خبرگزاری رویترز گزارش داد یک مقام ایرانی روز سهشنبه ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶ به این خبرگزاری گفته است حدود ۲ هزار نفر، از جمله نیروهای امنیتی، در جریان دو هفته ناآرامی و اعتراضات سراسری در ایران کشته شدهاند. به نوشته رویترز، نخستین بار است مقامهای جمهوری اسلامی بهطور ضمنی از چنین سطح بالایی از تلفات در سرکوب اعتراضات اذعان میکنند. این مقام که نامش را اعلام نکرده، مسئولیت حکومت در این کشتارها را نپذیرفته و بدون ارائه تفکیک قربانیان، مدعی شده افرادی که او آنان را «تروریست» خوانده، عامل مرگ هم معترضان و هم نیروهای امنیتی بودهاند.
این اعتراضات از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ و در واکنش به شرایط وخیم اقتصادی و سقوط ارزش پول ملی آغاز شد، اما به سرعت از مطالبات معیشتی فراتر رفت و به تظاهرات گستردهتری تبدیل شد که در آن شعارهای صریح علیه کل ساختار حاکمیت مذهبی شنیده میشود. رویترز این موج را «بزرگترین چالش داخلی» برای حاکمان جمهوری اسلامی دستکم در سه سال گذشته توصیف کرده و نوشته است این بحران در زمانی رخ داده که فشارهای بینالمللی نیز پس از حملات اسرائیل و آمریکا در سال گذشته افزایش یافته است.
همزمان با تشدید بحران داخلی، فشارهای خارجی نیز وارد مرحله تازهای شده است. رویترز یادآوری میکند دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دوشنبهشب اعلام کرد هر کشوری با ایران تجارت کند، با تعرفه ۲۵ درصدی بر واردات به آمریکا مواجه خواهد شد؛ اقدامی که میتواند بهطور مستقیم شرکای اصلی تجاری ایران را هدف قرار دهد. ترامپ همچنین گفته است «اقدام نظامی بیشتر» نیز از گزینههایی است که برای «مجازات ایران» به دلیل برخورد با اعتراضات بررسی میکند. او اوایل ماه جاری نیز با لحنی تهدیدآمیز گفته بود «آمادهایم». تهران تا زمان انتشار گزارش، واکنش رسمی علنی به تهدید تعرفهای ترامپ نشان نداده، اما چین سریعاً این رویکرد را نکوهش کرده است. رویترز مینویسد ایران که سالها زیر تحریمهای سنگین آمریکا قرار داشته، بخش بزرگی از نفت خود را به چین صادر میکند و در کنار آن، ترکیه، عراق، امارات متحده عربی و هند نیز در میان شرکای مهم تجاری ایران قرار دارند.
در اروپا نیز اظهارنظرهای سیاسی تندتری مطرح شده است. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در بحبوحه گسترش اعتراضات گفت تصور میکند «روزها و هفتههای پایانی» این حکومت در جریان است و افزود اگر رژیمی فقط با خشونت بتواند در قدرت بماند، «عملاً به پایان خود رسیده است». مرتس توضیح نداده این ارزیابی بر چه داده یا ارزیابیهایی تکیه دارد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، اظهارات مرتس را رد کرد و با متهم کردن برلین به «استانداردهای دوگانه» گفت او «هر ذرهای از اعتبار» خود را از میان برده است. با این حال، رویترز تأکید میکند که با وجود اعتراضات سراسری و فشار خارجی چندساله، هنوز نشانهای از شکاف در میان هسته سخت امنیتی جمهوری اسلامی دیده نمیشود؛ شکافی که بتواند به پایان نظامی منجر شود که از انقلاب ۱۹۷۹ بر سر کار است.
