اطمینان دهد. او گفت: «زندگی شما زندگی ماست و ما چیزی جز خیر و رفاه کشور و مردمش، توسعه، بازسازی و وحدت کشور نمیخواهیم و هیچکس نباید از سهم خود از این خیر محروم بماند.»
او همچنین از کُردهای آواره خواست به مناطق خود بازگردند و از «همه کسانی که به زور از سرزمینشان رانده شدهاند» خواست «بدون قید و شرط یا محدودیت، جز زمین گذاشتن سلاح، به شکلی امن و مطمئن بازگردند.»
از زمان آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱، صدها هزار کُرد آواره شدهاند، بهویژه در پی عملیاتهای ترکیه علیه نیروهای کُرد در شمال سوریه طی دهه گذشته. تازهترین تنشها میان دمشق و نیروهای کُرد در مناطق کُردنشین حلب، حدود ۱۵۰ هزار نفر را آواره کرده است. شمار زیادی از آنان هنوز به خانههای خود بازنگشتهاند.
شرع از کُردها خواست در آینده سوریه مشارکت کنند و آنان را به «مشارکت فعال در ساختن این کشور و حفظ امنیت و وحدت آن» فراخواند و تأکید کرد «هر چیزی جز این را رد میکنیم.»
او نسبت به آنچه «اطلاعات نادرست» درباره نیتهای دولتش خواند هشدار داد و گفت: «مراقب باشید روایتهایی را باور نکنید که میگویند ما قصد آسیب رساندن به مردممان، کُردها، را داریم.»
این اظهارات در حالی بیان میشود که تنشها و درگیریهای پراکنده میان نیروهای همسو با دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) به رهبری کُردها در شمال سوریه و روژاوا ادامه دارد.
ارتش سوریه در چارچوب هدف اعلامشده دولت موقت برای ادغام نهادهای مدنی و نظامی روژاوا در ساختارهای دولتی، حملات خود به مناطق تحت کنترل کُردها را گسترش داده است. این روند در پی توافقی است که در مارس ۲۰۲۵ میان مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای دموکراتیک سوریه، و احمد الشرع امضا شد اما عملاً متوقف مانده است. این توافق خواستار آتشبس سراسری در کشور است و به حقوق کُردها نیز اشاره میکند.
پس از آنکه هفته گذشته نیروهای دمشق رزمندگان کُرد را از دو محله کُردنشین حلب بیرون راندند، عملیات خود را به مناطق تحت کنترل SDF در شرق استان حلب، از جمله دیر حافر، مسکنه و نواحی پیرامونی گسترش دادند. این مناطق «مناطق نظامی بسته» اعلام شد و به ساکنان دستور داده شد تا شامگاه جمعه منطقه را تخلیه کنند.
کنترل این مناطق به نیروهای دولتی امکان میدهد گذرگاهی میان حلب و استان رقه، که پیشتر پایگاه اصلی داعش بود، ایجاد کنند و فشار بر SDF در امتداد رود فرات را افزایش دهند.
ارتش عربی سوریه روز جمعه از رزمندگان SDF خواست «جدایی خود از سازمان SDF را آغاز کنید.» در پاسخ، SDF اعلام کرد این سخنان «چیزی جز فراخوانهایی ناامیدانه و آشکار نیست که ورشکستگی سیاسی و نظامی را بازتاب میدهد و تلاشی ناکام برای ایجاد شکاف میان جوامع منطقه است.»
منتقدان، بهویژه در میان نیروهای کُرد، این فرمان را بیشتر تلاشی سیاسی برای مهار بحران و پیشبرد اهداف نظامی دولت میدانند و میگویند تا زمانی که عملیات نظامی و فشار بر مناطق کُردنشین ادامه دارد، تضمین عملی این وعدهها با تردید جدی روبهروست.
روداو دیجیتال- نظر منتقدان در باره فرمان احمد شرع
پس از آنکه احمد شرع، رئیسجمهور موقت سوریه، چند فرمان صادر کرد و در آنها شماری از حقوق را برای کردها تعیین کرد، یک حقوقدان میگوید: «این تصمیمها در سطح مطالبات مردم کرد نیست، اما گامی است برای آنکه مسئله کرد وارد مرحلهای دیگر شود.»
