دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده هر کشوری که «با جمهوری اسلامی ایران کسبوکار کند»، از این پس باید بابت «هرگونه تجارت با ایالات متحده» تعرفه ۲۵ درصدی بپردازد. ترامپ این تصمیم را در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد و نوشت این دستور «نهایی و قطعی» است، بیآنکه جزئیات بیشتری درباره دامنه دقیق اجرا ارائه کند. این تهدید اقتصادی در حالی مطرح میشود که دولت آمریکا همزمان در حال بررسی واکنشهای سختگیرانهتر به وضعیت ایران و اعتراضات سراسری جاری است.
طبق توضیح خبرگزاری رویترز، تعرفهها در عمل توسط واردکنندگان آمریکاییِ کالا از کشورِ هدف پرداخت میشود؛ یعنی اگر این سیاست اجرا شود، شرکتهای آمریکایی که از کشورهایی با روابط تجاری با ایران واردات دارند، باید هزینه تعرفه را بپردازند و این میتواند به افزایش قیمتها در زنجیره واردات بینجامد. با این حال، تا زمان انتشار گزارشها، هیچ سند رسمی یا دستور اجرایی مرتبط در وبسایت کاخ سفید منتشر نشده و مشخص نیست ترامپ برای اعمال چنین تعرفهای از چه مبنای حقوقی استفاده خواهد کرد یا آیا این اقدام همه شرکای تجاری ایران را در بر میگیرد یا فقط بخشی از آنها را هدف میگیرد.
در واکنش به این موضعگیری، سفارت چین در واشنگتن اعلام کرد با «تحریمهای یکجانبه غیرقانونی» و «صلاحیتخواهی فرامرزی» مخالف است و تأکید کرد «جنگ تعرفهای و جنگ تجاری برندهای ندارد» و فشار و اجبار راهحل مشکلات نیست. همزمان ژاپن و کرهجنوبی نیز گفتهاند تحولات را از نزدیک رصد میکنند و منتظر روشن شدن جزئیات اقدام آمریکا خواهند ماند. در گزارش دیگری، رویترز به این نکته اشاره کرده که ایران در سال ۲۰۲۲ با ۱۴۷ شریک تجاری دادوستد داشته و شرکای مهمی مانند چین، امارات متحده عربی، ترکیه، عراق، هند و حتی آلمان در میان طرفهای تجاری آن دیده میشوند؛ موضوعی که میتواند دامنه اثرگذاری تهدید تعرفهای آمریکا را فراتر از منطقه خاورمیانه ببرد.
این فشار تازه واشنگتن در بستری شکل میگیرد که ایران با بزرگترین موج اعتراضات ضدحکومتی سالهای اخیر روبهروست. بنا بر گزارشها، اعتراضات از شکایتهای اقتصادی و بحران معیشت آغاز شد و سپس به شعارهای صریح علیه ساختار حاکم گسترش یافت. در همین حال، ارزیابی شمار قربانیان و بازداشتشدگان بهدلیل قطع گسترده اینترنت و اختلال ارتباطات دشوارتر شده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده که پس از روزها محدودیت، از صبح سهشنبه امکان برقراری تماس خارجی با تلفن همراه برای برخی در ایران فراهم شده، اما اینترنت و پیامک همچنان بهشدت محدود است.
درباره تلفات، روایتها و برآوردهای نهادهای مختلف حقوق بشری متفاوت است: گزارش گاردین به نقل از سازمان «حقوق بشر ایران» مستقر در نروژ از دستکم ۶۴۸ کشته در جریان اعتراضات خبر داده، در حالی که رویترز از قول «هرانا» (خبرگزاری فعالان حقوق بشر) از حدود ۵۹۹ کشتهِ تأییدشده سخن گفته و نیز در گزارشی جداگانه، رقم بازداشتها را «بیش از ۱۰٬۶۰۰ نفر» ذکر کرده است؛ دولت ایران هنوز آمار کلی تلفات را اعلام نکرده است.
کاخ سفید همزمان با تشدید فشار اقتصادی، گزینههای دیگر را نیز «روی میز» نگه داشته است. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفته حملات هوایی میتواند یکی از «گزینههای متعدد» باشد، اما «دیپلماسی همواره گزینه اول رئیسجمهور» است و همچنین مدعی شده پیامهای خصوصی تهران با مواضع علنی آن تفاوت دارد. در همین چارچوب، مقامهای ایرانی نیز گفتهاند کانالهای ارتباطی با واشنگتن را باز نگه میدارند. در داخل آمریکا نیز سیاست تعرفهای ترامپ زیر فشار حقوقی قرار دارد و همزمان بحثها درباره حدود اختیار دولت برای اعمال تعرفههای گسترده در دیوان عالی آمریکا جریان دارد.
در کنار این تحولات، منابع خبری از کاهش بخشی از کارکنان سفارت فرانسه در تهران خبر دادهاند؛ اقدامی که نشانهای از بالا رفتن نگرانیهای امنیتی در فضای دیپلماتیک ارزیابی میشود.