رویکرد حکومت در مواجهه با اعتراضات، طبق روایت رویترز، دوگانه بوده است: از یک سو اعتراضات ناشی از مشکلات اقتصادی «مشروع» خوانده میشود و از سوی دیگر سرکوب امنیتی شدید ادامه دارد. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، روز سهشنبه گفت دولت نیروهای امنیتی و معترضان را «فرزندان خود» میبیند و «تا حد توان» تلاش کرده و خواهد کرد «صدای آنان را بشنود»، حتی اگر به گفته او برخی بخواهند این اعتراضات را «ربایش» کنند. در همین چارچوب، مقامها آمریکا و اسرائیل را نیز به «شعلهور کردن ناآرامیها» متهم کردهاند و گفتهاند افراد ناشناسِ «تروریست» اعتراضات را به دست گرفتهاند.
یکی از محورهای اصلی این بحران، تاریک شدن فضای اطلاعرسانی است. محدودیتهای ارتباطی و قطع اینترنت در روزهای اخیر، جریان خبر و امکان راستیآزمایی مستقل را بهشدت دشوار کرده است. دفتر حقوق بشر سازمان ملل روز سهشنبه اعلام کرد خدمات تلفنی دوباره برقرار شده، اما ارتباط اینترنتی ایران همچنان «ناهموار و تکهتکه» است. رویترز میگوید ویدئوهای درگیریهای شبانه در یک هفته گذشته ـ که برخی از آنها را راستیآزمایی کرده ـ صحنههایی از مواجهه خشونتبار با تیراندازی و آتشسوزی خودروها و ساختمانها را نشان میدهد.
در نبود آمار رسمی و شفاف، ارقام نهادهای حقوق بشری همچنان مبنای اصلی گزارشهاست، اما خود رویترز تأکید میکند امکان تأیید مستقل این ارقام را ندارد. به نوشته این خبرگزاری، «هرانا» (خبرگزاری فعالان حقوق بشر) اعلام کرده است تا اواخر دوشنبه ۱۰ هزار و ۷۲۱ نفر بازداشت شدهاند. گروههای حقوق بشری میگویند صدها نفر از کشتهشدگان را با نام شناسایی کردهاند و در مقابل، گروههای مخالفِ خارج از کشور ادعا کردهاند تلفات واقعی بسیار بالاتر از رقم ۲ هزار نفری است که مقام ایرانی به رویترز گفته است. هرانا همچنین گزارش داده روز دوشنبه از گورستان «بهشت زهرا» در تهران گزارشها و ویدئوهایی دریافت کرده که نشان میدهد خانوادههای قربانیان بر سر مزارها گرد آمده و شعارهای اعتراضی سر دادهاند.
در کنار تهدید و فشار، کانالهای گفتوگو نیز ـ دستکم در سطح اعلامی ـ باز نگه داشته شده است. مقامهای ایرانی روز دوشنبه گفته بودند ارتباط با واشنگتن را قطع نکردهاند و مهاجرانی نیز سهشنبه گفت «وظیفه گفتوگو» دارند و «حتماً» آن را دنبال خواهند کرد. در واشنگتن، کارولاین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، دوشنبه گفته بود حملات هوایی یکی از گزینههای متعدد پیشِ روست، اما «دیپلماسی همیشه گزینه اول رئیسجمهور» است و افزوده بود پیامهای خصوصیِ دریافتی دولت آمریکا با مواضع علنی تهران «متفاوت» است و ترامپ علاقه دارد آن پیامها را بررسی کند. عباس عراقچی هم گفته تهران در حال بررسی پیشنهادهای واشنگتن است، اما این ایدهها را «ناسازگار» با تهدیدهای آمریکا دانسته و افزوده است ارتباط میان او و استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، پیش و پس از آغاز اعتراضات ادامه داشته و همچنان برقرار است؛ موضوعی که او در گفتوگو با الجزیره مطرح کرده است.
اعلام «حدود ۲ هزار کشته» از سوی یک مقام ایرانی، در صورتی که به موضع رسمی تبدیل شود، میتواند نقطه عطفی در روایت رسمی جمهوری اسلامی از بحران باشد؛ بحرانی که اکنون هم در خیابانهای ایران جریان دارد و هم در سطح بینالمللی به میدان فشار اقتصادی، تهدید نظامی و سناریوهای دیپلماتیک کشیده شده است.