حقوقدان عمران منصور، که کردِ کردستان غربی است و در پاریس زندگی میکند، در گفتوگو با شبکه رسانهای روداو گفت: «تصمیمهای احمد شرع در سطح مطالبات کردهای روژاوا نیست. آنها میخواهند حقوقشان تثبیت شود، نه اینکه صرفاً یک گام نمادین باشد. کردها پس از صد سال مبارزه و خیزش، میخواهند حقوقشان در قانون اساسی تثبیت شود.»
فرمان احمد شرع
احمد شرع، رئیسجمهور دوره گذار سوریه، روز جمعه ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶ فرمانی صادر کرد که در آن به این نکته اذعان شده است که کردها «بخشی بنیادین و اصیل از مردم سوریه هستند». همچنین زبان کردی را بهعنوان «زبان ملی» به رسمیت شناخت و روز نوروز را در سراسر کشور به تعطیلی رسمی تبدیل کرد.
در فرمان شماره ۱۳ سال ۲۰۲۶، که بر پایه «منافع عالی ملی» صادر شده، رئیسجمهور سوریه تأکید کرده است که هویت فرهنگی و زبانی کردها «جزئی جداییناپذیر از هویت ملی چندفرهنگی و یکپارچه سوریه» است.
یکی از مهمترین بندهای این فرمان، لغو تمامی پیامدهای سرشماری استثنایی سال ۱۹۶۲ در استان حسکه است که بر اثر آن صدها هزار کرد بیتابعیت شدند. بر اساس فرمان جدید، تابعیت سوری به همه کردهایی که در سوریه ساکناند، از جمله افراد فاقد شناسنامه، اعطا میشود.
«این فرمان گامی پیشدستانه برای آغاز گفتوگو است»
عمران منصور میگوید: «این فرمان رئیسجمهور سوریه، مسئله کرد در سوریه را وارد مرحلهای دیگر میکند. در حالی که این مسئله بسیار محدود شده بود، از امروز، شانزدهم این ماه، به شکلی متفاوت وارد مرحلهای گستردهتر شده و گفتوگویی درباره حقوق کردها شکل گرفته است.»
او افزود: «دیگر مانند رژیمهای پیشین، انکار کردها وجود ندارد. امروز این فرمان گامی است برای تعیین حقوق کردها در قانون اساسی سوریه. این فرمان گامی پیشدستانه برای آغاز گفتوگو درباره حقوق کردهاست.»
«احمد شرع بدون رجوع به جنبش سیاسی کرد این فرمان را صادر کرده است»
این حقوقدان که به فرمان رئیسجمهور موقت سوریه انتقاد دارد، میگوید: «این فرمان از سوی رژیمی صادر شده که رسمی نیست و از طریق انتخابات به قدرت نرسیده است. یکی از انتقادها این است که رئیسجمهور سوریه بدون رجوع به نیروهای سیاسی کرد تصمیم گرفته و گویی میگوید من صاحب همه چیز هستم.»
«پس از این فرمان، کردها باید وارد گفتوگو شوند»
عمران منصور میگوید: «پس از این فرمان، کردها باید بر سر میز بیایند و گفتوگو را آغاز کنند و میتوانند این فرمان را به مرحلهای دیگر ببرند و از آن برای دستیابی به حقوق کردها استفاده کنند.»
درباره بهرسمیت شناختن زبان کردی بهعنوان زبان ملی از سوی احمد شرع، این حقوقدان انتقاد دارد و میگوید: «انتقادهای جدی در این باره وجود دارد. آرزوی کردها این بود که زبان کردی، دومین زبان رسمی کشور باشد؛ یعنی بهطور رسمی در اسناد دولتی سوریه، در گذرنامه و شناسنامه درج شود. همچنین زبان کردی باید بهصورت مطلوب تدریس شود، در برنامههای آموزشی و دیگر دروس.»
او تأکید میکند: «زبان کردی باید بهطور رسمی به رسمیت شناخته و آموزش داده شود، اما این فرمان بیشتر شبیه یک بازی در قبال حقوق سیاسی کردها و جنبش سیاسی کرد است. کدام ملت وجود دارد که حق سخن گفتن و تحصیل به زبان خود را نداشته باشد؟»
«این فرمان یک گام حقوقی مهم برای مسئله کرد در داخل سوریه است که آن را وارد مرحلهای دیگر میکند و زمینه گفتوگو برای بهبود وضعیت حقوق کردها را فراهم میسازد.»
«در دوره اسد، مردم خودشان نوروز را بهعنوان جشن برگزار میکردند»
در یکی از بندهای فرمان احمد شرع، جشن نوروز بهعنوان مناسبت رسمی به رسمیت شناخته و تعطیل اعلام شده است، اما این حقوقدان میگوید: «پس از سال ۲۰۱۱، مردم خودشان نوروز را به رسمیت شناختند و آن را عملاً رسمی کردند. در حالی که رژیم اسد مردم را میکشت و سرکوب میکرد، مردم در نوروز به خیابان میآمدند و جشن میگرفتند، به مدرسه و محل کار نمیرفتند و میگفتند هرچه بادا باد.»
«بشار اسد هم آماده بود به کردهای بیتابعیت شناسنامه بدهد»
درباره اعطای تابعیت، عمران منصور گفت: «بشار اسد هم این کار را انجام داد. در ۷ آوریل ۲۰۱۱، بشار اسد فرمان شماره ۴۹ را برای اعطای تابعیت به کردهای بیتابعیت صادر کرد تا آنها در خیزشی که کشور را فراگرفته بود مشارکت نکنند. این کار از ترس بزرگی مسئله کرد بود. ملت کرد صاحب سرزمین است، صاحب زبان است، صاحب جنبش سیاسی است، صاحب فرهنگ و صاحب خاک است؛ خاکی که کردستان نام دارد.»
«احمد شرع همان کاری را با کردها کرد که صدام با کردهای جنوب انجام داد»
عمران منصور میگوید: «احمد شرع در فرمان خود بهروشنی به کردها گفت: من صاحب شما هستم و جنبش سیاسی وجود ندارد. همان کاری که صدام در برابر کردهای عراق انجام داد و بشار اسد هم میخواست انجام دهد، اما نتوانست.»
«این فرمان برای خارج صادر شده است»
به باور این حقوقدان کرد، «احمد شرع این فرمان را برای خارج صادر کرده، نه برای کردها و مردم سوریه. میخواهد فردا که به آلمان رفت بگوید حقوق کردها را دادهام. این اقدام برای مصرف خارجی است، نه برای ملت کرد.»
مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد):
برای نشان دادن «حسن نیت قسد» در شرق حلب عقب نشینی کردیم
فرمانده کل نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد) اعلام کرد که تصمیم گرفتهاند نیروهای خود را از مناطق درگیری در شرق حلب عقب بکشند و به سوی مناطق شرق رود فرات منتقل کنند.
روز جمعه ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶، مظلوم عبدی، فرمانده کل نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد)، در شبکه ایکس اعلام کرد که این تصمیم در پاسخ به درخواست کشورهای دوست و طرفهای میانجی اتخاذ شده و همچنین برای نشان دادن «حسن نیت قسد» در راستای تکمیل روند ادغام نیروها و پایبندی به اجرای مفاد توافق ۱۰ مارس ۲۰۲۵ است.
به گفته فرمانده کل قسد، روند عقبنشینی روز شنبه ۱۷ ژانویه ۲۰۲۶، ساعت ۷ بامداد آغاز میشود. این تصمیم پس از آن اتخاذ شده که مناطق شرق حلب به مدت دو روز با حملات شدید ارتش عربی سوریه روبهرو بودند.
این تصمیم قسد در پی مجموعهای از تحولات سریع نظامی و سیاسی اتخاذ میشود. در دو روز گذشته، ارتش عربی سوریه بخش وسیعی از شرق حلب، از جمله دیر حافر و مسکنه را به عنوان «منطقه نظامی بسته» اعلام کرد و به شدت توپباران نمود؛ اقدامی که خطر شعلهور شدن یک جنگ گسترده در منطقه را ایجاد کرده بود.
این تنشها پس از آن رخ داد که هفته گذشته ارتش سوریه کنترل کامل محلههای شیخ مقصود و اشرفیه در داخل شهر حلب را در دست گرفت که در نتیجه آن بیش از ۱۵۹ هزار نفر آواره شدند.
